Zaćma – objawy, diagnostyka i leczenie w Bydgoszczy
Zaćma to postępujące zmętnienie naturalnej soczewki znajdującej się wewnątrz oka. Soczewka powinna być przezroczysta, aby światło mogło swobodnie docierać do siatkówki. Gdy staje się mętna, obraz może być zamazany, mniej kontrastowy i bardziej podatny na olśnienie.
Zaćma najczęściej rozwija się stopniowo wraz z wiekiem. Może dotyczyć jednego lub obu oczu, a jej nasilenie nie musi być takie samo po obu stronach.
We wczesnym stadium czasami wystarcza zmiana korekcji okularowej i obserwacja. Jeśli jednak pogorszenie widzenia zaczyna przeszkadzać w czytaniu, prowadzeniu samochodu, pracy lub innych codziennych czynnościach, można rozważyć leczenie operacyjne.
Sprawdź konsultacje z zakresu okulistyki w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy.
Czym jest zaćma i jakie daje objawy?
Czym jest zaćma?
Zaćma oznacza pogorszenie przejrzystości naturalnej soczewki oka, które wpływa na jakość widzenia.
Soczewka znajduje się za tęczówką, za źrenicą. Jej zadaniem jest skupianie światła na siatkówce.
W zdrowym oku jest przezroczysta. W przebiegu zaćmy staje się stopniowo coraz bardziej mętna.
Światło nie przechodzi wtedy przez nią w prawidłowy sposób.
Czy zaćma oznacza „błonę na oku”?
Nie. Pacjenci czasami opisują widzenie jak przez mgłę, jak przez brudną szybę.
Zmętnienie znajduje się jednak wewnątrz oka, w naturalnej soczewce.
Nie można więc usunąć zaćmy przez przemywanie oka, krople oczyszczające powierzchnię.
Jakie są objawy zaćmy?
Typowe są zamglone widzenie, spadek ostrości wzroku, gorszy kontrast.
Mogą pojawić się również olśnienie, nadwrażliwość na jasne światło, halo wokół źródeł światła.
Częste są trudności z czytaniem, oglądaniem telewizji, rozpoznawaniem szczegółów.
Kolory mogą wydawać się mniej intensywne, bardziej żółtawe.
Czy zaćma pogarsza widzenie w nocy?
Tak. Jednym z częstych problemów jest pogorszenie widzenia po zmroku, podczas prowadzenia samochodu nocą.
Reflektory nadjeżdżających pojazdów mogą powodować olśnienie, rozpraszanie światła, widzenie halo.
NHS wymienia trudności z widzeniem w nocy i zwiększoną wrażliwość na światło jako typowe objawy zaćmy.
Czy zaćma powoduje ból oka?
Typowa zaćma nie boli. Rozwija się zwykle stopniowo, bez bólu, bez zaczerwienienia.
Silny ból oka, nagłe zaczerwienienie albo gwałtowne pogorszenie widzenia sugerują raczej inną chorobę.
W takiej sytuacji nie należy zakładać, że przyczyną jest zwykła zaćma.
Jak zaćma zmienia widzenie?
Czy zaćma może pojawić się tylko w jednym oku?
Tak. Może występować jednostronnie, obustronnie. Jeżeli dotyczy obu oczu, stopień zmętnienia może być różny.
Jedno oko może więc przez długi czas widzieć znacznie lepiej od drugiego.
Czy zaćma rozwija się nagle?
Najczęściej nie. Typowa zaćma związana z wiekiem postępuje miesiącami, latami.
Nagłe pogorszenie widzenia w ciągu minut, godzin, kilku dni wymaga rozważenia innych przyczyn, np. chorób siatkówki, nerwu wzrokowego, ostrego ataku jaskry.
Czy okulary mogą przestać wystarczać?
Tak. Na początku zmiana mocy okularów może poprawić widzenie.
W miarę postępu zmętnienia kolejne korekcje mogą przynosić coraz mniejszą poprawę.
NHS wskazuje, że pacjent może zauważyć potrzebę częstszej zmiany recepty okularowej.
Czy zaćma może zmieniać wadę wzroku?
Tak. Zmiana struktury soczewki może wpływać na moc optyczną oka.
