Rak szyjki macicy – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Rak szyjki macicy jest nowotworem rozwijającym się w dolnej części macicy, która łączy jej jamę z pochwą. Zdecydowana większość przypadków ma związek z utrzymującym się zakażeniem wysokoonkogennymi typami wirusa HPV.
We wczesnym stadium choroba może nie powodować objawów. Późniejsze dolegliwości mogą obejmować krwawienie po współżyciu, pomiędzy miesiączkami lub po menopauzie, nietypową wydzielinę i ból miednicy. Objawy te mają także wiele częstszych, łagodnych przyczyn.
Nieprawidłowa cytologia, dodatni wynik HPV i zmiany CIN nie oznaczają automatycznie raka. Rozpoznanie nowotworu wymaga pobrania tkanki i badania histopatologicznego.
Sprawdź konsultacje z zakresu onkologii w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy.
Czym jest rak szyjki macicy?
Szyjka macicy jest dolną częścią macicy. Nowotwór powstaje, gdy komórki w jej obrębie zaczynają nieprawidłowo się namnażać i uzyskują zdolność naciekania otaczających tkanek.
Najczęstsze typy to rak płaskonabłonkowy i gruczolakorak. Rzadziej występują inne typy histologiczne.
Zmiany przedrakowe
Choroba zwykle rozwija się stopniowo. U części pacjentek wcześniej występuje śródnabłonkowa neoplazja szyjki macicy, określana jako CIN. CIN nie jest rakiem naciekającym i nie każda taka zmiana przekształci się w nowotwór.
Jaki jest związek z HPV?
Główną przyczyną raka szyjki macicy jest przetrwałe zakażenie wysokoonkogennym typem HPV. Wirus jest bardzo powszechny i przenosi się przede wszystkim podczas kontaktów seksualnych.
U większości osób układ odpornościowy eliminuje zakażenie, zanim spowoduje ono poważne następstwa. Ryzyko wiąże się głównie z utrzymującą się infekcją określonymi typami wysokiego ryzyka.
Dodatni wynik nie oznacza raka
Samo wykrycie HPV nie jest rozpoznaniem nowotworu. Pełna ocena zależy od typu wirusa, wyników badań szyjki macicy i ewentualnych zmian komórkowych.
Cytologia, HPV i CIN
Nieprawidłowy wynik cytologii wskazuje na zmiany komórkowe, które mogą wymagać dalszej diagnostyki, ale nie jest równoznaczny z rakiem.
W zależności od wyniku postępowanie może obejmować test HPV, kolposkopię i pobranie materiału do badania histopatologicznego.
Dlaczego rozróżnienie jest ważne?
Dopiero odpowiednia diagnostyka pozwala ustalić, czy zmiana jest łagodna, przedrakowa czy nowotworowa. HPV, nieprawidłowa cytologia i CIN wymagają innego postępowania niż rozpoznany rak szyjki macicy.
Więcej informacji znajduje się na stronie HPV, nieprawidłowa cytologia i CIN.
Jakie objawy może powodować?
We wczesnym stadium choroba może przebiegać bezobjawowo. Jeżeli dolegliwości się pojawiają, jednym z najważniejszych sygnałów jest nieprawidłowe krwawienie:
- po współżyciu;
- pomiędzy miesiączkami;
- po menopauzie;
- wyraźnie inne niż dotychczasowe miesiączki.
Mogą wystąpić również wodnista lub krwista wydzielina, nieprzyjemny zapach wydzieliny, ból podczas współżycia albo utrzymujący się ból miednicy.
Same objawy nie pozwalają rozpoznać raka, ale wymagają ustalenia przyczyny.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Konsultacji wymagają szczególnie:
- powtarzające się krwawienie po stosunku;
- nawracające krwawienia pomiędzy miesiączkami;
- krwawienie po menopauzie;
- nietypowa krwista lub wodnista wydzielina;
- utrzymujący się ból miednicy;
- nieprawidłowy wynik badania szyjki wymagający dalszej diagnostyki.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Pilnej oceny wymaga bardzo obfite krwawienie, zasłabnięcie lub utrata przytomności, znaczne osłabienie związane z utratą krwi, bardzo silny nowy ból albo gwałtowne pogorszenie stanu ogólnego. W razie zagrożenia zdrowia lub życia należy zadzwonić pod numer 112 lub 999 albo zgłosić się do SOR.
Jak rozpoznaje się chorobę?
Diagnostyka rozpoczyna się od wywiadu i badania ginekologicznego. Lekarz pyta o charakter krwawień, wcześniejsze wyniki cytologii i testów HPV, przebyte zabiegi dotyczące szyjki oraz rozpoznane wcześniej zmiany CIN.
Rola kolposkopii
Kolposkopia pozwala obejrzeć szyjkę macicy w powiększeniu, dokładniej ocenić nieprawidłowe obszary i wybrać miejsce do pobrania materiału.
Dlaczego potrzebna jest biopsja?
Ostateczne potwierdzenie raka wymaga badania histopatologicznego. Sam obraz szyjki, cytologia, kolposkopia ani wynik testu HPV nie wystarczają do rozpoznania nowotworu.
Jak określa się zaawansowanie?
Po potwierdzeniu raka trzeba ustalić jego zasięg. Ocena może obejmować badanie ginekologiczne oraz odpowiednio dobrane badania obrazowe miednicy i innych obszarów ciała.
Ocenia się między innymi:
- wielkość i miejscowy zasięg guza;
- zajęcie sąsiednich struktur;
- stan węzłów chłonnych;
- obecność zmian w innych narządach.
