Spowolnienie, drżenie i sztywność

Czym jest bradykinezja?

Bradykinezja oznacza spowolnienie ruchów i należy do najważniejszych objawów choroby Parkinsona.

Pacjent może zauważyć:

• wolniejsze wstawanie z krzesła,
• trudności z rozpoczęciem chodzenia,
• dłuższe wykonywanie codziennych czynności,
• problemy z zapinaniem guzików,
• trudności z goleniem lub przygotowywaniem posiłków,
• zmniejszenie tempa pisania.

Ruchy mogą być nie tylko wolniejsze, ale także stawać się coraz mniejsze podczas wykonywania powtarzalnych czynności.

Jak wygląda drżenie w chorobie Parkinsona?

Typowe drżenie parkinsonowskie pojawia się przede wszystkim w spoczynku.

Może dotyczyć:

• dłoni,
• palców,
• kończyny górnej,
• nogi,
• rzadziej żuchwy.

Często rozpoczyna się po jednej stronie ciała.

Drżenie może zmniejszać się podczas celowego wykonywania ruchu i nasilać pod wpływem stresu.

Nie każdy pacjent z chorobą Parkinsona ma jednak drżenie.

Czy brak drżenia wyklucza chorobę Parkinsona?

Nie.

U części pacjentów dominującymi objawami są:

• spowolnienie,
• sztywność,
• zaburzenia chodu,
• problemy z równowagą.

Dlatego rozpoznania nie można opierać wyłącznie na obecności drżenia.

Czym jest sztywność mięśniowa?

Sztywność oznacza zwiększony opór mięśni podczas poruszania kończyną.

Pacjent może odczuwać:

• napięcie mięśni,
• sztywność karku,
• uczucie ciężkości kończyn,
• ograniczenie swobody ruchów,
• bóle barku lub pleców.

Czasami ból i sztywność pojawiają się jeszcze zanim rozpoznana zostanie choroba Parkinsona.

Zaburzenia chodu i freezing

Jak choroba Parkinsona wpływa na chodzenie?

Wraz z rozwojem choroby mogą wystąpić:

• krótsze kroki,
• wolniejszy chód,
• pochylona sylwetka,
• zmniejszenie ruchów rąk,
• trudności z rozpoczęciem chodzenia,
• problemy z obracaniem się,
• uczucie „przyklejenia” stóp do podłoża.

Zjawisko nagłego zatrzymania ruchu podczas chodzenia określa się jako freezing.

Co to jest freezing?

Freezing to przejściowa niemożność wykonania kolejnego kroku mimo zamiaru chodzenia.

Pacjent może mieć wrażenie, że stopy zostały „przyklejone do podłoża”.

Objaw może pojawiać się szczególnie:

• podczas rozpoczynania marszu,
• przy przechodzeniu przez drzwi,
• podczas skręcania,
• w zatłoczonych miejscach.

Może zwiększać ryzyko upadków.

Diagnostyka i różnicowanie parkinsonizmu

Jak diagnozuje się chorobę Parkinsona?

Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na:

• dokładnym wywiadzie,
• badaniu neurologicznym,
• ocenie charakteru i rozmieszczenia objawów,
• obserwacji ich przebiegu.

Neurolog zwraca uwagę między innymi na:

• bradykinezję,
• sztywność,
• drżenie spoczynkowe,
• chód,
• równowagę,
• odruchy,
• ruchy gałek ocznych,
• obecność nietypowych objawów.

Nie istnieje jedno proste badanie krwi potwierdzające chorobę Parkinsona.

Czy przy podejrzeniu Parkinsona wykonuje się rezonans?

Rezonans magnetyczny nie służy zazwyczaj do bezpośredniego potwierdzania choroby Parkinsona.

Może być jednak wykonywany w celu wykluczenia innych przyczyn objawów, takich jak:

• zmiany naczyniowe,
• guzy,
• wodogłowie,
• inne choroby neurologiczne.

Zakres badań zależy od przebiegu choroby i obrazu neurologicznego.

