Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD) – objawy, diagnostyka i leczenie w Bydgoszczy
Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem, określane skrótem AMD od angielskiego age-related macular degeneration, jest przewlekłą chorobą siatkówki dotyczącą przede wszystkim jej centralnej części – plamki żółtej.
Plamka odpowiada za ostre, szczegółowe widzenie potrzebne między innymi do czytania, rozpoznawania twarzy, prowadzenia samochodu czy wykonywania precyzyjnych czynności.
AMD najczęściej rozwija się u osób starszych i może prowadzić do stopniowego pogorszenia widzenia centralnego. Widzenie obwodowe zwykle pozostaje zachowane, dlatego choroba zazwyczaj nie prowadzi do całkowitej ślepoty, ale w zaawansowanych stadiach może istotnie ograniczać samodzielność pacjenta.
Wczesne wykrycie zmian i regularna kontrola okulistyczna mają duże znaczenie, ponieważ niektóre postacie AMD mogą postępować szybko.
Czym jest AMD i jakie daje objawy?
Czym jest AMD?
AMD jest chorobą degeneracyjną plamki żółtej, czyli niewielkiego obszaru znajdującego się w centralnej części siatkówki.
To właśnie dzięki prawidłowej pracy plamki możliwe jest dokładne widzenie przedmiotów znajdujących się bezpośrednio przed nami.
W przebiegu AMD dochodzi do zmian w obrębie struktur siatkówki odpowiedzialnych za widzenie centralne.
Wyróżnia się dwie główne postacie choroby: AMD suche – częstsze, zazwyczaj rozwijające się stopniowo, AMD wysiękowe, czyli mokre – rzadsze, ale często przebiegające szybciej i mogące powodować nagłe pogorszenie widzenia.
Postać sucha może z czasem przejść w postać wysiękową.
Jakie są objawy AMD?
W początkowym stadium choroba może nie powodować wyraźnych dolegliwości.
Z czasem pacjent może zauważyć pogorszenie ostrości widzenia centralnego, trudności z czytaniem drobnego tekstu, potrzebę silniejszego oświetlenia, pogorszenie rozpoznawania twarzy, obniżenie kontrastu obrazu, wrażenie zamazania obrazu w centrum pola widzenia, zniekształcanie prostych linii, różnice w widzeniu pomiędzy jednym a drugim okiem.
Charakterystycznym objawem może być metamorfopsja, czyli widzenie prostych linii jako falistych, zakrzywionych lub zdeformowanych.
W bardziej zaawansowanym stadium może pojawić się ciemna lub zamazana plama w centralnym polu widzenia.
Wysiękowe AMD i zniekształcenia obrazu
Jakie są objawy wysiękowego AMD?
Postać wysiękowa AMD może rozwijać się stosunkowo szybko.
Do objawów należą przede wszystkim nagłe lub szybko postępujące pogorszenie widzenia, zniekształcenie obrazu, falowanie prostych linii, pojawienie się ciemnej plamy w centrum widzenia, trudności w czytaniu, problemy z rozpoznawaniem twarzy.
Nowe falowanie linii, ciemna plama lub szybko pogarszające się widzenie wymagają pilnego kontaktu z okulistą, najlepiej tego samego dnia. Przy nagłej znacznej utracie widzenia zgłoś się natychmiast na ostry dyżur okulistyczny lub SOR.
Dlaczego w AMD proste linie mogą wyglądać na krzywe?
Plamka żółta odpowiada za dokładne odwzorowanie obrazu znajdującego się w centralnym polu widzenia.
Jeżeli w jej obrębie dochodzi do obrzęku, gromadzenia się płynu lub innych zmian strukturalnych, obraz może być przekazywany do mózgu w sposób zniekształcony.
Dlatego pacjent może zauważyć, że framuga drzwi wydaje się wygięta, linie tekstu są nierówne, kratki lub kafelki wyglądają na faliste, fragment obrazu wydaje się przesunięty lub zdeformowany.
Nowe zniekształcenie obrazu wymaga pilnej konsultacji okulistycznej, najlepiej tego samego dnia.
Przyczyny i czynniki ryzyka AMD
Jakie są przyczyny AMD?
