Kiedy ból pleców wymaga pilnej pomocy
Większość epizodów bólu pleców nie jest stanem nagłym. Istnieją jednak objawy, których nie należy przeczekiwać.
Natychmiastowej pomocy medycznej wymagają szczególnie:
- drętwienie lub utrata czucia w okolicy krocza, narządów płciowych albo odbytu,
- nowe trudności z rozpoczęciem oddawania moczu,
- zatrzymanie moczu albo utrata kontroli nad pęcherzem,
- utrata kontroli nad wypróżnianiem,
- silne lub narastające osłabienie obu nóg,
- ból promieniujący do obu nóg razem z takimi objawami.
Mogą to być symptomy zespołu ogona końskiego, czyli ucisku struktur nerwowych wymagającego pilnej oceny w szpitalu.
Pilnej konsultacji wymaga także ból pleców, gdy:
- rozpoczyna się nagle i jest bardzo silny,
- szybko się nasila,
- występuje razem z gorączką, dreszczami lub wyraźnym złym samopoczuciem,
- pojawił się po poważnym urazie.
Do jakiego lekarza się zgłosić
W przypadku bólu związanego z urazem, podejrzeniem problemu kostnego lub zmianami zwyrodnieniowymi konsultację można rozpocząć u ortopedy.
Warto umówić wizytę, gdy:
- ból nie ustępuje,
- regularnie powraca,
- ogranicza chodzenie lub pracę,
- promieniuje do kończyny,
- występują zaburzenia czucia,
- pojawia się osłabienie kończyny,
- dolegliwości zaczęły się po urazie.
Lekarz rodzinny może również rozpocząć diagnostykę i zdecydować o dalszej ścieżce.
W zależności od objawów potrzebna może być konsultacja:
- neurologiczna,
- neurochirurgiczna,
- reumatologiczna,
- rehabilitacyjna.
Przy podejrzeniu zespołu ogona końskiego lub szybko postępujących objawach neurologicznych nie należy czekać na planową wizytę ortopedyczną.
Konsultacje ortopedyczne w Bydgoszczy →
Czym jest ból pleców i kręgosłupa
Ból może dotyczyć szyi, okolicy między łopatkami, dolnej części pleców lub okolicy krzyżowej. Jego źródłem bywają mięśnie i więzadła, krążki międzykręgowe, stawy lub struktury nerwowe. Może pozostać miejscowy albo promieniować do pośladka i kończyny. Nie każdy ból pleców pochodzi bezpośrednio z kręgów.
Charakter bólu i objawy towarzyszące
Zwróć uwagę na początek bólu, wcześniejszy uraz lub dźwiganie, promieniowanie oraz związek z siedzeniem, chodzeniem, pochylaniem, kaszlem i kichaniem. Istotne są też ból nocny, sztywność, napięcie mięśni, ograniczenie ruchu i krótszy dystans chodzenia.
Powiedz o mrowieniu, drętwieniu lub osłabieniu ręki albo nogi. Promieniowanie do nogi może występować przy podrażnieniu korzeni nerwowych, między innymi związanym z przepukliną krążka. Gorączka, niewyjaśniona utrata masy ciała, znaczne pogorszenie samopoczucia i nowy ból u osoby z osteoporozą wymagają uwagi lekarza. W osteoporozie nawet niewielki uraz może prowadzić do złamania kręgu. Objawy alarmowe dotyczące krocza, pęcherza, jelit i osłabienia nóg opisano na początku tekstu.
Jakie mogą być przyczyny bólu pleców i kręgosłupa
Przeciążenie mięśni i więzadeł
To jedna z najczęstszych przyczyn ostrego bólu.
Może pojawić się po:
- dźwiganiu,
- nagłym skręcie tułowia,
- intensywnym treningu,
- długiej pracy w jednej pozycji,
- powtarzalnych ruchach.
Zmiany związane z krążkami międzykręgowymi
Krążki międzykręgowe z czasem mogą ulegać zmianom degeneracyjnym.
Jeśli fragment krążka uwypukla się w stronę kanału kręgowego i drażni nerw, może wystąpić ból pleców z promieniowaniem do nogi.
Przepuklina krążka jest jedną z częstych przyczyn rwy kulszowej.
Rwa kulszowa
Rwa kulszowa opisuje objawy wynikające z podrażnienia nerwu kulszowego.
Ból może przebiegać od dolnej części pleców przez:
- pośladek,
- tylną lub boczną część uda,
- łydkę,
- czasami aż do stopy.
Mogą występować również mrowienie, drętwienie lub osłabienie.
Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa
Wraz z wiekiem krążki międzykręgowe i stawy kręgosłupa mogą ulegać zmianom zwyrodnieniowym.
Może to prowadzić do:
- bólu,
- sztywności,
- ograniczenia ruchomości,
- zwężenia przestrzeni dla struktur nerwowych.
