Jakie objawy może powodować zakrzepica?

Najbardziej charakterystyczne są jednostronny obrzęk i ból nogi, ale objawy mogą być różnie nasilone.

Możliwe są:

• ból łydki lub uda,
• obrzęk jednej kończyny,
• uczucie rozpierania albo napięcia,
• zwiększenie obwodu łydki,
• miejscowe ocieplenie skóry,
• zaczerwienienie, zasinienie lub ciemniejsze zabarwienie skóry,
• bardziej widoczne żyły powierzchowne.

Objawy nie są jednak charakterystyczne wyłącznie dla DVT.

Podobny obraz może występować między innymi przy:

• urazie,
• krwiaku,
• zapaleniu skóry i tkanki podskórnej,
• niewydolności żylnej,
• pęknięciu torbieli Bakera,
• obrzęku o innej przyczynie.

Dlatego na podstawie samego wyglądu nogi nie można potwierdzić zakrzepicy.

Czy zakrzepica zawsze powoduje ból?

Nie. DVT może przebiegać z niewielkim bólem albo nawet bez wyraźnych dolegliwości bólowych.

U części pacjentów głównym objawem jest:

• obrzęk,
• uczucie ciężkości,
• różnica obwodu nóg.

Brak bólu nie powinien więc być traktowany jako dowód na brak skrzepliny.

Czy zakrzepica może wystąpić bez obrzęku?

Tak. Szczególnie niewielka lub ograniczona do żył podudzia zakrzepica może powodować mało charakterystyczne objawy.

Rozległy obrzęk częściej pojawia się przy większej zakrzepicy obejmującej żyły położone wyżej.

Nie oznacza to jednak, że brak wyraźnego obrzęku pozwala wykluczyć chorobę.

Dlaczego powstaje zakrzepica?

Ryzyko zakrzepu rośnie, gdy dochodzi do zwolnienia przepływu krwi, zwiększenia jej krzepliwości lub uszkodzenia ściany naczynia.

Mechanizmy te określa się wspólnie jako triadę Virchowa.

Do czynników zwiększających ryzyko należą między innymi:

• długotrwałe unieruchomienie,
• niedawna operacja,
• pobyt w szpitalu,
• poważny uraz,
• choroba nowotworowa,
• wcześniejsza DVT lub zatorowość płucna,
• trombofilia,
• ciąża i okres po porodzie,
• stosowanie estrogenów,
• starszy wiek,
• otyłość.

Zakrzepica może jednak wystąpić również bez oczywistego czynnika wyzwalającego.

Czy długa podróż może spowodować zakrzepicę?

Długotrwałe siedzenie i ograniczenie ruchu mogą zwiększać ryzyko, szczególnie u osób mających dodatkowe czynniki ryzyka.

Dotyczy to między innymi wielogodzinnych podróży:

• samolotem,
• samochodem,
• autobusem,
• pociągiem.

Sama podróż nie oznacza jednak, że zakrzepica wystąpi. Znaczenie ma łączne ryzyko pacjenta.

Jak rozpoznaje się DVT?

Podstawową metodą obrazową jest USG żył z próbą uciskową.

Badanie pozwala sprawdzić:

• drożność żył,
• obecność materiału zakrzepowego,
• podatność żyły na ucisk,
• przepływ krwi.

ESVS zaleca ultrasonografię jako pierwszą metodę obrazową u pacjentów z podejrzeniem DVT wymagających obrazowania.

Na czym polega USG Doppler żył?

Podczas badania głowica ultrasonograficzna jest przykładana kolejno do przebiegu żył kończyny.

Oceniane mogą być między innymi:

• żyły udowe,
• żyła podkolanowa,
• żyły podudzia,
• inne dostępne odcinki układu żylnego.

Badający sprawdza:

• wygląd żyły,
• jej średnicę,
• zawartość światła,
• możliwość pełnego uciśnięcia,
• przepływ krwi.

Badanie nie wykorzystuje promieniowania jonizującego.

Dlaczego podczas USG uciska się żyłę?

Prawidłowa żyła powinna pod naciskiem głowicy całkowicie się zapadać.

Jeżeli jej światło wypełnia skrzeplina, żyła:

• nie zapada się,
• albo zapada się tylko częściowo.

