Jaskra – objawy, diagnostyka i leczenie w Bydgoszczy
Jaskra to grupa chorób oczu prowadzących do postępującego uszkodzenia nerwu wzrokowego. Nieleczona może powodować stopniowe ograniczanie pola widzenia, a w zaawansowanym stadium nawet trwałą utratę wzroku. Szczególnym problemem jest to, że najczęstsze postacie jaskry przez wiele lat mogą nie powodować żadnych wyraźnych dolegliwości.
Jednym z najważniejszych czynników ryzyka rozwoju i progresji jaskry jest podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, jednak choroba może występować również u osób, u których jego wartości mieszczą się w granicach uznawanych za prawidłowe.
Dlatego w wykrywaniu jaskry duże znaczenie mają regularne badania okulistyczne, szczególnie u osób znajdujących się w grupie podwyższonego ryzyka.
Czym jest jaskra?
Jaskra nie jest jedną konkretną chorobą. Jest to grupa schorzeń, których wspólną cechą jest postępujące uszkodzenie komórek nerwowych siatkówki oraz nerwu wzrokowego odpowiedzialnego za przekazywanie informacji z oka do mózgu.
W wyniku choroby mogą stopniowo pojawiać się ubytki w polu widzenia. Początkowo pacjent często ich nie zauważa, ponieważ zmiany rozwijają się powoli, a drugie oko może częściowo kompensować pogorszenie widzenia.
Najczęściej występuje jaskra pierwotna otwartego kąta, która przez długi czas może przebiegać bezobjawowo.
Inne postacie to między innymi:
- jaskra normalnego ciśnienia,
- jaskra zamkniętego kąta,
- jaskra wtórna związana z innymi chorobami oka lub stosowanymi lekami,
- jaskra wrodzona i rozwojowa.
Poszczególne rodzaje jaskry różnią się mechanizmem powstawania, przebiegiem oraz sposobem leczenia.
Jakie są objawy jaskry?
W początkowym okresie najczęstsza postać jaskry zazwyczaj nie powoduje bólu ani wyraźnego pogorszenia ostrości wzroku.
Pacjent może widzieć ostro centralnie i jednocześnie stopniowo tracić fragmenty obwodowego pola widzenia.
W miarę postępu choroby mogą pojawiać się:
- stopniowe ograniczenie pola widzenia,
- trudności z dostrzeganiem obiektów znajdujących się z boku,
- problemy z orientacją w słabo oświetlonych pomieszczeniach,
- częstsze potrącanie przedmiotów znajdujących się poza centralnym polem widzenia,
- trudności podczas prowadzenia samochodu,
- pogorszenie kontrastu widzenia,
- w zaawansowanej chorobie znaczne zwężenie pola widzenia.
Zaawansowaną jaskrę czasami opisuje się jako powodującą tzw. widzenie tunelowe, kiedy pacjent zachowuje głównie centralną część pola widzenia.
Nie oznacza to jednak, że należy czekać na wystąpienie objawów. W przypadku jaskry wykrycie choroby przed pojawieniem się zauważalnych zaburzeń widzenia ma szczególne znaczenie.
Czy jaskra może pojawić się nagle?
Tak. Szczególną sytuacją jest ostry atak zamknięcia kąta przesączania, podczas którego ciśnienie wewnątrzgałkowe może gwałtownie wzrosnąć.
Mogą wtedy wystąpić:
- bardzo silny ból oka,
- nagłe pogorszenie widzenia,
- zaczerwienienie oka,
- widzenie kolorowych kół lub tęczowych obwódek wokół źródeł światła,
- silny ból głowy,
- nudności,
- wymioty.
Takie objawy wymagają pilnej pomocy okulistycznej, ponieważ utrzymujące się bardzo wysokie ciśnienie w oku może szybko doprowadzić do trwałego uszkodzenia nerwu wzrokowego.
Przy takich objawach zgłoś się natychmiast na ostry dyżur okulistyczny lub SOR. Nie czekaj na planową wizytę i nie prowadź samodzielnie samochodu.
Co powoduje jaskrę?
Jednym z podstawowych mechanizmów związanych z rozwojem jaskry jest zaburzenie równowagi pomiędzy produkcją a odpływem cieczy wodnistej znajdującej się wewnątrz oka.
Jeżeli odpływ cieczy jest utrudniony, może dochodzić do wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego. Zbyt wysokie ciśnienie zwiększa ryzyko uszkodzenia nerwu wzrokowego.