Nie każda pacjentka potrzebuje wszystkich dostępnych badań. Zakres diagnostyki ustala się indywidualnie, ponieważ stopień zaawansowania ma zasadnicze znaczenie dla wyboru leczenia.
Jak wygląda leczenie?
Postępowanie zależy od stopnia zaawansowania, wielkości guza, stanu węzłów chłonnych, typu histologicznego, wieku, ogólnego stanu zdrowia i wcześniejszego leczenia.
Może obejmować chirurgię, radioterapię, brachyterapię, chemioterapię lub inne leczenie systemowe w chorobie nawrotowej albo rozsianej.
Leczenie operacyjne i płodność
Operacja jest jedną z podstawowych możliwości w części wczesnych stadiów. U bardzo starannie dobranych pacjentek może być rozważane leczenie oszczędzające płodność. Nie jest ono możliwe w każdej sytuacji, a bezpieczeństwo onkologiczne ma pierwszeństwo.
Kontrole i następstwa leczenia
Rak szyjki macicy może nawrócić, ale ryzyko jest różne i zależy między innymi od stadium, cech nowotworu, zajęcia węzłów, zastosowanego leczenia i odpowiedzi na terapię.
Po leczeniu potrzebne są kontrole obejmujące rozmowę o nowych objawach, badanie fizykalne i badanie ginekologiczne. Badania obrazowe dobiera się przede wszystkim wtedy, gdy pojawiają się niepokojące objawy, nieprawidłowość w badaniu lub inne konkretne wskazania.
Jakość życia
Kontrole służą także ocenie następstw terapii, takich jak zaburzenia seksualne, obrzęk limfatyczny, objawy menopauzy czy problemy ze strony układu moczowego i przewodu pokarmowego.
Profilaktyka i przygotowanie do wizyty
Ryzyko raka szyjki macicy można znacząco zmniejszyć przez szczepienie przeciw HPV, udział w zalecanych badaniach przesiewowych, właściwą diagnostykę i leczenie zmian przedrakowych oraz niepalenie tytoniu.
Szczepienie nie daje całkowitej ochrony i nie zastępuje badań profilaktycznych szyjki macicy. Osoby zaszczepione również powinny uczestniczyć w odpowiednim programie badań.
Co zabrać na konsultację?
- wyniki cytologii i testów HPV;
- wyniki kolposkopii i histopatologii;
- dokumentację wcześniejszych zabiegów dotyczących szyjki;
- wyniki badań obrazowych.
Warto przygotować informacje o czasie i charakterze krwawień, związku objawów ze współżyciem, ostatniej miesiączce, menopauzie i przyjmowanych lekach.
Najczęściej zadawane pytania
1. Czy HPV zawsze prowadzi do raka szyjki macicy?
Nie. Zdecydowana większość zakażeń ustępuje samoistnie. Ryzyko wiąże się głównie z długotrwałą infekcją określonymi typami wysokiego ryzyka i utrzymującymi się zmianami komórkowymi.
2. Czy rak może wystąpić mimo prawidłowej cytologii w przeszłości?
Tak. Prawidłowy wcześniejszy wynik zmniejsza prawdopodobieństwo istotnych zmian w chwili badania, ale nie daje ochrony na całe życie. Dlatego badania wykonuje się zgodnie z harmonogramem.
3. Czy krwawienie po stosunku oznacza raka?
Nie. Ma wiele możliwych, częściej łagodnych przyczyn. Powtarzające się lub niewyjaśnione krwawienie po współżyciu powinno jednak zostać zbadane.
4. Czy rak szyjki macicy może rozwinąć się bez HPV?
Zdecydowana większość przypadków ma związek z wysokoonkogennym HPV. Istnieją jednak rzadkie nowotwory niezwiązane z HPV, dlatego wynik testu nie zastępuje pełnej diagnostyki podejrzanej zmiany.
5. Czy CIN to już rak?
Nie. CIN oznacza zmiany przedrakowe ograniczone do nabłonka szyjki, a nie raka naciekającego. Postępowanie zależy między innymi od stopnia zmiany.
6. Czy raka szyjki macicy można leczyć operacyjnie?
Tak, w części wczesnych przypadków chirurgia jest jedną z podstawowych metod. W bardziej zaawansowanej chorobie większą rolę może odgrywać leczenie oparte na radioterapii. Decyzję podejmuje się na podstawie pełnej oceny.
7. Czy po leczeniu można zajść w ciążę?
W niektórych bardzo wczesnych przypadkach możliwe jest leczenie oszczędzające płodność. Nie jest ono bezpieczne ani możliwe u każdej pacjentki i wymaga dokładnej kwalifikacji przed rozpoczęciem terapii.
8. Czy po wyleczeniu potrzebne są kontrole?
Tak. Kontrole służą wykrywaniu ewentualnego nawrotu oraz ocenie późnych następstw leczenia. Ich zakres zależy od wcześniejszej terapii, objawów i indywidualnego ryzyka.
Rak szyjki macicy – konsultacja w Bydgoszczy
Rak szyjki macicy jest silnie związany z przetrwałym zakażeniem wysokoonkogennymi typami HPV. We wczesnym stadium może nie powodować objawów, natomiast nietypowe krwawienia wymagają ustalenia przyczyny.
Rozpoznanie wymaga badania histopatologicznego. Leczenie zależy od stopnia zaawansowania i może obejmować chirurgię, radioterapię, brachyterapię, chemioterapię lub inne leczenie systemowe.
Sprawdź także: ginekolog Bydgoszcz, kolposkopia, HPV, nieprawidłowa cytologia i CIN.
