Łojotokowe zapalenie skóry – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Łojotokowe zapalenie skóry, czyli ŁZS, to przewlekła i nawrotowa choroba zapalna skóry. Najczęściej występuje w miejscach bogatych w gruczoły łojowe i powoduje zaczerwienienie, tłustą lub drobną łuskę, świąd oraz okresowe zaostrzenia.
Zmiany zwykle obejmują owłosioną skórę głowy, brwi, skrzydełka nosa, okolice uszu, brodę i środkową część klatki piersiowej. ŁZS może przypominać łuszczycę, atopowe zapalenie skóry lub grzybicę, dlatego nietypowy albo oporny na leczenie obraz wymaga ponownej oceny.
Znaczenie mają między innymi reakcja zapalna skóry, sebum i drożdżaki Malassezia, które naturalnie bytują na skórze większości osób. ŁZS nie jest więc zwykłą infekcją ani skutkiem braku higieny.
Sprawdź konsultacje z zakresu dermatologii w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy.
Czym jest łojotokowe zapalenie skóry?
ŁZS jest chorobą zapalną występującą przede wszystkim w okolicach z dużą liczbą gruczołów łojowych. Ma tendencję do nawrotów, a okresy niemal całkowitego ustąpienia mogą przeplatać się z zaostrzeniami.
Najczęstsze lokalizacje to:
- owłosiona skóra głowy;
- brwi i okolica między nimi;
- skrzydełka nosa;
- okolice uszu;
- broda;
- klatka piersiowa.
Jak wyglądają zmiany?
Typowe są zaczerwienienie, łuszczenie, tłustawa lub żółtawa łuska, świąd i pieczenie. Na skórze głowy choroba może przypominać nasilony łupież.
Łupież, zakaźność i Malassezia
Łupież może być łagodną postacią tego samego spektrum problemu. Przy bardziej nasilonym ŁZS występują także wyraźny rumień, większa ilość łuski, świąd i czasami zmiany poza skórą głowy.
Czy ŁZS jest zakaźne?
Nie. Nie można się nim zarazić przez dotyk, wspólny ręcznik, poduszkę ani kontakt z włosami.
Co to jest Malassezia?
To rodzaj drożdżaków naturalnie obecnych na ludzkiej skórze. U osób z ŁZS reakcja skóry na ich obecność może być nieprawidłowa. Znaczenie mają również ilość sebum, indywidualna podatność i odpowiedź immunologiczna.
Skóra głowy, twarz, uszy i broda
Świąd jest częsty i może nasilać się podczas zaostrzeń. Drapanie prowadzi do uszkodzenia skóry, pieczenia i wtórnego podrażnienia. Na twarzy może pojawić się także szczypanie oraz uczucie napięcia.
ŁZS może występować za uszami, w małżowinie i przy wejściu do przewodu słuchowego. U mężczyzn obejmuje czasem brodę, wąsy i skórę pod zarostem.
Czy ŁZS powoduje wypadanie włosów?
Silny stan zapalny i intensywne drapanie mogą przejściowo zwiększać wypadanie włosów, lecz ŁZS nie jest typową przyczyną trwałego łysienia bliznowaciejącego. Wyraźne przerzedzenie wymaga uwzględnienia także innych przyczyn.
ŁZS, łuszczyca, AZS czy grzybica?
Łuszczyca częściej tworzy grubsze, wyraźniej odgraniczone ogniska ze srebrzystą łuską. ŁZS zwykle daje drobniejszą lub tłustawą łuskę w brwiach i przy skrzydełkach nosa. Oba obrazy mogą się nakładać, tworząc sebopsoriasis.
Atopowe zapalenie skóry częściej wiąże się z bardzo suchą skórą, silnym świądem i historią atopii. Z kolei grzybica skóry gładkiej częściej ma aktywny brzeg i bardziej pierścieniowaty kształt.
Sprawdź także: atopowe zapalenie skóry oraz grzybica skóry i paznokci.
Trądzik różowaty
Rosacea częściej daje centralny rumień, napadowe czerwienienie, rozszerzone naczynia, grudki i krosty. ŁZS częściej powoduje łuszczenie w brwiach, fałdach nosowo-wargowych i przy nosie. Choroby mogą współistnieć.
Co nasila chorobę?
