Rak pochwy – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Rak pochwy jest rzadkim nowotworem rozwijającym się pierwotnie w tkankach pochwy. Najczęściej ma postać raka płaskonabłonkowego. Część przypadków jest związana z onkogennymi typami HPV, ale istnieją również nowotwory pochwy niezależne od HPV.
Do możliwych objawów należą nieprawidłowe krwawienie z dróg rodnych, krwawienie po współżyciu, krwista lub wodnista wydzielina, ból oraz wyczuwalna zmiana w pochwie. Objawy te mają również wiele częstszych, nienowotworowych przyczyn.
Szczególnie ważne jest odróżnienie pierwotnego raka pochwy od nowotworu, który rozpoczął się w szyjce macicy, sromie lub innym narządzie i wtórnie nacieka pochwę. Ma to zasadnicze znaczenie dla rozpoznania i wyboru leczenia.
Sprawdź konsultacje z zakresu onkologii w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy.
Czym jest rak pochwy?
Pochwa jest elastycznym przewodem łączącym szyjkę macicy z zewnętrznymi narządami płciowymi. Pierwotny rak pochwy powstaje z komórek znajdujących się właśnie w jej obrębie.
Najczęstszym typem jest rak płaskonabłonkowy. Znacznie rzadziej występują gruczolakoraki, czerniak, mięsaki i inne rzadkie typy histologiczne.
Dlaczego trzeba ustalić miejsce pochodzenia?
Zmiana znajdująca się w pochwie nie zawsze jest pierwotnym rakiem pochwy. Może szerzyć się z szyjki macicy, endometrium, sromu lub innego narządu miednicy. Dlatego przed postawieniem rozpoznania trzeba dokładnie ocenić szyjkę macicy, srom oraz pozostałe narządy ginekologiczne.
HPV i zmiany przedrakowe VaIN
Część raków płaskonabłonkowych pochwy jest związana z przetrwałym zakażeniem onkogennymi typami HPV. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z HPV zachoruje na raka, dodatni test HPV oznacza nowotwór ani że wszystkie raki pochwy wynikają z HPV.
Zakażenie HPV jest bardzo częste, a większość infekcji ustępuje samoistnie.
Czym jest VaIN?
VaIN oznacza śródnabłonkową neoplazję pochwy. Jest to zmiana przedrakowa ograniczona do nabłonka, a nie rak naciekający.
Zmiany śródnabłonkowe mogą być związane z HPV i są klasyfikowane według stopnia nasilenia. Zmiany wysokiego stopnia wymagają odpowiedniej kontroli lub leczenia ze względu na ryzyko progresji.
Jakie objawy może powodować?
We wczesnym stadium choroba może nie powodować dolegliwości. Jeżeli objawy występują, mogą obejmować:
- krwawienie po współżyciu;
- krwawienie pomiędzy miesiączkami;
- krwawienie po menopauzie;
- wodnistą lub krwistą wydzielinę;
- ból podczas współżycia;
- ból w obrębie miednicy;
- wyczuwalny guzek lub zmianę w pochwie.
W bardziej zaawansowanej chorobie mogą pojawić się objawy związane z naciekaniem sąsiednich narządów.
Krwawienie po stosunku ma wiele możliwych przyczyn, między innymi zanik błony śluzowej, uraz, stan zapalny, polip lub zmiany szyjki macicy. Nawracające albo niewyjaśnione krwawienie powinno jednak zostać zbadane.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Konsultacji wymagają szczególnie:
- wyczuwalny guzek lub masa w pochwie;
- nawracające krwawienie po współżyciu;
- niewyjaśnione krwawienie z dróg rodnych;
- krwawienie po menopauzie;
- utrzymująca się krwista lub wodnista wydzielina;
- niegojąca się zmiana w pochwie;
- utrzymujący się ból miednicy.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Pilnej oceny wymaga bardzo obfite krwawienie, omdlenie, utrata przytomności, objawy znacznej utraty krwi, bardzo silny nagły ból lub gwałtowne pogorszenie stanu ogólnego. W przypadku zagrożenia zdrowia lub życia należy zadzwonić pod numer 112 lub 999 albo zgłosić się do SOR.
