Nawracające zapalenie migdałków – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Nawracające zapalenie migdałków oznacza powtarzające się epizody ostrego bólu gardła związanego z zapaleniem migdałków podniebiennych. Podczas infekcji mogą występować gorączka, trudności w przełykaniu, powiększone węzły chłonne szyi i naloty.
Nie każdy nawracający ból gardła jest zapaleniem migdałków. Podobne dolegliwości mogą wynikać z infekcji wirusowych, oddychania przez usta, spływania wydzieliny z nosa, refluksu lub innych problemów w obrębie gardła.
Przy częstych, ciężkich i dobrze udokumentowanych infekcjach można rozważyć tonsillektomię. Sama informacja, że gardło często boli, nie stanowi jednak wystarczającego wskazania do operacji.
Sprawdź konsultacje z zakresu laryngologii w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy.
Czym są migdałki podniebienne?
Migdałki znajdują się po obu stronach gardła. Są częścią układu limfatycznego i uczestniczą w odpowiedzi immunologicznej, szczególnie w pierwszych latach życia.
Podczas infekcji mogą się zaczerwienić, powiększyć, stać bolesne i pokryć nalotem. Nie oznacza to, że każda infekcja wymaga antybiotyku ani że częste dolegliwości automatycznie prowadzą do operacji.
Co oznacza nawracające zapalenie?
To powtarzające się rzeczywiste epizody ostrego zapalenia gardła i migdałków. Znaczenie mają ich liczba, czas nawrotów, ciężkość, dokumentacja i wpływ na codzienne funkcjonowanie.
Objawy zapalenia migdałków
Najczęściej występują ból gardła i podczas przełykania, gorączka, zaczerwienienie, naloty oraz bolesne powiększenie węzłów chłonnych szyi.
U dzieci mogą dodatkowo pojawić się gorszy apetyt, niechęć do picia, rozdrażnienie i ból brzucha. Poszczególne epizody nie zawsze wyglądają identycznie.
Czy biały nalot oznacza bakterie?
Nie zawsze. Naloty występują również w infekcjach wirusowych. Przy ocenie znaczenie mają cały obraz kliniczny, gorączka, węzły chłonne, kaszel i — w wybranych przypadkach — test na paciorkowca.
Wirus czy paciorkowiec?
Przy infekcji wirusowej częściej występują katar, kaszel, chrypka lub zapalenie spojówek. Anginie paciorkowcowej częściej towarzyszą wysoka gorączka, bolesne węzły szyi, naloty i brak kaszlu.
Nie są to jednak reguły pozwalające samodzielnie postawić rozpoznanie. W odpowiednich sytuacjach wykonuje się szybki test antygenowy, wymaz lub posiew.
Czy każda angina wymaga antybiotyku?
Nie. Wiele zapaleń gardła ma przyczynę wirusową. Antybiotyk stosuje się wtedy, gdy istnieją odpowiednie przesłanki wskazujące na infekcję bakteryjną.
Nie każdy ból gardła pochodzi z migdałków
Nawracające dolegliwości mogą być związane z oddychaniem przez usta, przewlekłą niedrożnością nosa, spływaniem wydzieliny, refluksem, przesuszeniem śluzówki lub przeciążeniem głosu.
Przed rozważeniem usunięcia migdałków trzeba upewnić się, że problem rzeczywiście dotyczy nawracających infekcji migdałków.
Czopy i kamienie migdałkowe
W kryptach migdałków może gromadzić się materiał tworzący czopy lub kamienie. Mogą powodować nieprzyjemny zapach i dyskomfort, ale nie są automatycznie oznaką ostrej anginy ani wskazaniem do operacji.
Duże migdałki i oddychanie podczas snu
Duże migdałki nie muszą oznaczać przewlekłego zapalenia. Ich przerost ma znaczenie przede wszystkim przy chrapaniu, przerwach w oddychaniu podczas snu i trudnościach w połykaniu.
Szczególnie u dzieci powiększone migdałki mogą zwężać gardło podczas snu. Jest to jednak inna ścieżka diagnostyczna niż nawracające infekcje.
Kiedy potrzebna jest konsultacja?
Gdy infekcje regularnie się powtarzają, wymagają częstych wizyt, powodują wiele nieobecności, wystąpił ropień okołomigdałkowy albo migdałki utrudniają oddychanie lub połykanie.
Dokumentowanie kolejnych angin
Przy kwalifikacji do zabiegu ważne jest potwierdzenie klinicznie istotnych infekcji. Warto zapisywać daty zachorowań, temperaturę, obecność nalotów i powiększonych węzłów, wyniki testów, zastosowane leczenie oraz dni nieobecności.
Kryteria 7/5/3 u dzieci
Klasyczne kryteria pediatryczne pozwalają rozważyć tonsillektomię przy co najmniej 7 udokumentowanych epizodach w ostatnim roku, 5 rocznie przez 2 lata albo 3 rocznie przez 3 lata.
Przy mniejszej liczbie infekcji zwykle zaleca się obserwację, chyba że występują istotne czynniki modyfikujące.
Czy kryteria dotyczą dorosłych?