U części pacjentów zaostrzenia wiążą się ze stresem, zimą, suchym powietrzem, zmęczeniem lub infekcją. Przebieg jest indywidualny i nie zawsze można wskazać jeden czynnik.
Zimą skóra jest narażona na ogrzewanie i częste zmiany temperatur. Latem objawy mogą łagodnieć, ale intensywne opalanie nie jest zalecaną terapią.
Dieta i alkohol
Nie istnieje jedna dieta uznawana za przyczynę ŁZS ani podstawa do rutynowego eliminowania glutenu, nabiału czy innych grup produktów. U części osób alkohol może pogarszać wygląd skóry, ale nie jest podstawową przyczyną choroby.
ŁZS u niemowląt
Ciemieniucha ma postać tłustej, żółtawej, przylegającej łuski. Nie wynika z niewłaściwej higieny. Łuski nie należy agresywnie zdrapywać; stan zapalny, sączenie, infekcja lub rozległe zmiany wymagają konsultacji.
Jak rozpoznaje się ŁZS?
Najczęściej na podstawie wyglądu zmian, ich lokalizacji i przebiegu. Dermatolog analizuje wywiad oraz dokładnie ogląda skórę.
Czy potrzebne są badania?
Zwykle nie wykonuje się badań krwi, ponieważ nie istnieje jedno badanie laboratoryjne potwierdzające ŁZS. Dalszą diagnostykę można rozważyć, jeśli obraz jest nietypowy, bardzo ciężki lub sugeruje inną chorobę.
Biopsja również zwykle nie jest potrzebna. Niewielki fragment skóry może zostać pobrany, gdy trzeba odróżnić ŁZS od innej choroby, na przykład łuszczycy.
Ciężki lub nagły przebieg
Rozległe postacie mogą częściej występować przy niektórych chorobach neurologicznych lub istotnie obniżonej odporności. Nagłe pojawienie się ciężkiego ŁZS nie przesądza choroby ogólnoustrojowej, ale może wymagać dokładniejszej oceny.
Leczenie owłosionej skóry głowy
Celem terapii jest zmniejszenie łuski i świądu, zahamowanie stanu zapalnego, kontrolowanie udziału Malassezia oraz ograniczenie nawrotów. Często najpierw opanowuje się zaostrzenie, a później stosuje leczenie podtrzymujące.
W leczeniu skóry głowy wykorzystuje się szampony o działaniu:
- przeciwgrzybiczym;
- przeciwłupieżowym;
- ograniczającym łuskę.
Przy łagodnych zmianach może wystarczyć odpowiedni szampon przeciwłupieżowy. Nasilony rumień, świąd lub gruba łuska mogą wymagać leczenia na receptę albo terapii skojarzonej.
Jak stosować szampon?
Część preparatów wymaga pozostawienia na skórze przez określony czas. Sposób stosowania powinien być zgodny z instrukcją danego produktu lub zaleceniem lekarza.
Leczenie zmian na twarzy
Na twarzy można stosować miejscowe preparaty przeciwgrzybicze oraz krótkotrwale odpowiednio dobrane leki przeciwzapalne. Ta okolica wymaga większej ostrożności niż skóra głowy.
Czy steroid na twarz jest bezpieczny?
Może być stosowany krótkotrwale i w odpowiedniej sile. Długotrwałe, niekontrolowane używanie może prowadzić do ścieńczenia skóry, rozszerzenia naczyń, zmian przypominających trądzik różowaty i innych działań niepożądanych.
Nie należy samodzielnie używać silnego steroidu na twarz przez wiele tygodni.
Leki bez steroidu
W wybranych lokalizacjach dermatolog może rozważyć miejscowe leki przeciwzapalne bez steroidu. Niektóre z nich mogą początkowo wywoływać pieczenie lub uczucie ciepła.
Leczenie podtrzymujące i codzienna pielęgnacja
ŁZS u dorosłych często ma charakter przewlekły i nawrotowy, ale można osiągać długie okresy bardzo dobrej kontroli. Po ustąpieniu zaostrzenia dermatolog może zalecić leczenie podtrzymujące zmniejszające częstotliwość nawrotów.
Częstsze mycie włosów może pomagać, jeśli ogranicza nagromadzenie sebum, łuski i produktów do stylizacji. Nie ma jednak jednego schematu odpowiedniego dla wszystkich; ważne jest unikanie silnego drażnienia skóry.