U części pacjentów może pojawić się przesunięcie w kierunku krótkowzroczności.
Czasami pacjent zauważa przejściową poprawę czytania z bliska bez okularów, mimo że równocześnie pogarsza się widzenie do dali, kontrast.
Nie oznacza to cofnięcia choroby.
Czy można widzieć podwójnie jednym okiem?
Tak, może się to zdarzyć. Zmętnienie soczewki może prowadzić do rozszczepienia obrazu, dwojenia jednoocznego.
NHS wymienia podwójne widzenie jednym okiem jako jeden z możliwych objawów.
Dwojenie może jednak mieć również inne przyczyny i wymaga odpowiedniej oceny.
Czy zaćma powoduje halo wokół świateł?
Może. Zmętniała soczewka rozprasza światło. Pacjent może widzieć aureole, świetliste pierścienie, promienie wokół lamp.
Szczególnie uciążliwe jest to wieczorem, podczas jazdy samochodem.
Czy zaćma zmienia kolory?
Tak. Kolory mogą wyglądać na mniej nasycone, przygaszone, bardziej żółtawe.
NHS wskazuje szczególnie na możliwość pogorszenia postrzegania niebieskich odcieni.
Po skutecznej operacji pacjenci czasami zauważają, że świat wydaje się jaśniejszy, bardziej niebieski niż przed zabiegiem.
Przyczyny i czynniki ryzyka zaćmy
Dlaczego powstaje zaćma?
Najczęściej jest związana z procesami starzenia się soczewki.
Z biegiem lat zmieniają się białka soczewki, jej struktura, przejrzystość.
Ryzyko zwiększa się wraz z wiekiem. Nie oznacza to jednak, że zaćma występuje wyłącznie u osób w bardzo podeszłym wieku.
Czy cukrzyca zwiększa ryzyko?
Tak. Cukrzyca jest jednym z czynników zwiększających prawdopodobieństwo wcześniejszego rozwoju zaćmy, szybszego jej postępu.
U pacjenta z cukrzycą trzeba również pamiętać o innych przyczynach pogorszenia widzenia, szczególnie retinopatii cukrzycowej, obrzęku plamki.
Dlatego sama obecność zaćmy nie zawsze wyjaśnia wszystkie zaburzenia widzenia.
Czy steroidy mogą powodować zaćmę?
Długotrwałe stosowanie niektórych glikokortykosteroidów może zwiększać ryzyko określonego typu zaćmy.
NHS wymienia przewlekłe stosowanie steroidów jako czynnik ryzyka.
Nie należy jednak samodzielnie odstawiać potrzebnego leczenia.
Jeśli steroid jest stosowany przewlekle, lekarz bierze pod uwagę korzyści, ryzyko, możliwość kontroli okulistycznej.
Czy uraz oka może powodować zaćmę?
Tak. Zaćma może wystąpić po urazie tępym, urazie penetrującym.
Może pojawić się stosunkowo szybko, wiele lat po urazie.
Dlatego wcześniejsze urazy oka są istotnym elementem wywiadu okulistycznego.
Czy wcześniejsza operacja oka może zwiększać ryzyko?
Tak, w niektórych sytuacjach. NHS wymienia wcześniejsze operacje oka wśród czynników związanych ze zwiększonym ryzykiem zaćmy.
Znaczenie zależy od rodzaju zabiegu, choroby podstawowej.
Czy zapalenie błony naczyniowej może prowadzić do zaćmy?
Tak. Przewlekły stan zapalny wewnątrz oka może przyspieszać zmętnienie soczewki.
Wpływać może również leczenie steroidowe. U takich pacjentów planowanie operacji wymaga szczególnej oceny aktywności zapalenia, stanu pozostałych struktur oka.
Czy duża krótkowzroczność zwiększa ryzyko?
Może. NHS wymienia wysoką krótkowzroczność jako jedną z sytuacji związanych z większym ryzykiem zaćmy.
NICE dodatkowo zwraca uwagę, że przy wysokiej krótkowzroczności przed operacją należy omówić indywidualne ryzyko niektórych powikłań, między innymi odwarstwienia siatkówki.