Czy istnieją specjalistyczne badania dopaminergiczne?

W określonych sytuacjach lekarz może rozważyć badania obrazujące funkcjonowanie układu dopaminergicznego.

Mogą być pomocne wtedy, gdy rozpoznanie pozostaje niejasne.

Nie są jednak konieczne u każdego pacjenta.

Czym jest parkinsonizm?

Parkinsonizm to zespół objawów obejmujący przede wszystkim:

• spowolnienie ruchowe,
• sztywność,
• drżenie,
• zaburzenia postawy.

Choroba Parkinsona jest najczęstszą przyczyną parkinsonizmu, ale podobne objawy mogą pojawić się również w innych chorobach.

Jakie choroby mogą przypominać Parkinsona?

Podobne objawy mogą występować między innymi w:

• parkinsonizmach atypowych,
• parkinsonizmie polekowym,
• parkinsonizmie naczyniowym,
• wodogłowiu normotensyjnym,
• niektórych chorobach neurodegeneracyjnych.

Dlatego rozpoznanie powinno być postawione po pełnej ocenie neurologicznej.

Leczenie farmakologiczne i wahania sprawności

Jak leczy się chorobę Parkinsona?

Leczenie ma na celu zmniejszenie objawów i poprawę codziennego funkcjonowania.

Podstawę stanowi farmakoterapia wpływająca na układ dopaminergiczny.

W zależności od sytuacji stosuje się różne grupy leków.

Najbardziej znanym lekiem jest lewodopa, która w organizmie przekształcana jest w dopaminę.

Dobór terapii zależy między innymi od:

• wieku,
• nasilenia objawów,
• rodzaju dolegliwości,
• chorób współistniejących,
• stylu życia.

Nie należy samodzielnie odstawiać ani gwałtownie zmieniać leków przeciwparkinsonowskich. Nagłe przerwanie leczenia może spowodować ciężkie pogorszenie stanu zdrowia. Omamy, nagłą senność lub nowe trudności z kontrolowaniem impulsów zgłoś lekarzowi; przy senności lub nagłym zasypianiu nie prowadź pojazdów.

Czy lewodopa przestaje działać po kilku latach?

Lewodopa pozostaje skutecznym lekiem również w późniejszych etapach choroby.

Wraz z postępem Parkinsona może jednak skracać się czas działania pojedynczej dawki i mogą pojawić się wahania sprawności ruchowej.

Nie oznacza to, że lek „zużył się”.

Jest to związane przede wszystkim ze zmianami zachodzącymi w układzie nerwowym.

Czym są okresy ON i OFF?

U części pacjentów leczonych przez dłuższy czas mogą pojawiać się okresy:

• ON – gdy lek działa dobrze i sprawność ruchowa jest lepsza,
• OFF – gdy działanie leku słabnie i objawy Parkinsona powracają.

Neurolog może wtedy modyfikować leczenie, aby ograniczyć wahania sprawności.

Czym są dyskinezy?

Dyskinezy to mimowolne ruchy, które mogą pojawiać się u części pacjentów po dłuższym leczeniu dopaminergicznym.

Mogą obejmować:

• kończyny,
• tułów,
• szyję.

Nie są tym samym co drżenie parkinsonowskie.

Wystąpienie dyskinez może wymagać dostosowania terapii.

Jak przygotować się do konsultacji neurologicznej?

Przed wizytą warto zanotować:

• kiedy pojawiły się pierwsze objawy,
• która strona ciała była zajęta jako pierwsza,
• czy występuje drżenie,
• czy pojawiły się problemy z chodzeniem,
• czy zdarzają się upadki,
• jakie leki są przyjmowane,
• czy występują zaburzenia snu, zaparcia lub pogorszenie węchu.

Jeżeli pacjent ma wcześniejsze wyniki badań neurologicznych lub obrazowych, warto je zabrać.

Pomocne może być również krótkie nagranie przedstawiające drżenie lub problemy z chodzeniem, jeśli objawy nie występują stale.