Peeling i olejowanie
Delikatne zmiękczanie i zmniejszanie łuski może być pomocne. Agresywne peelingi mechaniczne, zdrapywanie i szorowanie nasilają podrażnienie. Zbyt tłuste preparaty pozostawiane długo na skórze nie odpowiadają każdemu i nie zastępują właściwego leczenia.
Kiedy zgłosić się do dermatologa?
Konsultacja jest wskazana, gdy objawy często nawracają, dostępne preparaty przeciwłupieżowe nie pomagają, zmiany obejmują twarz lub tułów, pojawia się silny stan zapalny albo rozpoznanie jest niepewne.
Warto zgłosić się także wtedy, gdy podejrzewana choroba „łupieżowa” prowadzi do znacznego przerzedzenia włosów.
Kiedy potrzebna jest szybsza konsultacja?
Szybkiej oceny wymagają gwałtowny rozsiew, silny ból, ropna wydzielina, sączenie, rozległe żółte strupy, gorączka lub znaczne pogorszenie stanu ogólnego. Taki obraz nie jest typowy dla prostego ŁZS i może oznaczać dodatkową infekcję albo inną chorobę.
Jak przygotować się do wizyty?
Warto zanotować lokalizację i czas trwania zmian, świąd, okresy nasilenia, używane szampony i kremy, stosowanie steroidów na twarz, wypadanie włosów oraz wcześniejsze rozpoznanie łuszczycy lub AZS. Pomocne mogą być zdjęcia z czasu zaostrzenia.
Najczęściej zadawane pytania
1. Czy ŁZS jest grzybicą?
Nie w klasycznym znaczeniu zakaźnej grzybicy. Drożdżaki Malassezia uczestniczą w mechanizmie choroby, dlatego leki przeciwgrzybicze mogą pomagać, ale ŁZS jest przewlekłą chorobą zapalną skóry.
2. Czy ŁZS jest zakaźne?
Nie. Choroba nie przenosi się pomiędzy ludźmi przez dotyk, ręczniki, poduszki ani kontakt z włosami.
3. Czy łupież oznacza ŁZS?
Może być jego łagodną postacią, ale nie każdy niewielki łupież oznacza nasilone łojotokowe zapalenie skóry.
4. Czy szampon stosuje się tylko do ustąpienia objawów?
Przy nawrotowej chorobie dermatolog może zalecić także leczenie podtrzymujące, którego celem jest ograniczenie częstotliwości kolejnych zaostrzeń.
5. Czy steroid można stosować na twarz?
W określonych przypadkach krótkotrwale tak, ale siła preparatu i czas leczenia wymagają ostrożności. Długie samodzielne stosowanie silnego steroidu może wywołać działania niepożądane.
6. Czy ŁZS i łuszczyca mogą występować razem?
Tak. Nakładający się obraz bywa określany jako sebopsoriasis. Przy nietypowych zmianach dermatolog może potrzebować dokładniejszej diagnostyki.
7. Czy ŁZS powoduje trwałe łysienie?
Zwykle nie. Stan zapalny i drapanie mogą zwiększać przejściowe wypadanie, ale wyraźne lub trwałe przerzedzenie powinno skłaniać do poszukiwania także innych przyczyn.
8. Czy ŁZS można całkowicie wyleczyć?
U dorosłych często ma charakter nawrotowy. Leczenie pozwala jednak bardzo dobrze kontrolować rumień, łuskę i świąd oraz ograniczać częstotliwość zaostrzeń.
Łojotokowe zapalenie skóry – konsultacja w Bydgoszczy
ŁZS jest przewlekłą, niezakaźną chorobą zapalną występującą głównie w miejscach bogatych w gruczoły łojowe. Typowo zajmuje owłosioną skórę głowy, brwi, okolice nosa, uszu i klatkę piersiową.
Podstawę terapii często stanowią preparaty ograniczające udział drożdżaków Malassezia, a przy większym stanie zapalnym odpowiednio dobrane leczenie przeciwzapalne. Choroba ma tendencję do nawrotów, dlatego część pacjentów wymaga również leczenia podtrzymującego.
Sprawdź także: dermatolog Bydgoszcz, atopowe zapalenie skóry i grzybica skóry i paznokci.