Progu 7/5/3 nie należy traktować jako sztywnej, automatycznej reguły dla każdego dorosłego. Decyzja uwzględnia rzeczywistą częstość i ciężkość infekcji, wpływ na życie, powikłania i ocenę laryngologiczną.
Czynniki modyfikujące
U dzieci znaczenie mogą mieć między innymi nietolerancja lub alergia na wiele antybiotyków, PFAPA oraz więcej niż jeden ropień okołomigdałkowy.
PFAPA to zespół nawracających epizodów gorączki, aft, zapalenia gardła i powiększenia węzłów szyjnych, a nie zwykła seria niezależnych infekcji bakteryjnych.
Objawy alarmowe i ropień okołomigdałkowy
Bardzo silny jednostronny ból gardła, ślinienie, zmiana głosu, szczękościsk i asymetria gardła mogą wskazywać na ropień okołomigdałkowy i wymagają szybkiej oceny.
Trudności w oddychaniu, niemożność przełykania śliny, szybko narastający obrzęk gardła lub szyi, znaczne odwodnienie albo szybko pogarszający się stan wymagają pilnej pomocy — 112, 999 lub SOR.
Szybko powiększający się jednostronnie migdałek, owrzodzenie, krwawienie lub powiększone węzły szyi wymagają dokładniejszej diagnostyki.
Diagnostyka i leczenie
Podstawą jest wywiad, badanie gardła i migdałków, ocena węzłów chłonnych oraz analiza wcześniejszych infekcji. Lekarz ustala, czy kolejne epizody rzeczywiście odpowiadały zapaleniu migdałków.
Ostre zapalenie leczy się zależnie od przyczyny: nawodnieniem, odpoczynkiem, leczeniem objawowym, a przy odpowiednim wskazaniu — antybiotykoterapią.
Czy można uniknąć operacji?
Tak. Jeżeli infekcje nie osiągają dużej częstości lub ich liczba spada, obserwacja może być właściwym postępowaniem.
Tonsillektomia
Tonsillektomia oznacza chirurgiczne usunięcie migdałków podniebiennych. Rozważa się ją przy odpowiednio częstych i udokumentowanych infekcjach, określonych powikłaniach lub obturacji gardła.
Zabieg nie gwarantuje, że już nigdy nie wystąpi ból gardła — nadal możliwe są infekcje wirusowe, refluks i inne choroby błony śluzowej.
Okres po operacji
Po zabiegu występuje istotny ból gardła, a właściwe przyjmowanie płynów i zalecone leczenie przeciwbólowe mają duże znaczenie. Świeżego krwawienia z gardła po tonsillektomii nie wolno bagatelizować i wymaga ono pilnej oceny.
Najczęściej zadawane pytania
1. Ile angin trzeba mieć, aby rozważyć usunięcie migdałków?
U dzieci klasyczne kryteria to co najmniej 7 odpowiednio udokumentowanych epizodów w ostatnim roku, 5 rocznie przez 2 lata albo 3 rocznie przez 3 lata. Liczby nie są jedynym czynnikiem decyzji.
2. Czy kryteria 7/5/3 dotyczą automatycznie dorosłych?
Nie. Pochodzą z wytycznych pediatrycznych. U dorosłych bierze się również pod uwagę ciężkość infekcji, ich wpływ na życie, powikłania i ocenę laryngologiczną.
3. Czy każda biała plamka na migdałku oznacza anginę?
Nie. Może to być nalot infekcyjny, czop albo kamień migdałkowy. Znaczenie ma cały obraz kliniczny.
4. Czy czopy oznaczają przewlekłą infekcję bakteryjną?
Nie zawsze. Materiał może gromadzić się w kryptach bez ostrego zakażenia, a sam czop nie jest powodem do automatycznej antybiotykoterapii.
5. Czy każda angina wymaga antybiotyku?
Nie. Duża część zapaleń gardła jest wirusowa. Antybiotyk stosuje się przy odpowiednich wskazaniach do leczenia infekcji bakteryjnej.
6. Czy tonsillektomia gwarantuje brak kolejnych bólów gardła?
Nie. Nadal mogą występować infekcje wirusowe i inne choroby gardła. Zabieg ma ograniczyć problem powtarzających się zapaleń migdałków.
7. Czy ropień okołomigdałkowy zwiększa znaczenie operacji?
Tak. Nawracający ropień jest jednym z czynników, które mogą przemawiać za tonsillektomią mimo niespełnienia klasycznego progu częstotliwości infekcji.
8. Czy krwawienie po tonsillektomii wymaga pilnej oceny?
Tak. Świeżego krwawienia z gardła po operacji nie należy traktować jako zwykłego elementu gojenia.
Nawracające zapalenie migdałków – laryngolog Bydgoszcz
O rozpoznaniu i dalszym postępowaniu decydują rzeczywista liczba, ciężkość i dokumentacja infekcji oraz ich wpływ na codzienne życie. Nie każdy przewlekły ból gardła, nalot lub kamień migdałkowy oznacza nawracającą anginę.
Przy odpowiednio częstych infekcjach, powikłaniach lub problemach z oddychaniem i połykaniem laryngolog może ocenić wskazania do dalszego leczenia, w tym tonsillektomii.
Sprawdź: laryngolog Bydgoszcz.
