Łagodny przerost prostaty (BPH) – objawy, diagnostyka i leczenie

Grudzień to dobry moment, by kontynuować rozmowę o zdrowiu mężczyzn. Po listopadowych badaniach profilaktycznych związanych z rakiem prostaty, warto przyjrzeć się schorzeniu, które dotyczy znacznie większej grupy panów – łagodnemu przerostowi gruczołu krokowego (BPH, z ang. benign prostatic hyperplasia). To naturalny proces związany ze starzeniem, jednak jego objawy mogą znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie. Szacuje się, że nawet 80% mężczyzn po 80. roku życia ma cechy histologiczne BPH. W artykule wyjaśnimy, jak rozpoznać pierwsze symptomy, jakie badania są kluczowe w diagnostyce oraz jakie możliwości leczenia stosuje się współcześnie.

Czym jest łagodny przerost prostaty i dlaczego powstaje

Prostata, czyli gruczoł krokowy, to niewielki narząd wielkości kasztana, położony tuż pod pęcherzem moczowym. Otacza cewkę moczową i produkuje część płynu nasiennego, który odpowiada za odżywienie i transport plemników. Wraz z wiekiem gruczoł ten stopniowo powiększa się – u większości mężczyzn jest to proces fizjologiczny, wynikający z zaburzeń równowagi między hormonami płciowymi: testosteronem i estrogenami.

Problem pojawia się, gdy powiększona prostata zaczyna uciskać cewkę moczową i utrudnia odpływ moczu z pęcherza. Wtedy mówimy o łagodnym przeroście gruczołu krokowego (BPH). Choć schorzenie nie ma charakteru nowotworowego, może prowadzić do poważnych powikłań – takich jak zatrzymanie moczu, nawracające infekcje czy kamica pęcherza.

Czynniki sprzyjające rozwojowi BPH to przede wszystkim wiek, uwarunkowania genetyczne, nadwaga, brak aktywności fizycznej, dieta bogata w tłuszcze zwierzęce oraz choroby metaboliczne (np. cukrzyca).

Objawy łagodnego przerostu prostaty

Pierwsze symptomy BPH często są bagatelizowane. Wielu mężczyzn uznaje je za „naturalne oznaki wieku”, tymczasem ich wczesne rozpoznanie pozwala uniknąć powikłań i poprawić komfort życia.

Do najczęstszych objawów należą:

• osłabiony lub przerywany strumień moczu,
• trudności w rozpoczęciu mikcji (oddawania moczu),
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza,
• częstomocz – konieczność oddawania moczu częściej niż zwykle, również w nocy (nykturia),
• nagłe parcie na mocz, czasem z nietrzymaniem,
• pieczenie lub dyskomfort w trakcie mikcji.

Z czasem objawy mogą się nasilać, a nieleczony przerost prostaty może prowadzić do zatrzymania moczu, zakażeń dróg moczowych czy nawet uszkodzenia nerek. Dlatego każdy mężczyzna po 50. roku życia powinien przynajmniej raz w roku skonsultować się z urologiem – nawet jeśli nie odczuwa dolegliwości.

W Omega Medical Clinics w Bydgoszczy badania profilaktyczne prostaty są dostępne bez skierowania, a wizytę można umówić w dogodnym terminie.

Jak rozpoznać BPH – diagnostyka krok po kroku

Rozpoznanie łagodnego przerostu prostaty opiera się na dokładnym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz prostych, nieinwazyjnych testach obrazowych i laboratoryjnych.

Badanie per rectum (DRE) – to podstawowa metoda oceny gruczołu krokowego. Urolog, badając prostatę przez odbytnicę, ocenia jej wielkość, konsystencję i symetrię. Choć wielu mężczyzn odczuwa przed tym badaniem obawę, trwa ono zaledwie kilka sekund i jest kluczowe w diagnostyce chorób prostaty.

USG układu moczowego – pozwala precyzyjnie zmierzyć objętość prostaty oraz ocenić, czy w pęcherzu po oddaniu moczu nie pozostaje jego nadmierna ilość (tzw. zaleganie). W badaniu USG można też wykryć ewentualne kamienie, torbiele czy inne nieprawidłowości.

Oznaczenie PSA (antygenu swoistego dla prostaty) – to badanie z krwi, które pomaga odróżnić BPH od raka prostaty. W łagodnym przeroście poziom PSA może być nieznacznie podwyższony, ale zwykle nie przekracza granicznych wartości charakterystycznych dla nowotworu.

W niektórych przypadkach lekarz może zlecić dodatkowo uroflowmetrię, czyli badanie przepływu strumienia moczu, lub rezonans magnetyczny prostaty, jeśli wyniki są niejednoznaczne.

Nowoczesne metody leczenia BPH

Leczenie łagodnego przerostu prostaty zależy od stopnia nasilenia objawów i wyników badań. W początkowych stadiach wystarczają zmiany stylu życia i leczenie farmakologiczne, natomiast przy zaawansowanym przeroście konieczne może być leczenie zabiegowe.

Leczenie zachowawcze

Jeśli objawy są łagodne, lekarz może zalecić modyfikację codziennych nawyków: ograniczenie picia płynów wieczorem, unikanie alkoholu i kofeiny, regularną aktywność fizyczną oraz utrzymanie prawidłowej masy ciała.

Farmakoterapia

W przypadku umiarkowanych objawów stosuje się leki z grupy alfa-adrenolityków (np. tamsulosyna, doksazosyna), które rozluźniają mięśnie prostaty i szyi pęcherza, ułatwiając oddawanie moczu.

Inną grupą są inhibitory 5-alfa-reduktazy (np. finasteryd, dutasteryd), które zmniejszają objętość gruczołu krokowego poprzez hamowanie wpływu testosteronu na prostatę.

Często lekarze łączą obie grupy leków, by uzyskać lepszy efekt terapeutyczny.

Leczenie zabiegowe

Gdy objawy są nasilone, a leczenie farmakologiczne nie przynosi poprawy, rozważa się leczenie operacyjne. Najczęściej wykonywanym zabiegiem jest TURP (przezcewkowa resekcja prostaty), czyli usunięcie części gruczołu przez cewkę moczową przy użyciu endoskopu.

Coraz większą popularność zdobywa też laseroterapia prostaty, która jest mniej inwazyjna i wiąże się z krótszym czasem rekonwalescencji. W Omega Medical Clinics pacjenci kierowani są na odpowiednie zabiegi w zależności od wskazań medycznych i wyników badań.

Warto podkreślić, że nawet po leczeniu objawy mogą powrócić, dlatego zalecane są regularne kontrole u urologa. Wczesne reagowanie na zmiany pozwala uniknąć powikłań i utrzymać komfort życia.