Jak rozpoznaje się raka pochwy?
Diagnostyka rozpoczyna się od wywiadu i dokładnego badania ginekologicznego. Lekarz ocenia położenie, wielkość i wygląd zmiany, jej stosunek do szyjki macicy i sromu oraz obecność innych nieprawidłowych obszarów.
Rola kolposkopii
Kolposkopia umożliwia obejrzenie nabłonka pochwy w powiększeniu. Pomaga określić granice zmiany, wykryć dodatkowe obszary i wybrać miejsce do pobrania biopsji.
Dlaczego potrzebna jest biopsja?
Ostateczne rozpoznanie wymaga potwierdzenia histopatologicznego. Patomorfolog określa, czy zmiana jest nowotworem, jaki ma typ i czy ma charakter przedrakowy czy naciekający. Wygląd zmiany, cytologia ani sam wynik HPV nie wystarczają do rozpoznania raka.
Jak określa się zaawansowanie?
Po potwierdzeniu nowotworu konieczne jest ustalenie jego zasięgu. Ocenia się:
- wielkość i położenie guza;
- naciekanie tkanek otaczających pochwę;
- zajęcie pęcherza lub odbytnicy;
- stan regionalnych węzłów chłonnych;
- obecność przerzutów odległych.
W zależności od sytuacji wykorzystuje się rezonans magnetyczny miednicy, tomografię komputerową, PET-TK lub inne badania obrazowe.
Dlaczego lokalizacja guza ma znaczenie?
Poszczególne części pochwy mają różne drogi odpływu chłonki. Lokalizacja wpływa więc na ocenę zaawansowania, planowanie radioterapii i leczenia węzłów chłonnych oraz wybór ewentualnej operacji.
Jak wygląda leczenie?
Ze względu na rzadkość choroby leczenie powinno być planowane przez zespół mający doświadczenie w ginekologii onkologicznej i radioterapii.
Może obejmować:
- radioterapię zewnętrzną;
- brachyterapię;
- radiochemioterapię;
- leczenie chirurgiczne w wybranych przypadkach;
- leczenie systemowe w chorobie nawrotowej lub rozsianej.
Nie istnieje jedna metoda odpowiednia dla każdej pacjentki. Wybór zależy od typu nowotworu, jego wielkości, lokalizacji, zaawansowania, stanu pacjentki i wcześniejszego leczenia.
Rola radioterapii
Radioterapia jest jedną z najważniejszych metod leczenia raka pochwy. Brachyterapia pozwala podać promieniowanie bezpośrednio do obszaru guza lub jego najbliższego otoczenia.
Chemioterapia i leczenie operacyjne
Chemioterapia może być stosowana równocześnie z radioterapią, a także w chorobie nawrotowej, zaawansowanej lub rozsianej. Dobór terapii odbywa się indywidualnie.
Leczenie chirurgiczne ma zastosowanie przede wszystkim w wybranych, odpowiednio zlokalizowanych i wczesnych zmianach. Zakres operacji zależy od lokalizacji i wielkości guza, jego bliskości do szyjki macicy, pęcherza i odbytnicy, wcześniejszej radioterapii oraz możliwości zachowania funkcji narządów.
Czy zawsze trzeba usuwać pochwę?
Nie. Wiele pacjentek jest leczonych radioterapią lub radiochemioterapią. Jeśli stosowana jest operacja, jej zakres dobiera się do położenia i rozległości guza. Celem jest odpowiedni efekt onkologiczny przy możliwie dużym zachowaniu funkcji narządów.
Nawrót, kontrole i jakość życia
Rak pochwy może nawrócić miejscowo, w obrębie miednicy, w węzłach chłonnych lub w innych narządach. Ryzyko zależy od stadium, wielkości guza, zajęcia węzłów, typu histologicznego i efektu leczenia.
Kontrole obejmują wywiad dotyczący objawów, badanie ginekologiczne oraz ocenę pochwy i sąsiednich struktur. Dodatkowe badania obrazowe wykonuje się zależnie od objawów, wyniku badania, wcześniejszego stadium i zastosowanego leczenia.