Brak prawidłowej kompresji jest jednym z podstawowych ultrasonograficznych objawów DVT.

Ocena koloru przepływu w Dopplerze jest pomocna, ale nie zastępuje prawidłowo wykonanej próby uciskowej.

Czy USG Doppler żył boli?

Badanie jest nieinwazyjne, ale przy bolesnej kończynie nacisk głowicy może powodować krótkotrwały dyskomfort.

Nie wymaga standardowo:

• wkłucia do żyły,
• podawania kontrastu,
• promieniowania rentgenowskiego.

Czy Doppler zawsze obejmuje całą nogę?

Nie zawsze. W diagnostyce DVT stosuje się różne protokoły ultrasonograficzne.

Możliwe jest:

Badanie żył proksymalnych

Obejmuje przede wszystkim większe żyły:

• udowe,
• podkolanowe.

Jest bardzo skuteczne w wykrywaniu zakrzepicy proksymalnej, ale może nie obejmować wszystkich żył łydki.

USG całej kończyny

Obejmuje również żyły głębokie podudzia.

Zakres badania wpływa na interpretację wyniku i decyzję, czy w określonej sytuacji potrzebne jest badanie kontrolne.

Czy prawidłowe pierwsze USG zawsze wyklucza zakrzepicę?

Nie w każdej sytuacji. Zależy to od zakresu badania i prawdopodobieństwa klinicznego.

Jeżeli wykonano ograniczone badanie żył proksymalnych, skrzeplina może znajdować się początkowo wyłącznie w żyłach łydki.

Dlatego u części pacjentów przy ujemnym pierwszym badaniu potrzebna jest kontrolna ultrasonografia.

ESVS zaleca rozważenie ponownego USG po około 5–7 dniach u pacjentów z dużym prawdopodobieństwem DVT i ujemnym badaniem uciskowym.

NICE stosuje podobną strategię seryjnej ultrasonografii w odpowiednio dobranych przypadkach.

Dlaczego zakrzep może początkowo nie być widoczny w badaniu proksymalnym?

Ponieważ DVT może zaczynać się w żyłach podudzia.

Część zakrzepów:

• pozostaje ograniczona do łydki,
• może się samoistnie wycofać,
• może rozszerzyć się w kierunku większych żył.

To właśnie możliwość rozszerzenia zakrzepu jest jednym z powodów wykonywania kontrolnego USG w określonych sytuacjach.

Co oznacza zakrzepica proksymalna?

Jest to DVT obejmująca między innymi żyłę podkolanową, udową lub żyły położone jeszcze wyżej.

Zakrzepica proksymalna ma szczególne znaczenie ze względu na większe ryzyko zatorowości płucnej.

Zakrzepica ograniczona do głębokich żył podudzia określana jest jako dystalna DVT.

Sposób dalszego leczenia może zależeć od lokalizacji skrzepliny oraz indywidualnego ryzyka pacjenta.

Czy można zapobiegać DVT?

Części przypadków można zapobiegać, szczególnie w okresach zwiększonego ryzyka.

W zależności od sytuacji profilaktyka może obejmować:

• możliwie wczesne uruchamianie po operacji lub chorobie,
• ograniczanie długotrwałego bezruchu,
• leki przeciwkrzepliwe u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów,
• metody mechaniczne w wybranych sytuacjach.

Nie należy przyjmować leków przeciwkrzepliwych profilaktycznie bez wskazania lekarskiego.

Jak przygotować się do USG Doppler przy podejrzeniu zakrzepicy?

Standardowe badanie zwykle nie wymaga specjalnego przygotowania.

Warto przygotować informacje:

• kiedy zaczęły się objawy,
• czy obrzęk pojawił się nagle,
• czy dotyczy jednej nogi,
• czy ostatnio wykonano operację,
• czy pacjent był unieruchomiony,
• czy wcześniej występowała DVT lub PE,
• czy stosowane są estrogeny,
• czy występuje choroba nowotworowa.

Warto zabrać wcześniejsze:

• wyniki USG żył,
• dokumentację wcześniejszej zakrzepicy,
• wyniki D-dimeru i innych badań wykonanych w ramach obecnej diagnostyki.