Zaburzenia pamięci i sygnały ostrzegawcze

Czym są zaburzenia pamięci?

Zaburzenia pamięci mogą dotyczyć różnych jej funkcji.

Pacjent może mieć trudności z:

• zapamiętywaniem nowych informacji,
• przypominaniem sobie wydarzeń,
• odtwarzaniem nazw i słów,
• pamiętaniem o spotkaniach,
• odnajdywaniem przedmiotów,
• wykonywaniem kilku czynności jednocześnie.

Nie każde zapominanie jest objawem choroby.

Z wiekiem może pojawiać się wolniejsze przypominanie informacji, ale zwykle nie powinno ono znacząco zaburzać samodzielności.

Kiedy problemy z pamięcią są niepokojące?

Warto zwrócić uwagę na sytuacje, gdy pacjent:

• wielokrotnie zadaje to samo pytanie,
• zapomina niedawne rozmowy,
• nie pamięta niedawnych wydarzeń,
• gubi się w znanym otoczeniu,
• ma problemy z obsługą codziennych urządzeń,
• zapomina o płatnościach,
• nie radzi sobie z planowaniem,
• traci orientację w czasie,
• ma trudności z doborem słów,
• zmienia zachowanie lub osobowość.

Szczególne znaczenie ma stopniowe pogarszanie się funkcji.

Inne przyczyny: depresja, niedobory i choroby

Jakie są przyczyny zaburzeń pamięci?

Przyczyn może być wiele.

Do możliwych należą:

• choroba Alzheimera,
• otępienie naczyniowe,
• choroba Parkinsona,
• otępienie z ciałami Lewy’ego,
• depresja,
• zaburzenia lękowe,
• niedoczynność tarczycy,
• niedobór witaminy B12,
• zaburzenia snu,
• alkohol,
• niektóre leki,
• przebyte udary,
• urazy głowy,
• wodogłowie normotensyjne.

Dlatego przed rozpoznaniem choroby neurodegeneracyjnej ważne jest wykluczenie innych przyczyn.

Czy depresja może powodować problemy z pamięcią?

Tak.

Depresja może prowadzić do:

• problemów z koncentracją,
• wolniejszego myślenia,
• trudności z zapamiętywaniem,
• poczucia „pustki w głowie”.

Objawy te mogą przypominać otępienie.

Właściwa ocena neurologiczna i psychiatryczna pomaga je odróżnić.

Depresja i choroba neurodegeneracyjna mogą również współistnieć, dlatego rozpoznanie depresji nie kończy automatycznie diagnostyki narastających zaburzeń poznawczych.

Czy niedobór witaminy B12 może pogarszać pamięć?

Tak.

Niedobór witaminy B12 może powodować:

• zaburzenia pamięci,
• trudności z koncentracją,
• osłabienie,
• zaburzenia czucia,
• problemy z równowagą.

Jest to jedna z potencjalnie odwracalnych przyczyn zaburzeń poznawczych.

Konsultacja neurologiczna i testy pamięci

Kiedy zgłosić się do neurologa?

Konsultacja jest wskazana, gdy:

• problemy z pamięcią narastają,
• są zauważane przez rodzinę,
• pacjent powtarza pytania,
• pojawia się dezorientacja,
• występują trudności z codziennymi obowiązkami,
• zmienia się zachowanie,
• pojawiają się zaburzenia mowy,
• pacjent gubi się w znanym miejscu.

Im wcześniej rozpocznie się diagnostyka, tym łatwiej ocenić przyczynę i zaplanować dalsze postępowanie.

Jak diagnozuje się zaburzenia pamięci?

Diagnostyka obejmuje przede wszystkim:

• dokładny wywiad,
• ocenę funkcjonowania pacjenta,
• badanie neurologiczne,
• testy funkcji poznawczych.

Bardzo ważna jest również rozmowa z członkiem rodziny lub opiekunem, który może opisać zmiany obserwowane w codziennym życiu.

Jakie testy pamięci wykonuje się u pacjentów?