Zapobieganie – krople i suplementy
Czy palenie ma znaczenie?
Tak. Palenie jest jednym z modyfikowalnych czynników ryzyka rozwoju zaćmy.
Zaprzestanie palenia ma również wiele innych korzyści dla układu sercowo-naczyniowego, płuc, zdrowia ogólnego.
Czy słońce wpływa na rozwój zaćmy?
Długotrwała ekspozycja na promieniowanie UV może zwiększać ryzyko.
Pomocna jest ochrona oczu przed intensywnym promieniowaniem słonecznym.
Można stosować odpowiednie okulary przeciwsłoneczne, nakrycie głowy.
Nie oznacza to potrzeby całkowitego unikania światła dziennego.
Czy można zapobiec zaćmie?
Nie ma metody gwarantującej, że zaćma związana z wiekiem nigdy się nie rozwinie.
Można jednak ograniczać część czynników ryzyka poprzez niepalenie, ochronę oczu przed UV, kontrolę chorób przewlekłych.
Ważna jest również ochrona oczu przed urazami. Nie istnieją krople ani suplementy o potwierdzonej zdolności całkowitego zapobiegania typowej zaćmie związanej z wiekiem.
Czy suplementy mogą cofnąć zaćmę?
Nie ma potwierdzonego leczenia suplementami, które przywraca przejrzystość zmętniałej soczewce.
Preparaty witaminowe nie zastępują obserwacji, operacji, gdy jest wskazana.
Zdrowa dieta jest korzystna dla ogólnego zdrowia, ale nie należy obiecywać, że konkretna witamina „rozpuści zaćmę”.
Czy istnieją krople, które rozpuszczają zaćmę?
Obecnie standardowym skutecznym leczeniem istotnej zaćmy pozostaje operacja.
Nie ma rutynowo zalecanych kropli, które przywracałyby trwałą przejrzystość zmętniałej naturalnej soczewce.
Krople mogą być stosowane w związku z innymi chorobami oka lub okołooperacyjnie, ale nie usuwają samej zaćmy.
Diagnostyka i badania przed operacją
Jak rozpoznaje się zaćmę?
Okulista rozpoznaje ją na podstawie badania oka. Ocenia ostrość wzroku, soczewkę, pozostałe struktury oka.
Ważne jest również ustalenie, czy pogorszenie widzenia rzeczywiście wynika z zaćmy.
Pacjent może równocześnie mieć jaskrę, AMD, retinopatię cukrzycową, inną chorobę oka.
Dlaczego trzeba zbadać siatkówkę?
Ponieważ stan siatkówki ma wpływ na możliwy efekt operacji.
Jeżeli zaćma jest tylko jedną z kilku chorób, usunięcie zmętniałej soczewki może poprawić przejrzystość układu optycznego, ale widzenie może nadal być ograniczone przez AMD, retinopatię cukrzycową, uszkodzenie nerwu wzrokowego.
Dlatego przed decyzją o operacji ważna jest ocena całego oka.
Czy trzeba robić OCT przed każdą operacją?
Nie musi być wymagane u każdego pacjenta. OCT jest szczególnie przydatne, gdy istnieje podejrzenie choroby plamki, siatkówki, nerwu wzrokowego.
Zakres badań przedoperacyjnych zależy od wywiadu, obrazu klinicznego, widoczności dna oka.
Co to jest biometria oka?
To pomiary potrzebne do dobrania mocy sztucznej soczewki wszczepianej podczas operacji.
NICE zaleca pomiar długości osiowej oka, krzywizny rogówki.
Preferowana jest biometria optyczna. Jeżeli jej wykonanie nie jest możliwe lub wynik nie jest wiarygodny, można wykorzystać biometrię ultrasonograficzną.
Kiedy rozważyć operację zaćmy?
Kiedy zaćmę trzeba operować?
Nie wtedy, gdy osiągnie określony „stopień”, ale wtedy, gdy jej wpływ na widzenie uzasadnia zabieg z perspektywy pacjenta.
NICE zaleca uwzględniać wpływ zaćmy na widzenie, wpływ na jakość życia, jedno- lub obustronność, korzyści i ryzyko zabiegu, preferencję pacjenta.