Dokładna przyczyna AMD nie jest związana z jednym czynnikiem.
Choroba rozwija się na skutek współdziałania procesów związanych ze starzeniem się siatkówki oraz predyspozycji genetycznych i środowiskowych.
Wraz z wiekiem może dochodzić do zaburzeń metabolizmu komórek siatkówki i odkładania się produktów przemiany materii.
Jednym z charakterystycznych objawów wczesnego AMD są druzy, czyli niewielkie złogi znajdujące się pod siatkówką.
Same druzy nie zawsze oznaczają zaawansowaną chorobę, ale ich liczba i wielkość mogą wpływać na ocenę ryzyka progresji AMD.
Kto jest szczególnie narażony na AMD?
Najważniejszym czynnikiem ryzyka jest wiek. Ryzyko rozwoju AMD zwiększa się zwłaszcza po 50.–60. roku życia.
Do innych czynników ryzyka należą palenie papierosów, występowanie AMD w rodzinie, predyspozycje genetyczne, nadciśnienie tętnicze, choroby układu sercowo-naczyniowego, zaburzenia lipidowe, nadwaga i otyłość, niewłaściwa dieta, przewlekła ekspozycja na czynniki środowiskowe.
Palenie tytoniu jest jednym z najważniejszych modyfikowalnych czynników zwiększających ryzyko rozwoju i progresji AMD.
Kiedy zgłosić się do okulisty i jak zacząć diagnostykę?
Kiedy zgłosić się do okulisty?
Do okulisty warto zgłosić się, jeśli pojawia się stopniowe pogorszenie widzenia centralnego, problem z czytaniem mimo prawidłowo dobranych okularów, zniekształcenie obrazu, falowanie prostych linii, ciemna lub zamazana plama w centrum widzenia, wyraźna różnica jakości widzenia pomiędzy oczami.
Nagłe pogorszenie widzenia lub nowe zniekształcenia wymagają pilnej oceny okulistycznej. Nie czekaj na termin planowej kontroli.
Nagła utrata widzenia, zasłona przed okiem lub silny ból wymagają natychmiastowej pomocy okulistycznej. Mogą wynikać z innej choroby niż AMD. Więcej o objawach alarmowych (NHS).
Jak diagnozuje się AMD?
Podstawą jest badanie okulistyczne oraz ocena siatkówki.
Zakres diagnostyki zależy od objawów i stopnia zaawansowania zmian.
Badanie dna oka
Po rozszerzeniu źrenic okulista może ocenić siatkówkę, plamkę żółtą oraz charakter zmian znajdujących się w jej obrębie.
Pozwala to między innymi wykryć obecność druz, zmian barwnikowych lub cech sugerujących rozwój bardziej zaawansowanego AMD.
OCT, angiografia i test Amslera
OCT siatkówki
Jednym z najważniejszych badań w diagnostyce AMD jest optyczna koherentna tomografia – OCT.
Badanie pozwala uzyskać bardzo dokładny przekrój warstw siatkówki.
Może wykazać między innymi obecność płynu pod siatkówką lub w jej obrębie, obrzęk, nieprawidłowości w obrębie nabłonka barwnikowego, zmiany charakterystyczne dla suchej lub wysiękowej postaci AMD.
OCT wykorzystuje się również do monitorowania efektów leczenia.
Angiografia
W niektórych przypadkach okulista może zalecić badania angiograficzne, które pozwalają dokładniej ocenić nieprawidłowe naczynia znajdujące się w obrębie siatkówki.
Test Amslera
Test Amslera jest prostym narzędziem umożliwiającym wykrywanie zniekształceń centralnego pola widzenia.
Pacjent patrzy osobno każdym okiem na centralny punkt znajdujący się na siatce.
Jeżeli linie zaczynają wyglądać na faliste, przerwane, zdeformowane, niewyraźne, może to być sygnał zmian w obrębie plamki.
Test może być wykorzystywany również do samokontroli w domu u pacjentów, którym okulista to zaleci.
Test Amslera pomaga zauważyć zmianę, ale nie pozwala samodzielnie rozpoznać ani wykluczyć AMD.
Leczenie suchego i wysiękowego AMD
Jak leczy się suche AMD?
