Kiedy ból kolana wymaga pilnej pomocy
Większość dolegliwości kolana można diagnozować podczas planowej konsultacji. Szybszej oceny wymagają jednak urazy i objawy sugerujące poważniejsze uszkodzenie albo infekcję.
Pilnej pomocy należy szukać, gdy:
- ból jest bardzo silny,
- nie można stanąć na nodze lub obciążyć kolana,
- kolano jest mocno obrzęknięte,
- po urazie zmieniło kształt,
- nie można go wyprostować lub zgiąć,
- kolano nagle się blokuje,
- po urazie wyraźnie „ucieka” lub nie zapewnia stabilnego podparcia.
Takie objawy mogą występować między innymi przy złamaniu, zwichnięciu, poważnym urazie więzadeł albo łąkotki.
Szczególnej uwagi wymaga gorące, czerwone lub wyraźnie obrzęknięte kolano połączone z gorączką, dreszczami albo złym samopoczuciem. Taki obraz może wskazywać na zakażenie stawu i wymaga pilnej diagnostyki.
Do jakiego lekarza się zgłosić
Jeżeli ból kolana utrzymuje się, nawraca albo ogranicza aktywność, właściwym specjalistą jest ortopeda.
Konsultację warto zaplanować szczególnie, gdy:
- ból pojawił się po urazie,
- kolano często puchnie,
- staw jest niestabilny,
- trudno go całkowicie wyprostować,
- występuje blokowanie,
- dolegliwości utrudniają chodzenie lub wchodzenie po schodach,
- ból powraca podczas treningów,
- objawy utrzymują się przez kilka tygodni.
W części przypadków odpowiednim pierwszym etapem może być również lekarz rodzinny lub fizjoterapeuta.
Jeżeli problem dotyczy kilku stawów, występują przedłużające się obrzęki lub długa sztywność poranna, odpowiednia może być także konsultacja reumatologiczna.
Bardzo bolesne, czerwone i gorące kolano z gorączką nie powinno natomiast czekać na zwykły termin konsultacji ortopedycznej.
Konsultacje ortopedyczne w Bydgoszczy →
Czym jest ból kolana
Kolano przenosi znaczne obciążenia podczas ruchu. Tworzą je kość udowa, piszczel, rzepka, chrząstka, łąkotki, więzadła oraz otaczające ścięgna i mięśnie. Łąkotki amortyzują obciążenia, a więzadła stabilizują staw. Ból może pojawić się z przodu, po bokach lub z tyłu kolana, przy obciążaniu, zginaniu albo w spoczynku. Samo miejsce bólu nie wskazuje jednej diagnozy.
Charakter bólu i objawy towarzyszące
Powiedz lekarzowi, czy ból pojawił się po skręceniu, upadku lub gwałtownej zmianie kierunku podczas sportu i czy było słychać trzask. Przy stopniowym początku zwróć uwagę na związek bólu z treningiem, chodzeniem po schodach, kucaniem, długim siedzeniem i odpoczynkiem.
Istotne są obrzęk, sztywność, tkliwość, siniak, ograniczenie zginania lub prostowania, blokowanie i poczucie, że kolano „ucieka”. Bezbolesne kliknięcia mogą występować także w zdrowym stawie. Gdy towarzyszą im ból, obrzęk lub niestabilność, wymagają oceny. Uraz skrętny z blokowaniem lub niestabilnością może wiązać się z uszkodzeniem łąkotki albo więzadła, ale nie wystarcza do rozpoznania.
Jakie mogą być przyczyny bólu kolana
Przeciążenie mięśni, ścięgien i więzadeł
Nagłe zwiększenie liczby treningów, długi marsz, bieganie albo powtarzające się ruchy mogą prowadzić do przeciążenia.
Typowe są ból, tkliwość, a czasem również niewielki obrzęk. Skręcenia dotyczą więzadeł, natomiast naciągnięcia mogą obejmować mięśnie i ścięgna.
Uszkodzenie łąkotki
Łąkotka może zostać uszkodzona podczas skręcenia kolana, szczególnie przy jednoczesnym obciążeniu nogi.
Dolegliwości mogą obejmować:
- ból,
- obrzęk,
- uczucie przeskakiwania,
- blokowanie stawu,
- problem z pełnym wyprostowaniem.
Samo występowanie takich objawów nie wystarcza jednak do rozpoznania uszkodzenia.
Uraz więzadeł
Więzadła stabilizują kolano. Mogą zostać uszkodzone podczas sportu, gwałtownej zmiany kierunku, upadku lub bezpośredniego uderzenia.
Jednym z objawów może być poczucie, że kolano jest niestabilne albo „ucieka”.
Dolegliwości rzepkowo-udowe
Ból z przodu kolana lub w okolicy rzepki może nasilać się podczas:
- biegania,
- kucania,
- wchodzenia po schodach,
- długiego siedzenia ze zgiętym kolanem.
Może mieć kilka przyczyn, dlatego wymaga oceny w kontekście całego sposobu funkcjonowania stawu.