Nie należy ograniczać kwalifikacji wyłącznie na podstawie jednej wartości ostrości wzroku.
Czy trzeba czekać, aż zaćma „dojrzeje”?
Nie. To historyczne podejście. Nie ma potrzeby czekania do momentu, gdy pacjent prawie przestanie widzieć.
Decyzję można podjąć wcześniej, jeśli zaćma rzeczywiście utrudnia codzienne funkcjonowanie, pracę, prowadzenie samochodu, czytanie.
Czy niewielka zaćma zawsze wymaga operacji?
Nie. Jeżeli widzenie jest wystarczające i pacjent dobrze funkcjonuje, można obserwować chorobę, aktualizować korekcję okularową.
NHS podkreśla, że zaćmy zwykle nie trzeba leczyć natychmiast.
Operację rozważa się wtedy, gdy pacjent chce poprawić widzenie i zaćma istotnie wpływa na jego życie.
Czy okulary mogą opóźnić operację?
Mogą przez pewien czas poprawiać widzenie, ale nie zatrzymują samego mętnienia soczewki.
We wczesnej zaćmie pomocne mogą być nowe okulary, mocniejsze oświetlenie do czytania.
Z czasem efekt może być jednak niewystarczający.
Operacja zaćmy i dobór soczewki
Jak wygląda operacja zaćmy?
Zmętniała naturalna soczewka jest usuwana, a w jej miejsce wszczepiana jest sztuczna soczewka wewnątrzgałkowa.
Najczęściej naturalną soczewkę rozdrabnia się i usuwa przy użyciu techniki ultradźwiękowej.
Następnie w pozostawionej torebce umieszcza się implant soczewkowy.
Operacja jest zwykle wykonywana przez niewielkie cięcie.
Czy operację wykonuje się w znieczuleniu ogólnym?
Najczęściej nie. NICE zaleca w standardowych przypadkach między innymi znieczulenie kroplowe, znieczulenie pod torebkę Tenona.
Pacjent zwykle pozostaje przytomny. Znieczulenie dobiera się jednak indywidualnie.
Czy operacja boli?
Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu, więc celem jest uniknięcie bólu.
Pacjent może zauważać światło, ruch, dotyk lub ucisk. Doświadczenia poszczególnych osób są różne.
Silny ból podczas lub po zabiegu nie powinien być traktowany jako coś, co trzeba po prostu przeczekać.
Co to jest sztuczna soczewka?
To implant zastępujący naturalną soczewkę usuniętą podczas operacji.
Jej moc jest dobierana przed zabiegiem na podstawie pomiarów oka.
Istnieją różne konstrukcje soczewek. Dobór zależy między innymi od budowy oka, astygmatyzmu, potrzeb wzrokowych, innych chorób okulistycznych.
Nie ma jednej soczewki najlepszej dla wszystkich.
Czy po operacji zawsze można wyrzucić okulary?
Nie można tego zagwarantować. NICE zaleca przed operacją omówienie z pacjentem możliwości, że po zabiegu nadal będą potrzebne okulary do niektórych czynności.
Zależy to od rodzaju wszczepionej soczewki, celu refrakcyjnego, astygmatyzmu, stanu oka.
Czy operacja poprawia widzenie u każdego?
U większości właściwie zakwalifikowanych osób operacja może poprawić widzenie, ale wynik zależy również od stanu pozostałych struktur oka.
Jeżeli pacjent ma zaawansowane AMD, jaskrę, retinopatię cukrzycową, chorobę nerwu wzrokowego, potencjalna poprawa może być ograniczona.
Dlatego przed zabiegiem omawia się realistyczne oczekiwania, możliwe korzyści.
Możliwe powikłania i czynniki ryzyka
Jakie są możliwe powikłania?
Operacja zaćmy jest bardzo często wykonywana, ale jak każda operacja ma możliwe powikłania.
Mogą wystąpić między innymi zakażenie wewnątrzgałkowe, stan zapalny, obrzęk rogówki, obrzęk plamki.
Możliwe są również wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego, uszkodzenie torebki soczewki, problemy z położeniem implantu.
Rzadziej mogą wystąpić poważne powikłania wpływające na widzenie.