Postępowanie zależy od stopnia zaawansowania choroby. W przypadku suchej postaci AMD podstawowe znaczenie ma regularna kontrola okulistyczna, monitorowanie zmian, zaprzestanie palenia, kontrola chorób ogólnoustrojowych, odpowiednia dieta, obserwacja ewentualnych nowych objawów.
W określonych grupach pacjentów okulista może zalecić preparaty zawierające odpowiednio dobrane składniki odżywcze zgodnie z oceną ryzyka progresji choroby.
Nie każdy pacjent z AMD wymaga jednak takiej suplementacji, dlatego jej stosowanie warto omówić z okulistą.
Suplementację według formuły AREDS2 rozważa się przede wszystkim w pośrednim stadium AMD lub przy zaawansowanej chorobie jednego oka. Nie zapobiega ona samemu wystąpieniu AMD i nie zastępuje leczenia wysiękowej postaci. Osoby palące obecnie lub w przeszłości powinny unikać starszych preparatów AREDS z beta-karotenem ze względu na zwiększone ryzyko raka płuca. Dobór preparatu omów z lekarzem, uwzględniając inne leki i choroby. Informacje o AREDS2 (National Eye Institute).
Jak leczy się wysiękowe AMD?
W postaci wysiękowej standardową metodą leczenia są zazwyczaj iniekcje doszklistkowe leków hamujących działanie VEGF.
VEGF jest czynnikiem uczestniczącym w powstawaniu nieprawidłowych naczyń krwionośnych.
Leki podawane bezpośrednio do wnętrza oka mają na celu ograniczenie przecieku z nieprawidłowych naczyń, zmniejszenie obrzęku siatkówki, zahamowanie dalszego uszkadzania plamki, stabilizację widzenia, w części przypadków poprawę ostrości wzroku.
Leczenie zwykle wymaga regularnych kontroli oraz powtarzanych iniekcji zgodnie ze schematem ustalonym przez lekarza.
Przebieg choroby i wpływ na widzenie
Czy AMD można całkowicie wyleczyć?
AMD jest chorobą przewlekłą. W przypadku suchej postaci głównym celem jest spowolnienie progresji i odpowiednio wczesne wykrycie ewentualnego przejścia w postać wysiękową.
W postaci mokrej dostępne leczenie może skutecznie ograniczać aktywność choroby, ale pacjent zazwyczaj wymaga długotrwałej obserwacji.
Efekty zależą między innymi od stopnia zaawansowania zmian w momencie rozpoczęcia leczenia.
Czy AMD prowadzi do całkowitej ślepoty?
AMD przede wszystkim uszkadza centralną część pola widzenia.
Widzenie obwodowe często pozostaje zachowane, dlatego choroba zazwyczaj nie powoduje całkowitej utraty widzenia.
Może jednak znacznie utrudnić czytanie, rozpoznawanie twarzy, prowadzenie samochodu, korzystanie z telefonu, wykonywanie precyzyjnych czynności.
W zaawansowanym stadium wpływ choroby na codzienne funkcjonowanie może być bardzo duży.
Jak ograniczać ryzyko AMD?
Czy można zmniejszyć ryzyko rozwoju AMD?
Nie na wszystkie czynniki ryzyka można wpłynąć, szczególnie na wiek i predyspozycje genetyczne.
Można jednak ograniczać czynniki modyfikowalne. Znaczenie mają między innymi niepalenie papierosów, regularna aktywność fizyczna, prawidłowa masa ciała, kontrola ciśnienia tętniczego, kontrola cholesterolu, dieta zawierająca warzywa, owoce i produkty bogate w składniki korzystne dla zdrowia siatkówki, regularne badania okulistyczne.
Samokontrola wzroku przy AMD
Jak samodzielnie kontrolować wzrok przy AMD?
U pacjentów z rozpoznanym AMD okulista może zalecić regularne korzystanie z testu Amslera.
Badanie należy wykonywać osobno dla każdego oka. Jeżeli pacjent zauważy nowe falowanie linii, brak fragmentu siatki, ciemną plamę, pogorszenie ostrości obrazu, nowe zniekształcenia, powinien pilnie skontaktować się z okulistą, najlepiej tego samego dnia. Prawidłowy test Amslera nie zastępuje badania okulistycznego.