Nie u wszystkich pacjentów mechanizm jest jednak taki sam.
Istnieje również jaskra normalnego ciśnienia, w której dochodzi do charakterystycznego uszkodzenia nerwu wzrokowego mimo wartości ciśnienia wewnątrzgałkowego mieszczących się w typowym zakresie.
Z tego powodu samo zmierzenie ciśnienia w oku nie wystarcza do wykluczenia jaskry.
Kto jest szczególnie narażony na jaskrę?
Ryzyko rozwoju jaskry zwiększa się wraz z wiekiem.
Do czynników ryzyka zalicza się między innymi:
- jaskrę występującą u rodziców lub rodzeństwa,
- podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe,
- starszy wiek,
- określone nieprawidłowości budowy nerwu wzrokowego,
- cienką rogówkę,
- dużą krótkowzroczność,
- niektóre choroby oczu,
- przebyte urazy oka,
- wcześniejsze operacje okulistyczne,
- długotrwałe stosowanie glikokortykosteroidów,
- niektóre choroby ogólnoustrojowe.
Znaczenie poszczególnych czynników zależy również od rodzaju jaskry.
Osoba, której bliski krewny choruje na jaskrę, powinna poinformować o tym okulistę nawet wtedy, gdy sama nie odczuwa żadnych problemów ze wzrokiem.
Kiedy zgłosić się do okulisty?
Konsultacja okulistyczna jest wskazana przede wszystkim wtedy, gdy pojawia się pogorszenie lub ograniczenie pola widzenia albo gdy podczas wcześniejszego badania stwierdzono podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe.
Badanie w kierunku jaskry warto również rozważyć, jeżeli:
- jaskra występuje w najbliższej rodzinie,
- wcześniej stwierdzono podejrzany wygląd tarczy nerwu wzrokowego,
- występuje znaczna krótkowzroczność,
- pacjent długotrwale stosuje steroidy,
- przebył uraz lub operację oka,
- wcześniej rozpoznano nadciśnienie oczne,
- w poprzednich badaniach wykazano nieprawidłowości pola widzenia lub OCT.
W przypadku nagłego bólu oka, zaczerwienienia, gwałtownego pogorszenia widzenia, nudności lub widzenia tęczowych obwódek wokół świateł konieczna jest pilna konsultacja medyczna.
Jak diagnozuje się jaskrę?
Rozpoznanie jaskry nie powinno opierać się wyłącznie na jednym pomiarze ciśnienia wewnątrzgałkowego.
Okulista analizuje kilka parametrów pozwalających ocenić zarówno czynniki ryzyka, jak i ewentualne uszkodzenie nerwu wzrokowego.
Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego – tonometria
Tonometria pozwala określić ciśnienie panujące wewnątrz gałki ocznej.
Podwyższone ciśnienie zwiększa ryzyko jaskry, ale jego prawidłowa wartość nie wyklucza choroby.
Ocena tarczy nerwu wzrokowego
Podczas badania okulista ocenia wygląd nerwu wzrokowego i poszukuje zmian mogących świadczyć o jego uszkodzeniu.
OCT nerwu wzrokowego
Optyczna koherentna tomografia – OCT – umożliwia dokładną ocenę struktur siatkówki oraz włókien nerwowych.
Badanie pomaga wykrywać zmiany charakterystyczne dla jaskry oraz porównywać wyniki podczas kolejnych kontroli.
Badanie pola widzenia
Perymetria pozwala wykryć charakterystyczne ubytki w polu widzenia.
Badanie jest szczególnie istotne w ocenie stopnia zaawansowania choroby oraz monitorowaniu jej progresji.
Pachymetria
Pachymetria polega na pomiarze grubości rogówki.
Parametr ten ma znaczenie przy interpretowaniu wyniku pomiaru ciśnienia wewnątrzgałkowego oraz przy ocenie ryzyka rozwoju jaskry.
Gonioskopia
Gonioskopia umożliwia ocenę kąta przesączania, czyli miejsca, przez które odpływa ciecz wodnista z oka.
Badanie pomaga między innymi rozróżnić jaskrę otwartego i zamkniętego kąta.
Zakres badań dobiera okulista indywidualnie do pacjenta.
Jak leczy się jaskrę?