Ryzyko powinno być omawiane indywidualnie przed operacją.
Czy cukrzyca zwiększa ryzyko po operacji?
Może wpływać na przebieg i wymaga szczególnej oceny siatkówki.
NICE wymienia osoby z cukrzycą jako grupę o większym ryzyku pooperacyjnego torbielowatego obrzęku plamki.
Ważne jest również określenie stopnia retinopatii cukrzycowej, ewentualnego obrzęku plamki.
Czy duża krótkowzroczność ma znaczenie przed operacją?
Tak. NICE zaleca omówić indywidualne ryzyko powikłań, w tym zwiększonego ryzyka odwarstwienia siatkówki u osób z wysoką krótkowzrocznością.
Nie oznacza to, że nie można ich operować. Wymaga to po prostu odpowiedniej kwalifikacji, informacji dla pacjenta.
Zaćma wtórna i operacja obu oczu
Co to jest zaćma wtórna?
Potoczne określenie „zaćma wtórna” najczęściej oznacza zmętnienie tylnej torebki soczewki po wcześniejszej operacji zaćmy.
Naturalna soczewka została już wtedy usunięta. Po pewnym czasie znajdująca się za implantem torebka może zmętnieć.
Objawy mogą przypominać powrót zaćmy. Nie oznacza to jednak, że sztuczna soczewka sama ponownie zmętniała w typowy sposób.
Czy zaćma może wrócić po operacji?
Usunięta naturalna soczewka nie odrasta. Może natomiast rozwinąć się zmętnienie tylnej torebki.
Jeżeli powoduje pogorszenie widzenia, można je leczyć odpowiednią procedurą laserową.
Nie wymaga to zwykle powtórnego usuwania soczewki.
Czy obie zaćmy można operować tego samego dnia?
W wybranych przypadkach jest to możliwe. NICE dopuszcza rozważenie jednoczesnej operacji obu oczu u pacjentów z niskim ryzykiem powikłań lub w innych wybranych sytuacjach.
Trzeba wcześniej omówić zalety i ograniczenia, w tym możliwość wystąpienia komplikacji w obu oczach.
Nie jest to rozwiązanie właściwe dla każdego.
Kiedy szukać pomocy i jak przygotować się do wizyty?
Czy zaćma jest pilną chorobą?
Typowa zaćma związana z wiekiem zwykle nie wymaga nagłej pomocy.
Rozwija się powoli. Pilniejsze postępowanie może być potrzebne, jeśli soczewka utrudnia diagnostykę lub leczenie innej ważnej choroby oka.
AAO wskazuje, że operacja może być również uzasadniona, jeśli zaćma uniemożliwia odpowiednią ocenę lub leczenie np. jaskry, AMD, retinopatii cukrzycowej.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc okulistyczna?
Nagłe pogorszenie widzenia nie jest typowym przebiegiem zwykłej zaćmy.
Pilnej oceny wymagają między innymi nagła utrata lub znaczne pogorszenie widzenia, silny ból oka, nagłe zaczerwienienie z pogorszeniem widzenia.
Niepokoją także błyski, nagły wysiew licznych mętów, zasłona w polu widzenia, które mogą sugerować problem dotyczący siatkówki.
W takich przypadkach należy skorzystać z pilnej pomocy okulistycznej / SOR, a w sytuacji bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia zadzwonić pod 112 lub 999.
Przy takich objawach zgłoś się po pomoc natychmiast. Nie czekaj na planową wizytę i nie prowadź samodzielnie samochodu.
Jak przygotować się do konsultacji okulistycznej?
Warto zastanowić się od kiedy widzenie się pogarsza, czy problem dotyczy jednego czy obu oczu.
Dobrze określić, co jest największym problemem: czytanie, komputer, jazda nocą, olśnienie.
Należy przygotować informacje o cukrzycy, wcześniejszych urazach oka, zapaleniu błony naczyniowej, wcześniejszych operacjach.
Warto powiedzieć o wszystkich stosowanych lekach, szczególnie przewlekłym leczeniu steroidami.
Jeżeli pacjent rozważa operację, warto zastanowić się nad własnymi potrzebami dotyczącymi widzenia do dali, czytania, prowadzenia samochodu, używania okularów.
