Kamica nerkowa – jak rozpoznać objawy „kamieni” i co robić, gdy pojawi się kolka?

Kamica nerkowa to schorzenie, które potrafi zaskoczyć nagłym, przeszywającym bólem. Kolka nerkowa, będąca jej charakterystycznym objawem, często pojawia się bez ostrzeżenia i jest jednym z najsilniejszych dolegliwości bólowych, jakie może odczuwać człowiek. Choć przyczyna leży w niewielkich złogach powstających w nerkach, ich skutki bywają bardzo uciążliwe. W Omega Medical Clinics we Wrocławiu lekarze urolodzy często spotykają pacjentów, którzy dopiero po pierwszym ataku kolki dowiadują się o istnieniu kamieni w układzie moczowym. Warto zatem wiedzieć, jak rozpoznać objawy kamicy, co zrobić w momencie bólu i jakie nowoczesne metody leczenia są dziś dostępne.

Jak powstają kamienie nerkowe

Kamica nerkowa (łac. nephrolithiasis) to choroba polegająca na tworzeniu się twardych złogów w nerkach lub drogach moczowych. Kamienie powstają, gdy w moczu gromadzi się zbyt duże stężenie substancji mineralnych i organicznych, takich jak szczawiany, fosforany, wapń czy kwas moczowy. Normalnie są one rozpuszczone, jednak gdy stężenie przekroczy pewien próg, zaczynają się krystalizować i łączyć w coraz większe struktury.

Do czynników sprzyjających powstawaniu kamieni należą:

• zbyt mała ilość przyjmowanych płynów, co prowadzi do zagęszczenia moczu,
• dieta bogata w szczawiany i białko zwierzęce (np. mięso czerwone, szpinak, orzechy, czekolada),
• nadmierne spożycie soli kuchennej,
• otyłość i mała aktywność fizyczna,
• niektóre choroby metaboliczne, np. dna moczanowa, nadczynność przytarczyc, cukrzyca,
• uwarunkowania genetyczne.

Często kamica rozwija się latami bezobjawowo. Małe kamienie mogą być wydalane z moczem, nie dając żadnych dolegliwości. Problem pojawia się, gdy złóg utknie w moczowodzie i zablokuje odpływ moczu – wtedy dochodzi do ataku kolki nerkowej.

Objawy kamicy nerkowej – jak rozpoznać kolkę

Najbardziej charakterystycznym objawem kamicy jest kolka nerkowa – nagły, silny ból w okolicy lędźwiowej lub boku, który może promieniować w dół do pachwiny, podbrzusza, a nawet do narządów płciowych. Ból jest falowy – narasta, po czym chwilowo ustępuje, by znów się nasilić.

Do typowych objawów należą również:

• uczucie parcia na mocz, często z niewielkim jego oddawaniem,
• krwiomocz – mocz może mieć czerwonawe lub brunatne zabarwienie,
• nudności i wymioty, wynikające z podrażnienia układu nerwowego przez silny ból,
• potliwość, przyspieszony puls i bladość skóry,
• gorączka i dreszcze – jeśli dojdzie do zakażenia dróg moczowych.

Atak kolki może trwać od kilkunastu minut do kilku godzin i zwykle wymaga pomocy medycznej. Pacjenci z objawami kolki przyjmowani są w trybie pilnym, ponieważ kluczowe jest szybkie potwierdzenie, czy przyczyną bólu jest kamień i czy nie doszło do zablokowania przepływu moczu.

Co robić podczas ataku kolki nerkowej

Pierwszym krokiem w przypadku kolki nerkowej jest uśmierzenie bólu i rozluźnienie mięśni dróg moczowych. W warunkach domowych można zastosować dostępne bez recepty środki przeciwbólowe i rozkurczowe (np. ibuprofen, drotaweryna). Pomocny bywa też ciepły okład lub kąpiel – ciepło łagodzi napięcie mięśni i ułatwia przesuwanie się kamienia.

Należy jednak pamiętać, że jeśli:

• ból jest bardzo silny i nie ustępuje po lekach,
• występuje gorączka, dreszcze lub zatrzymanie moczu,
• w moczu pojawia się krew,

konieczna jest natychmiastowa wizyta u lekarza lub zgłoszenie się na SOR.

Urolog, po zbadaniu pacjenta, zwykle zleca USG układu moczowego lub tomografię komputerową bez kontrastu, które pozwalają dokładnie określić lokalizację i wielkość kamienia. W zależności od wyników wdrażane jest odpowiednie postępowanie – od farmakoterapii po leczenie zabiegowe.

Leczenie kamicy nerkowej – nowoczesne metody i skuteczna profilaktyka

Leczenie kamicy nerkowej zależy od rozmiaru, rodzaju i położenia złogu, a także od stanu pacjenta.

Leczenie zachowawcze

W przypadku małych kamieni (do ok. 5–6 mm) często wystarcza leczenie farmakologiczne – stosuje się leki rozkurczowe, przeciwbólowe i ułatwiające wydalanie złogów (np. tamsulosyna). W niektórych przypadkach możliwe jest również farmakologiczne rozpuszczanie kamieni, szczególnie tych zbudowanych z kwasu moczowego. Lekarz zaleca też zwiększone przyjmowanie płynów, aby „wypłukać” drogi moczowe.

Litotrypsja ESWL

Dla większych złogów stosuje się litotrypsję falą uderzeniową (ESWL) – nowoczesną, nieinwazyjną metodę, w której kamień jest rozbijany na drobne fragmenty przy użyciu fal generowanych z zewnątrz organizmu. Zabieg trwa kilkadziesiąt minut i nie wymaga nacięć ani hospitalizacji. Fragmenty kamienia wydalane są następnie z moczem w ciągu kilku dni.

Ureterorenoskopia (URS)

Jeśli kamień utknął w moczowodzie i nie można go usunąć w inny sposób, wykonuje się ureterorenoskopię – zabieg endoskopowy, podczas którego lekarz wprowadza cienki instrument przez cewkę moczową do moczowodu i usuwa złóg mechanicznie lub przy pomocy lasera.

Leczenie operacyjne

W rzadkich przypadkach, gdy kamienie są bardzo duże lub powikłane infekcją, konieczne może być leczenie chirurgiczne. Współczesne techniki pozwalają jednak na przeprowadzenie zabiegu w sposób małoinwazyjny, z szybkim powrotem do sprawności.

W Omega Medical Clinics leczenie kamicy nerkowej prowadzone jest kompleksowo – od diagnostyki, przez leczenie zachowawcze, po skierowanie na zabieg w wyspecjalizowanym ośrodku. Urolog dobiera metodę terapii indywidualnie, uwzględniając stan zdrowia, budowę anatomiczną oraz rodzaj złogu.