Przygotowanie do konsultacji okulistycznej
Jak przygotować się do konsultacji okulistycznej?
Na wizytę warto zabrać wcześniejsze wyniki badań okulistycznych, wyniki OCT siatkówki, wypisy z wcześniejszego leczenia, listę przyjmowanych leków, informacje o chorobach przewlekłych.
Warto również powiedzieć lekarzowi, czy w rodzinie występowało AMD oraz czy pacjent pali lub palił papierosy.
Jeżeli podczas wizyty będzie wykonywane badanie dna oka po rozszerzeniu źrenic, przez kilka godzin może utrzymywać się zwiększona wrażliwość na światło oraz pogorszenie widzenia z bliska.
Zaplanuj bezpieczny powrót po badaniu z rozszerzeniem źrenic. Nie prowadź pojazdu do czasu powrotu prawidłowego widzenia i ustąpienia olśnienia.
Najczęściej zadawane pytania – AMD
Co oznacza skrót AMD?
AMD oznacza age-related macular degeneration, czyli zwyrodnienie plamki związane z wiekiem.
Jest to przewlekła choroba centralnej części siatkówki występująca przede wszystkim u osób starszych.
Czym różni się suche AMD od mokrego?
Suche AMD jest częstsze i zazwyczaj rozwija się wolniej.
Mokre, czyli wysiękowe AMD, wiąże się z powstawaniem nieprawidłowych naczyń krwionośnych, które mogą przeciekać i powodować szybkie uszkodzenie siatkówki.
Czy falowanie prostych linii może oznaczać AMD?
Tak. Zniekształcenie prostych linii jest jednym z charakterystycznych objawów zmian w obrębie plamki.
Nowe lub szybko nasilające się zniekształcenia wymagają pilnej konsultacji okulistycznej, najlepiej tego samego dnia.
Czy AMD dotyczy obu oczu?
AMD może występować w jednym lub obu oczach. Stopień zaawansowania choroby może być różny w każdym oku.
Dlatego okulista ocenia każde oko osobno.
Czy AMD boli?
Zwykle nie. AMD najczęściej nie powoduje bólu oka. Głównym problemem jest stopniowe lub nagłe pogorszenie widzenia centralnego.
Czy przy AMD można nadal czytać?
We wczesnych stadiach najczęściej tak. W bardziej zaawansowanej chorobie czytanie może być utrudnione i wymagać większego druku, dodatkowego oświetlenia lub pomocy optycznych.
Czy okulary zatrzymują rozwój AMD?
Nie. Okulary mogą poprawić ostrość widzenia wynikającą z wady refrakcji, ale nie zatrzymują zmian zachodzących w siatkówce w przebiegu AMD.
Jak często trzeba kontrolować AMD?
Częstotliwość kontroli okulista ustala indywidualnie. Zależy ona od rodzaju AMD, stopnia zaawansowania zmian, wyników OCT oraz ryzyka progresji.
Pacjenci z aktywną postacią wysiękową wymagają zwykle częstszych kontroli.
AMD – diagnostyka okulistyczna w Bydgoszczy
Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem może początkowo rozwijać się bez wyraźnych objawów, ale w bardziej zaawansowanym stadium prowadzi do pogorszenia centralnego widzenia.
Jeżeli zauważasz pogorszenie czytania, falowanie prostych linii, zniekształcenie obrazu albo ciemną plamę w centrum pola widzenia, skonsultuj się z okulistą w Bydgoszczy. Przy nowych lub nagłych objawach potrzebna jest pilna ocena, bez czekania na planową wizytę.
W OMEGA Medical Clinics możesz umówić konsultację okulistyczną w Bydgoszczy i omówić z lekarzem występujące objawy oraz zakres potrzebnej diagnostyki.
Opis OCT, angiografii oraz iniekcji doszklistkowych ma charakter informacyjny i nie oznacza dostępności wszystkich tych świadczeń ani całodobowej pomocy okulistycznej w OMEGA Medical Clinics. Zakres diagnostyki, leczenie i ewentualne skierowanie do odpowiedniego ośrodka ustala okulista.