Degeneracja krążków i zmiany zwyrodnieniowe stawów mogą powodować ból i sztywność.
Zwężenie kanału kręgowego
Zwężenie przestrzeni wokół struktur nerwowych może powodować ból, drętwienie albo osłabienie nóg.
W niektórych przypadkach dolegliwości nasilają się podczas chodzenia i zmniejszają po odpoczynku lub pochyleniu tułowia.
Złamanie kompresyjne kręgu
Może wystąpić po urazie, ale u osoby z zaawansowaną osteoporozą również przy znacznie mniejszym obciążeniu.
Osteoporoza jest ważną przyczyną złamań kompresyjnych kręgów.
Choroby zapalne
Ból kręgosłupa może występować także w chorobach zapalnych, na przykład z grupy spondyloartropatii.
Większą uwagę zwraca wtedy między innymi:
- początek dolegliwości w młodszym wieku,
- długotrwała sztywność,
- poprawa po ruchu,
- dolegliwości utrzymujące się przez dłuższy czas.
Rzadkie, ale poważne przyczyny
Ból pleców może rzadziej wynikać z:
- zakażenia,
- złamania,
- choroby nowotworowej,
- ucisku struktur nerwowych.
Przy podejrzeniu poważnej choroby diagnostykę należy kierować odpowiednio do podejrzewanej przyczyny zamiast traktować każdy ból pleców jako nieswoisty.
Jak wygląda diagnostyka bólu pleców
Po rozmowie lekarz ocenia ruchomość kręgosłupa, bolesność, napięcie mięśni, chód, siłę kończyn, czucie, odruchy i objawy podrażnienia korzeni nerwowych. Przy bólu dolnej części pleców lub rwie kulszowej bez podejrzenia poważnej przyczyny nie zaleca się rutynowego obrazowania w podstawowej opiece. Jeśli są wskazania, dobiera się RTG, rezonans, tomografię lub inne badania. Rezonans dobrze obrazuje między innymi krążki, rdzeń i struktury nerwowe; jego wynik powinien mieć znaczenie dla dalszego postępowania.
Jak wygląda leczenie bólu pleców
Postępowanie zależy od przyczyny oraz czasu trwania objawów.
Przy nieswoistym bólu dolnego odcinka pleców podstawą często jest:
- utrzymanie aktywności,
- stopniowy powrót do normalnego funkcjonowania,
- odpowiednio dobrane ćwiczenia,
- fizjoterapia,
- leczenie przeciwbólowe dobrane do pacjenta.
Można rozważyć program ćwiczeń, a terapię manualną stosować jako element leczenia razem z ćwiczeniami, nie jako samodzielne postępowanie.
W przypadku przepukliny krążka wiele osób poprawia się bez operacji. Leczenie zachowawcze może obejmować modyfikację aktywności i fizjoterapię, a dalsze badania i leczenie zabiegowe rozważa się przy utrzymujących się dolegliwościach.
Operacja może być potrzebna między innymi w wybranych przypadkach:
- znacznego ucisku struktur nerwowych,
- postępującego osłabienia,
- niektórych poważnych urazów,
- zespołu ogona końskiego,
- objawów utrzymujących się mimo właściwego leczenia zachowawczego.
Nie każdy wynik rezonansu opisujący „dyskopatię” lub „wypuklinę” oznacza konieczność operacji.
Co można zrobić przed wizytą
Przy typowym bólu pleców bez objawów alarmowych długotrwałe leżenie zwykle nie jest najlepszym rozwiązaniem.
Warto w miarę możliwości:
- pozostać aktywnym,
- wykonywać zwykłe czynności w tolerowanym zakresie,
- ograniczyć jedynie ruchy wyraźnie nasilające ból,
- unikać długiego siedzenia w jednej pozycji,
- stopniowo wracać do normalnej aktywności.
Nie warto na własną rękę:
- całymi dniami leżeć w łóżku,
- rozpoczynać ciężkiego treningu siłowego mimo ostrego bólu,
- wykonywać rezonansu „na wszelki wypadek”,
- próbować agresywnych manipulacji kręgosłupa bez rozpoznania.
Jeżeli pojawią się zaburzenia oddawania moczu, drętwienie krocza lub postępujące osłabienie nóg, nie należy czekać na planową wizytę.
Jak przygotować się do konsultacji
Przygotuj informacje o przebiegu bólu, promieniowaniu i ograniczeniach codziennej aktywności. Powiedz o wcześniejszych operacjach, osteoporozie, chorobach reumatologicznych i nowotworowych oraz przyjmowanych lekach. Zabierz posiadane wyniki i obrazy RTG, rezonansu lub tomografii. O potrzebie dalszych badań zdecyduje lekarz.
