Polineuropatia i pierwsze objawy

Czym jest polineuropatia?

Polineuropatia jest chorobą układu nerwowego obwodowego.

Nerwy obwodowe przekazują sygnały pomiędzy mózgiem i rdzeniem kręgowym a mięśniami, skórą i narządami wewnętrznymi.

Jeżeli dochodzi do ich uszkodzenia, mogą pojawić się zaburzenia:

• czucia,
• siły mięśniowej,
• odruchów,
• równowagi,
• funkcji autonomicznych.

Najczęściej objawy zaczynają się w stopach i stopniowo przesuwają ku górze.

Jakie są objawy polineuropatii?

Do typowych objawów należą:

• drętwienie stóp,
• mrowienie,
• pieczenie,
• kłucie,
• uczucie prądu,
• nadwrażliwość na dotyk,
• osłabienie czucia temperatury,
• uczucie chodzenia po miękkim podłożu,
• zaburzenia równowagi,
• osłabienie mięśni.

W bardziej zaawansowanych przypadkach mogą pojawić się również objawy w dłoniach.

Dlaczego objawy często zaczynają się od stóp?

W wielu polineuropatiach jako pierwsze uszkadzają się najdłuższe włókna nerwowe.

Dlatego zaburzenia pojawiają się początkowo w najbardziej oddalonych częściach ciała, czyli zwykle w palcach stóp.

Z czasem mogą obejmować:

• całe stopy,
• łydki,
• dłonie,
• przedramiona.

Taki rozkład określa się czasem jako objawy w układzie „skarpetek i rękawiczek”.

Równowaga i objawy autonomiczne

Czy polineuropatia może wpływać na równowagę?

Tak.

Jeżeli uszkodzone zostają włókna czuciowe odpowiedzialne za informację o położeniu kończyn, pacjent może mieć trudność z oceną ustawienia stóp bez kontroli wzroku.

Może to powodować:

• niestabilność,
• chwiejny chód,
• większe ryzyko upadków,
• problemy podczas chodzenia po ciemku.

Czy polineuropatia może wpływać na narządy wewnętrzne?

Tak, jeśli choroba obejmuje również nerwy autonomiczne.

Mogą wtedy wystąpić:

• zaburzenia ciśnienia przy wstawaniu,
• zaburzenia potliwości,
• problemy z opróżnianiem żołądka,
• zaparcia lub biegunki,
• zaburzenia oddawania moczu,
• zaburzenia funkcji seksualnych.

Nie każda polineuropatia powoduje jednak takie objawy.

Konsultacja neurologiczna i pilna pomoc

Kiedy zgłosić się do neurologa?

Konsultacja neurologiczna jest wskazana, gdy pojawiają się:

• drętwienie kończyn,
• przewlekłe mrowienie,
• pieczenie stóp,
• zaburzenia czucia,
• osłabienie mięśni,
• zaburzenia równowagi,
• opadanie stopy,
• niejasne bóle neuropatyczne.

Szczególnie ważna jest konsultacja, gdy objawy stopniowo się nasilają.

Kiedy objawy wymagają pilnej oceny?

Pilnej oceny medycznej, bez oczekiwania na planową wizytę, wymagają:

• szybko postępującego osłabienia kończyn,
• nagłych problemów z chodzeniem,
• zaburzeń oddychania,
• zaburzeń połykania,
• gwałtownej utraty siły,
• szybko narastających zaburzeń czucia.

Szybko narastające osłabienie i zaburzenia czucia mogą wskazywać na ostrą neuropatię, np. zespół Guillaina–Barrégo, i wymagają pilnej diagnostyki szpitalnej. Przy trudnościach z oddychaniem lub połykaniem, gwałtownej utracie siły albo nagłej niemożności chodzenia dzwoń pod 112 lub 999. Nie prowadź samodzielnie samochodu.

Nagłe osłabienie jednej strony ciała, opadnięcie kącika ust lub zaburzenia mowy mogą oznaczać udar, a nie przewlekłą polineuropatię. W takiej sytuacji także dzwoń pod 112 lub 999.

Leczenie, ból neuropatyczny i rehabilitacja

Jak leczy się polineuropatię?

Leczenie zależy przede wszystkim od przyczyny.

Może obejmować:

• poprawę kontroli cukrzycy,
• uzupełnienie niedoborów,
• leczenie chorób tarczycy,
• leczenie chorób autoimmunologicznych,
• ograniczenie działania toksyn,
• zmianę leków uszkadzających nerwy, jeśli jest to możliwe i zostanie zalecone przez lekarza prowadzącego.

Równolegle stosuje się leczenie objawowe.

Nie odstawiaj samodzielnie leków, w tym leczenia onkologicznego. Podejrzenie działania niepożądanego wymaga omówienia z lekarzem, który oceni korzyści, ryzyko i możliwe zmiany terapii.

Jak leczy się ból neuropatyczny?

Zwykłe leki przeciwbólowe nie zawsze są skuteczne.

W leczeniu bólu neuropatycznego stosuje się leki wpływające na przewodzenie i przetwarzanie sygnałów bólowych w układzie nerwowym.

Dobór leczenia zależy od:

• charakteru bólu,
• chorób współistniejących,
• innych przyjmowanych leków,
• tolerancji terapii.

Leczenie powinien dobrać lekarz.

Niektóre leki na ból neuropatyczny mogą powodować senność, zawroty głowy lub zaburzenia widzenia. Jeśli takie objawy wystąpią, nie prowadź pojazdów ani nie obsługuj maszyn i skontaktuj się z lekarzem.

Czy rehabilitacja pomaga przy polineuropatii?

Tak, szczególnie gdy występują:

• zaburzenia równowagi,
• osłabienie mięśni,
• problemy z chodzeniem,
• zwiększone ryzyko upadków.

Rehabilitacja może obejmować:

• ćwiczenia siłowe,
• ćwiczenia równowagi,
• trening chodu,
• naukę bezpiecznego poruszania się.

Regeneracja nerwów i ochrona stóp

Czy polineuropatię można wyleczyć?

Zależy to od przyczyny.

Jeżeli neuropatia wynika z odwracalnego czynnika, takiego jak niedobór witaminy lub określone zaburzenie metaboliczne, leczenie przyczyny może prowadzić do poprawy.

W przewlekłych chorobach, takich jak cukrzyca, celem terapii jest przede wszystkim:

• zahamowanie lub spowolnienie postępu,
• zmniejszenie bólu,
• poprawa funkcjonowania.

Regeneracja nerwów jest zwykle powolna.

Jak szybko regenerują się nerwy?

Nerwy obwodowe mogą się częściowo regenerować, ale proces ten jest powolny.

Poprawa może trwać wiele miesięcy.

Jeżeli uszkodzenie jest znaczne lub przyczyna działa przez długi czas, część zmian może pozostać trwała.

Jak dbać o stopy przy polineuropatii?

Jest to szczególnie ważne u osób z cukrzycą i zaburzeniami czucia.

Warto:

• codziennie oglądać stopy,
• sprawdzać, czy nie ma ran i pęcherzy,
• nosić wygodne obuwie,
• unikać chodzenia boso,
• uważać na bardzo wysoką temperaturę.

Przy osłabionym czuciu pacjent może nie zauważyć urazu.

Nowa rana, pęcherz, zaczerwienienie lub obrzęk stopy przy zaburzonym czuciu wymagają szybkiego kontaktu z lekarzem; u osoby z cukrzycą nie odkładaj tego na planową wizytę neurologiczną. Rana z gorączką, szybko szerzącym się zaczerwienieniem, czernieniem skóry lub wyraźnym pogorszeniem stanu wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.