Uszkodzenie nerwu wzrokowego, które już powstało w przebiegu jaskry, jest zasadniczo nieodwracalne. Celem leczenia jest przede wszystkim zahamowanie lub maksymalne spowolnienie dalszego postępu choroby.
Podstawowym sposobem ograniczenia ryzyka progresji jaskry jest obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego.
W zależności od rodzaju i stopnia zaawansowania choroby stosuje się kilka metod.
Krople przeciwjaskrowe
U wielu pacjentów leczenie rozpoczyna się od leków podawanych w postaci kropli do oczu.
Mogą one zmniejszać produkcję cieczy wodnistej albo poprawiać jej odpływ.
W leczeniu jaskry bardzo ważna jest systematyczność. Nieregularne stosowanie zaleconych leków może powodować niewystarczającą kontrolę ciśnienia i zwiększać ryzyko dalszego uszkodzenia nerwu wzrokowego.
Leczenie laserowe
W określonych rodzajach jaskry okulista może zaproponować leczenie laserowe.
Jedną z metod stosowanych w jaskrze otwartego kąta jest laserowa trabekuloplastyka, której celem jest poprawienie odpływu cieczy wodnistej.
U odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów z jaskrą otwartego kąta selektywna trabekuloplastyka laserowa (SLT) może być również leczeniem pierwszego wyboru, a nie dopiero kolejnym etapem po kroplach.
W przypadku zagrożenia zamknięciem kąta przesączania może być wykonywana laserowa irydotomia.
Leczenie operacyjne
Jeżeli leczenie zachowawcze lub laserowe nie pozwala uzyskać odpowiedniej kontroli choroby albo jaskra jest zaawansowana, może być konieczne leczenie chirurgiczne.
Celem operacji jest stworzenie lub usprawnienie drogi odpływu cieczy wodnistej i w konsekwencji obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego.
Decyzję dotyczącą konkretnej metody podejmuje okulista na podstawie rodzaju jaskry, wartości ciśnienia, stopnia uszkodzenia nerwu wzrokowego i tempa progresji choroby.
Czy jaskrę można całkowicie wyleczyć?
Najczęściej jaskra jest chorobą przewlekłą wymagającą długotrwałej kontroli okulistycznej.
Leczenie nie przywraca włókien nerwu wzrokowego już uszkodzonych przez chorobę, ale odpowiednio wcześnie rozpoczęta terapia może znacznie ograniczyć ryzyko dalszej utraty widzenia.
Dlatego tak ważne jest wykrycie choroby na możliwie wczesnym etapie.
Co może się stać, jeśli jaskra nie jest leczona?
Nieleczona lub niewystarczająco kontrolowana jaskra może powodować dalsze uszkadzanie nerwu wzrokowego.
Konsekwencją mogą być:
- narastające ubytki pola widzenia,
- pogorszenie orientacji przestrzennej,
- problemy podczas prowadzenia samochodu,
- ograniczenie samodzielności,
- znaczne zwężenie pola widzenia,
- nieodwracalna utrata wzroku.
Tempo rozwoju choroby jest różne u poszczególnych pacjentów. Dlatego ważne są regularne kontrole oraz porównywanie kolejnych badań, między innymi pola widzenia i OCT.
Czy można zapobiegać jaskrze?
Nie wszystkim postaciom jaskry można zapobiec. Można jednak zwiększyć szansę wykrycia choroby zanim spowoduje istotne zaburzenia widzenia.
Najważniejsze znaczenie mają:
- regularne badania okulistyczne,
- kontrolowanie ciśnienia wewnątrzgałkowego,
- informowanie okulisty o jaskrze występującej w rodzinie,
- wykonywanie zaleconych badań kontrolnych,
- prawidłowe stosowanie przepisanych leków,
- nieprzerywanie leczenia bez konsultacji z lekarzem,
- kontrola chorób ogólnoustrojowych.
Częstotliwość badań powinna być dostosowana do wieku, występujących czynników ryzyka oraz wyników wcześniejszych kontroli.
Jak przygotować się do konsultacji okulistycznej w kierunku jaskry?
Na wizytę warto zabrać:
- wcześniejsze wyniki badań okulistycznych,
- wyniki OCT lub pola widzenia, jeżeli były wcześniej wykonywane,
- listę aktualnie przyjmowanych leków,
- informacje o stosowanych kroplach do oczu,
- informacje o przebytych operacjach i urazach oczu.
Warto również sprawdzić, czy jaskra występuje u rodziców, rodzeństwa lub innych bliskich krewnych.