Najczęstsze pytania o zaćmę
Czy zaćma sama zniknie?
Nie. Typowa zaćma związana z wiekiem może postępować, a zmętniała soczewka nie odzyskuje trwałej przezroczystości pod wpływem kropli lub okularów.
Czy trzeba czekać, aż zaćma dojrzeje?
Nie. Decyzję o zabiegu opiera się przede wszystkim na wpływie zaćmy na widzenie, codzienne życie i preferencje pacjenta. NICE nie zaleca uzależniania dostępu do operacji wyłącznie od ostrości wzroku.
Czy okulary mogą pomóc?
Na początku tak. Zmiana korekcji i lepsze oświetlenie mogą przez pewien czas poprawiać funkcjonowanie, ale nie usuwają zmętnienia soczewki.
Czy zaćma boli?
Typowa zaćma nie boli. Ból lub czerwone oko wymagają oceny innej przyczyny. Silny ból, nagłe zaczerwienienie z pogorszeniem widzenia lub nagła utrata wzroku wymagają natychmiastowej pomocy okulistycznej.
Czy operacja polega na wymianie soczewki?
Tak. Zmętniała naturalna soczewka zostaje usunięta i zastąpiona sztucznym implantem wewnątrzgałkowym.
Czy po operacji nie będę już potrzebować okularów?
Nie można tego zagwarantować. Potrzeba okularów zależy od rodzaju implantu, celu refrakcyjnego, astygmatyzmu i indywidualnego stanu oka.
Czy zaćma wraca po operacji?
Sama usunięta zaćma nie wraca. Może natomiast po pewnym czasie zmętnieć tylna torebka soczewki, co może ponownie pogorszyć widzenie.
Czy sam wynik ostrości wzroku decyduje o operacji?
Nie. NICE zaleca uwzględnienie wpływu zaćmy na funkcjonowanie i jakość życia oraz wprost odradza ograniczanie dostępu do operacji tylko na podstawie ostrości wzroku.
Podsumowanie – zaćma i konsultacja okulistyczna w Bydgoszczy
Zaćma jest zmętnieniem naturalnej soczewki oka, najczęściej związanym z wiekiem. Rozwija się zwykle stopniowo i może powodować zamglone widzenie, olśnienie, halo wokół świateł, gorsze widzenie nocne oraz blaknięcie kolorów.
We wczesnym stadium zmiana okularów i lepsze oświetlenie mogą poprawić funkcjonowanie. Nie usuwają jednak przyczyny, ponieważ zmętnienie znajduje się wewnątrz soczewki.
Decyzja o operacji nie powinna zależeć wyłącznie od jednej liczby określającej ostrość wzroku. Znaczenie ma przede wszystkim wpływ zaćmy na czytanie, pracę, prowadzenie samochodu i inne elementy codziennego życia.
Leczenie operacyjne polega na usunięciu zmętniałej soczewki i wszczepieniu sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej. Przed zabiegiem wykonuje się odpowiednie pomiary oka służące dobraniu mocy implantu.
Efekt operacji zależy również od stanu siatkówki, plamki, nerwu wzrokowego i innych struktur oka. Dlatego szczególnej oceny wymagają pacjenci z AMD, jaskrą, retinopatią cukrzycową czy wysoką krótkowzrocznością.
Nagłe pogorszenie lub utrata widzenia, silny ból oka, nowe błyski, liczne męty lub „zasłona” w polu widzenia nie są typowym obrazem zwykłej zaćmy. Wymagają natychmiastowej oceny na ostrym dyżurze okulistycznym lub SOR. Nie czekaj na planową wizytę i nie prowadź samodzielnie samochodu.
Jeżeli występują u Ciebie niepokojące objawy lub potrzebujesz konsultacji, sprawdź dostępne wizyty u okulisty w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy.
Informacje o operacji zaćmy, biometrii, OCT, implantach i laseroterapii opisują możliwości postępowania medycznego i nie oznaczają dostępności wszystkich tych świadczeń w OMEGA Medical Clinics. Zakres diagnostyki i ewentualne skierowanie do ośrodka operacyjnego ustala okulista.