Wpływ na życie seksualne
Radioterapia i leczenie chirurgiczne mogą wpływać na elastyczność, długość i nawilżenie pochwy, powodować blizny, zwężenie lub ból podczas współżycia. Kontrola po leczeniu powinna obejmować także zdrowie seksualne i możliwości ograniczania późnych następstw terapii.
Profilaktyka i przygotowanie do konsultacji
Nie wszystkim przypadkom można zapobiec. Ponieważ część raków pochwy jest związana z HPV, znaczenie może mieć szczepienie przeciw HPV, niepalenie tytoniu, odpowiednie leczenie zmian przedrakowych szyjki i pochwy oraz regularne kontrole po wcześniejszych zmianach wysokiego stopnia.
Szczepienie nie leczy istniejącej zmiany i nie chroni przed wszystkimi rakami pochwy, ponieważ istnieją również nowotwory niezależne od HPV.
Co zabrać na wizytę?
- wyniki cytologii i testów HPV;
- wyniki kolposkopii, biopsji i histopatologii;
- dokumentację wcześniejszego leczenia szyjki macicy lub sromu;
- wyniki rezonansu, tomografii lub innych badań obrazowych.
Warto przygotować informacje o objawach, krwawieniach po współżyciu, menopauzie, wcześniejszych zmianach związanych z HPV, operacjach i radioterapii miednicy.
Najczęściej zadawane pytania
1. Czy guz w pochwie oznacza raka?
Nie. Wyczuwalna zmiana może mieć różne, także łagodne przyczyny. Niewyjaśniony guz lub masa w pochwie wymaga jednak dokładnej oceny.
2. Czy rak pochwy jest związany z HPV?
Część raków płaskonabłonkowych tak. Istnieją jednak również postacie niezależne od HPV, a dodatni wynik HPV nie oznacza nowotworu.
3. Czy VaIN jest rakiem?
Nie. VaIN jest zmianą przedrakową ograniczoną do nabłonka pochwy. Zmiany wysokiego stopnia wymagają odpowiedniej oceny i leczenia, ale nie są jeszcze rakiem naciekającym.
4. Czy rak pochwy może być pomylony z rakiem szyjki macicy?
Tak, dlatego ustalenie miejsca, w którym rozpoczął się nowotwór, ma duże znaczenie. Zmiana naciekająca pochwę z szyjki macicy jest klasyfikowana i leczona jako rak szyjki, a nie pierwotny rak pochwy.
5. Czy raka pochwy zawsze leczy się radioterapią?
Radioterapia jest ważną metodą i jest stosowana w wielu przypadkach, ale nie u każdej pacjentki identycznie. W wybranych wczesnych zmianach możliwa jest operacja, a w innych radioterapia, brachyterapia i czasem chemioterapia.
6. Czy rak pochwy może wystąpić po usunięciu macicy?
Tak. Pochwa pozostaje po histerektomii, więc mogą w niej rozwijać się zmiany przedrakowe i nowotworowe. Znaczenie może mieć wcześniejsza historia HPV, CIN lub raka szyjki macicy.
7. Czy rak pochwy może wrócić po leczeniu?
Tak. Ryzyko nawrotu zależy od stadium i cech choroby. Dlatego po leczeniu potrzebne są regularne kontrole i ocena nowych objawów.
8. Czy po leczeniu raka pochwy można współżyć?
U wielu pacjentek jest to możliwe, ale leczenie może wpływać na elastyczność i nawilżenie pochwy oraz powodować zwężenie lub ból. Problemy te warto omawiać podczas kontroli.
Rak pochwy – konsultacja w Bydgoszczy
Rak pochwy jest rzadkim nowotworem. Najczęstsze objawy to niewyjaśnione krwawienie, krwista lub wodnista wydzielina, ból albo wyczuwalna zmiana w pochwie. Objawy te mogą mieć także łagodne przyczyny, ale wymagają oceny.
Rozpoznanie wymaga biopsji i badania histopatologicznego. Bardzo ważne jest ustalenie, czy nowotwór rzeczywiście powstał pierwotnie w pochwie, czy rozprzestrzenił się z innego narządu.
Sprawdź także: ginekolog Bydgoszcz, kolposkopia, HPV, nieprawidłowa cytologia i CIN.
