Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Sam brak miesiączki najczęściej nie jest stanem nagłym. Nagły silny ból podbrzusza, omdlenie lub gwałtowne pogorszenie stanu wymagają pilnej pomocy; przy zagrożeniu życia dzwoń pod 112 lub 999.
Nie odkładaj oceny lekarskiej przy cyklicznych bólach podbrzusza bez krwawienia, wyraźnym powiększeniu lub napięciu brzucha. U dojrzewającej dziewczyny lekarz może wtedy sprawdzić, czy nie ma przeszkody w odpływie krwi miesiączkowej.
Szybszej konsultacji wymagają też nowe silne bóle głowy z zaburzeniami widzenia lub szybko narastające owłosienie z obniżeniem głosu. Jeśli ciąża jest możliwa, ból lub nietypowe krwawienie wymagają pilnej oceny, niezależnie od wieku nastolatki.
Do jakiego lekarza się zgłosić?
Pomóc może ginekolog zajmujący się dziećmi i młodzieżą, pediatra lub lekarz rodzinny. Przy opóźnieniu dojrzewania i innych objawach hormonalnych potrzebna bywa konsultacja endokrynologa dziecięcego.
Powodem do wizyty są wymienione wyżej progi wieku oraz długa przerwa po rozpoczęciu miesiączkowania. Nie trzeba na nie czekać, jeśli występują bóle, znaczna utrata masy ciała, zahamowanie wzrastania albo inne niepokojące zmiany.
Warto spokojnie wyjaśnić nastolatce cel konsultacji i dać jej przestrzeń do zadawania pytań. Ocena dotyczy całego rozwoju i zdrowia, a nie tylko terminu pierwszego krwawienia.
Ginekologia w OMEGA Bydgoszcz →
Jakie mogą być przyczyny?
Znaczenie ma to, czy miesiączka nigdy nie wystąpiła, czy pojawiła się wcześniej i zanikła. Możliwe przyczyny to:
- Późniejsze tempo dojrzewania, czasami rodzinne. Nie zastępuje to oceny, gdy osiągnięte są progi wymagające konsultacji.
- Zbyt mała dostępność energii, restrykcyjna dieta, zaburzenia odżywiania lub intensywny trening, zwłaszcza w połączeniu ze spadkiem masy ciała.
- Przewlekły stres i choroby przewlekłe, które mogą wpływać na dojrzewanie i pracę układu hormonalnego.
- Choroby tarczycy, podwyższona prolaktyna lub zaburzenia czynności jajników.
- Różnice w budowie narządów płciowych, w tym przeszkoda w odpływie krwi.
- Ciąża, jeśli mogło dojść do zapłodnienia.
Po rozpoczęciu miesiączkowania lekarz może rozważyć także PCOS. U nastolatek rozpoznanie wymaga szczególnej ostrożności: sama nieregularność cyklu ani sam obraz jajników w USG nie wystarczają do postawienia diagnozy.
Jak wygląda diagnostyka?
Podstawą jest rozmowa z nastolatką i opiekunem, ocena przebiegu dojrzewania, wzrastania i zmian masy ciała. Lekarz pyta o odżywianie, aktywność fizyczną, leki, choroby i bóle podbrzusza. Pytania o możliwość ciąży są elementem medycznej oceny, nie osądem.
W zależności od sytuacji potrzebne mogą być test ciążowy, wybrane oznaczenia hormonalne, takie jak FSH, estradiol, TSH i prolaktyna, oraz USG miednicy. U młodszych pacjentek można je wykonywać przez powłoki brzuszne.
Zakres badania dopasowuje się do wieku i wskazań; wizyta nie oznacza automatycznie badania wewnętrznego. Badania genetyczne lub szerszą diagnostykę zleca się tylko w uzasadnionych przypadkach.
Jak przygotować się do wizyty?
Przygotuj informacje o:
- wieku rozpoczęcia rozwoju piersi i dalszym przebiegu dojrzewania;
- pierwszej oraz ostatniej miesiączce, jeśli już wystąpiły;
- cyklicznych bólach brzucha, trądziku, owłosieniu lub wydzielinie z piersi;
- wzroście, zmianach masy ciała, sposobie odżywiania i częstotliwości treningów;
- chorobach przewlekłych, lekach i suplementach.
Zabierz wcześniejsze wyniki badań. Nie trzeba wykonywać na własną rękę rozbudowanego panelu hormonalnego. Nie próbuj „wywoływać okresu” hormonami ani suplementami. Przy podejrzeniu niedożywienia lub zaburzeń odżywiania nie odkładaj konsultacji; plan pomocy powinien uwzględniać zdrowie i samopoczucie nastolatki.
Jak wygląda leczenie?
Nie ma jednej terapii dla wszystkich nastolatek. Lekarz ustala, czy potrzebna jest obserwacja rozwoju, wsparcie żywieniowe, zmiana obciążenia treningowego, leczenie choroby hormonalnej lub inne postępowanie.
Jeżeli przyczyną jest niedobór energii, ważne jest zapewnienie organizmowi warunków do prawidłowego rozwoju. Przy zaburzeniach odżywiania może być potrzebne wsparcie psychologiczne i współpraca kilku specjalistów.
W wybranych zaburzeniach czynności jajników rozważa się leczenie hormonalne, także z myślą o kościach. Przeszkoda w odpływie krwi może wymagać leczenia zabiegowego. Najważniejsze jest ustalenie przyczyny, a nie samo doprowadzenie do pojawienia się krwawienia.