Zapalenie lub przeciążenie ścięgien
Powtarzalne bieganie i skakanie mogą prowadzić do przeciążenia ścięgien w okolicy kolana. Zapalenie ścięgna jest jedną z częstych przyczyn bólu związanego z powtarzalnym bieganiem lub skakaniem.
Zapalenie kaletki
Kaletki zmniejszają tarcie pomiędzy tkankami. Ich podrażnienie może powodować miejscowy ból, obrzęk i uczucie ciepła, często nasilające się przy klękaniu lub zginaniu kolana.
Choroba zwyrodnieniowa kolana
To jedna z najczęstszych przyczyn przewlekłego bólu kolana, szczególnie u osób w średnim i starszym wieku.
Wraz z postępem choroby chrząstka stawowa stopniowo ulega uszkodzeniu. Typowymi dolegliwościami są:
- ból podczas chodzenia,
- ból przy wchodzeniu i schodzeniu po schodach,
- sztywność,
- ograniczenie ruchu,
- stopniowe pogorszenie funkcji stawu.
Choroba zwyrodnieniowa jest częsta po 50. roku życia, choć może występować także u młodszych osób.
Choroby zapalne stawów
Ból kolana może być również częścią choroby reumatologicznej. Większe podejrzenie pojawia się, jeżeli jednocześnie bolą lub puchną inne stawy oraz występuje przedłużająca się sztywność po odpoczynku.
Dna moczanowa
Może powodować nagły napad bardzo silnego bólu, obrzęku i zaczerwienienia stawu. Podobny obraz może jednak wystąpić przy infekcji, dlatego gwałtownie bolesnego, gorącego i obrzękniętego kolana nie należy diagnozować samodzielnie.
Zakażenie stawu
Septyczne zapalenie stawu jest rzadsze, ale wymaga pilnej pomocy. Typowe mogą być silny ból, obrzęk, zaczerwienienie lub uczucie gorąca oraz gorączka lub dreszcze.
Jak wygląda diagnostyka bólu kolana
Lekarz pyta o początek bólu i urazy, a następnie ocenia zakres ruchu, stabilność więzadeł, obrzęk, bolesność, ustawienie kończyny, pracę rzepki, siłę mięśni i chód. W zależności od wskazań dobiera RTG, USG, rezonans lub rzadziej tomografię. RTG pomaga ocenić zmiany kostne i zwyrodnieniowe, a rezonans wybrane uszkodzenia łąkotek lub więzadeł. Nie jest on konieczny u każdego pacjenta. Przy podejrzeniu choroby zapalnej, dny lub zakażenia mogą być potrzebne badania laboratoryjne i analiza płynu stawowego.
Jak wygląda leczenie bólu kolana
Leczenie zależy od rozpoznanej przyczyny.
W przypadku przeciążenia lub niewielkiego urazu może obejmować:
- czasowe ograniczenie aktywności,
- stopniowy powrót do ruchu,
- rehabilitację,
- ćwiczenia wzmacniające i stabilizujące,
- leczenie przeciwbólowe dobrane do pacjenta.
Przy chorobie zwyrodnieniowej jednym z podstawowych elementów postępowania jest aktywność fizyczna i ćwiczenia. Zarówno ćwiczenia nadzorowane, wykonywane samodzielnie, jak i w wodzie mogą zmniejszać ból i poprawiać funkcję stawu.
U osób z nadwagą lub otyłością redukcja masy ciała może zmniejszyć dolegliwości i obciążenie kolana.
W określonych przypadkach lekarz może rozważyć także leczenie farmakologiczne lub iniekcyjne.
Nie każda zmiana w łąkotce albo więzadle wymaga operacji. Decyzja zależy między innymi od rodzaju uszkodzenia, wieku, aktywności, stabilności stawu i skuteczności wcześniejszego leczenia zachowawczego.
W zaawansowanej chorobie zwyrodnieniowej, gdy ból znacznie ogranicza codzienne życie, a metody nieoperacyjne nie zapewniają odpowiedniej poprawy, może zostać rozważona operacja, w tym endoprotezoplastyka kolana.
Co można zrobić przed wizytą
Jeżeli nie wystąpił poważny uraz ani objawy alarmowe, przez pierwsze dni warto ograniczyć czynności wyraźnie zwiększające ból.
Można:
- zmniejszyć obciążenie kolana,
- ograniczyć długie stanie,
- czasowo zrezygnować z biegania lub intensywnego treningu,
- zastosować chłodny okład przez materiał na około 20 minut,
- zachować bezbolesny zakres ruchu.
Nie należy jednak przez długi czas całkowicie unieruchamiać kolana bez zaleceń lekarza.
Jak przygotować się do konsultacji
Zanotuj okoliczności powstania bólu, ewentualny mechanizm urazu i sytuacje nasilające dolegliwości. Poinformuj o wcześniejszych operacjach kolana, chorobach reumatologicznych i lekach. Zabierz posiadane wyniki oraz obrazy badań. Nie trzeba wykonywać nowych badań obrazowych przed pierwszą konsultacją bez wskazania.