Jeżeli podczas wizyty planowane jest rozszerzenie źrenic, przez pewien czas po badaniu może występować pogorszenie ostrości widzenia z bliska oraz większa wrażliwość na światło.
Najczęściej zadawane pytania – jaskra
Czy wysokie ciśnienie w oku oznacza jaskrę?
Nie. Podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe jest ważnym czynnikiem ryzyka, ale nie każda osoba z wysokim ciśnieniem ma uszkodzenie nerwu wzrokowego.
Istnieje również sytuacja odwrotna – jaskra może rozwinąć się mimo wartości ciśnienia uznawanych za prawidłowe.
Dlatego diagnostyka powinna obejmować również ocenę nerwu wzrokowego, OCT i – w zależności od wskazań – badanie pola widzenia oraz inne badania okulistyczne.
Czy jaskra boli?
Najczęstsza postać, czyli jaskra otwartego kąta, zazwyczaj nie powoduje bólu.
Silny ból oka może natomiast wystąpić podczas ostrego zamknięcia kąta przesączania. Jest to stan wymagający pilnej pomocy medycznej.
Czy jaskrę można mieć i o tym nie wiedzieć?
Tak. Jest to jedna z najważniejszych cech tej choroby.
Jaskra może rozwijać się przez wiele lat bez zauważalnych objawów, dlatego regularne badania okulistyczne mają istotne znaczenie w jej wczesnym wykrywaniu.
Czy jaskra jest dziedziczna?
Predyspozycja do niektórych rodzajów jaskry może występować rodzinnie.
Jeżeli jaskrę rozpoznano u rodzica lub rodzeństwa, warto poinformować o tym okulistę i ustalić odpowiednią częstotliwość kontroli.
Czy utracony przez jaskrę wzrok można odzyskać?
Uszkodzenie nerwu wzrokowego powstałe w przebiegu jaskry jest zasadniczo nieodwracalne.
Celem leczenia jest więc przede wszystkim ochrona widzenia, które pacjent jeszcze posiada, poprzez zahamowanie lub spowolnienie dalszego rozwoju choroby.
Czy przy prawidłowym ciśnieniu w oku można mieć jaskrę?
Tak. Istnieje jaskra normalnego ciśnienia.
Dlatego prawidłowy wynik pojedynczej tonometrii nie pozwala samodzielnie wykluczyć choroby.
Czy jaskra zawsze prowadzi do ślepoty?
Nie.
Ryzyko poważnej utraty wzroku zależy między innymi od momentu rozpoznania choroby, jej rodzaju, tempa progresji oraz skuteczności leczenia.
Wczesne wykrycie jaskry, odpowiednie leczenie i regularne kontrole mogą znacznie ograniczyć ryzyko dalszego pogarszania widzenia.
Jak często trzeba kontrolować jaskrę?
Częstotliwość wizyt ustala okulista indywidualnie.
Zależy ona między innymi od rodzaju jaskry, wartości ciśnienia wewnątrzgałkowego, stopnia uszkodzenia nerwu wzrokowego, wyników pola widzenia i OCT oraz tempa zmian obserwowanych podczas kolejnych kontroli.
Jaskra – diagnostyka okulistyczna w Bydgoszczy
Jaskra może rozwijać się długo bez wyraźnych objawów, dlatego w jej rozpoznawaniu szczególnie ważna jest kompleksowa ocena okulistyczna, a nie wyłącznie pomiar ciśnienia w oku.
Jeżeli masz podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, jaskra występuje w Twojej rodzinie albo w dotychczasowych badaniach stwierdzono nieprawidłowości nerwu wzrokowego lub pola widzenia, warto skonsultować się z okulistą w Bydgoszczy i ustalić zakres potrzebnej diagnostyki oraz dalszych kontroli.
W OMEGA Medical Clinics możesz umówić konsultację okulistyczną w Bydgoszczy i omówić z lekarzem występujące objawy, czynniki ryzyka oraz wyniki wcześniejszych badań.
Opis badań, leczenia laserowego i operacyjnego ma charakter informacyjny i nie oznacza dostępności wszystkich tych świadczeń w OMEGA Medical Clinics. Zakres diagnostyki i miejsce dalszego leczenia ustala okulista. Objawy ostrego zamknięcia kąta wymagają natychmiastowej pomocy, a nie oczekiwania na planową konsultację.