Lekarz może stosować krótkie testy przesiewowe oceniające:

• pamięć,
• orientację,
• uwagę,
• funkcje językowe,
• planowanie,
• zdolności wzrokowo-przestrzenne.

Do często stosowanych należą między innymi:

• MMSE,
• MoCA,
• test rysowania zegara.

Wynik pojedynczego testu nie wystarcza do rozpoznania choroby.

Prawidłowy wynik krótkiego testu także nie wyklucza otępienia. W razie utrzymujących się wątpliwości może być potrzebna pogłębiona ocena neuropsychologiczna.

Aktywność, dieta i sen

Czy aktywność umysłowa pomaga?

Regularna aktywność poznawcza może wspierać funkcjonowanie mózgu.

Korzystne może być:

• czytanie,
• rozwiązywanie zadań,
• rozmowy,
• nauka nowych umiejętności,
• kontakty społeczne.

Codzienna aktywność umysłowa nie zatrzymuje choroby i nie zastępuje opieki specjalistycznej. U osób z łagodnym lub umiarkowanym otępieniem ustrukturyzowana stymulacja poznawcza może być elementem leczenia niefarmakologicznego.

Czy aktywność fizyczna ma znaczenie?

Tak.

Regularny ruch może korzystnie wpływać na:

• układ krążenia,
• sprawność,
• równowagę,
• sen,
• nastrój.

Aktywność fizyczna jest ważnym elementem profilaktyki chorób naczyniowych, które mogą wpływać na funkcje poznawcze.

Czy dieta wpływa na pamięć?

Zdrowa dieta wspierająca układ sercowo-naczyniowy może mieć znaczenie także dla zdrowia mózgu.

Warto zwracać uwagę na:

• warzywa,
• owoce,
• ryby,
• produkty pełnoziarniste,
• odpowiednią ilość zdrowych tłuszczów.

Nie istnieje jednak jedna dieta, która leczy chorobę Alzheimera.

Czy zaburzenia snu wpływają na pamięć?

Tak.

Przewlekły brak snu, bezsenność i bezdech senny mogą pogarszać:

• koncentrację,
• pamięć,
• uwagę,
• tempo myślenia.

Dlatego w diagnostyce zaburzeń pamięci warto również ocenić jakość snu.

Zachowanie, bezpieczeństwo i wsparcie bliskich

Czy choroba Alzheimera wpływa na zachowanie?

Tak.

W bardziej zaawansowanych etapach mogą pojawić się:

• drażliwość,
• apatia,
• niepokój,
• podejrzliwość,
• zaburzenia snu,
• pobudzenie,
• zmiany osobowości.

Takie objawy mogą wiązać się z chorobą i być szczególnie obciążające dla opiekunów. Nowe lub nasilone zaburzenia zachowania wymagają jednak oceny także pod kątem bólu, infekcji, działania leków i innych możliwych przyczyn.

Czy chory może prowadzić samochód?

Zależy to od stopnia zaawansowania zaburzeń.

Problemy z:

• orientacją,
• oceną sytuacji,
• czasem reakcji,
• uwagą,

mogą wpływać na bezpieczeństwo prowadzenia pojazdów.

Kwestia ta powinna być oceniana indywidualnie.

Jeżeli występuje gubienie drogi, dezorientacja lub błędy zagrażające bezpieczeństwu, należy wstrzymać prowadzenie do oceny lekarskiej.

Jak wspierać osobę z zaburzeniami pamięci?

Pomocne może być:

• utrzymywanie stałego rytmu dnia,
• zapisywanie ważnych informacji,
• korzystanie z kalendarza,
• przygotowywanie leków w organizatorze i sprawdzanie ich przyjmowania przez osobę wspierającą, gdy pacjent potrzebuje takiej pomocy,
• oznaczanie ważnych miejsc,
• ograniczenie chaosu w otoczeniu.

Wraz z rozwojem choroby zakres potrzebnej pomocy może się zwiększać.

Wsparcie powinno uwzględniać bezpieczeństwo w domu, potrzeby pacjenta i możliwości opiekuna. Warto omówić z zespołem prowadzącym dostęp do pomocy społecznej, edukacji oraz odpoczynku dla opiekunów.