Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych – objawy, diagnostyka i leczenie
Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych to długotrwały stan zapalny błony śluzowej nosa i zatok. Typowe dolegliwości obejmują zatkanie nosa, wydzielinę lub jej spływanie do gardła, osłabienie węchu oraz uczucie rozpierania albo dyskomfortu w obrębie twarzy.
Aby mówić o przewlekłej chorobie, odpowiednie objawy powinny utrzymywać się przez co najmniej 12 tygodni. Nie jest to po prostu długo trwająca infekcja bakteryjna. Rozpoznanie wymaga połączenia objawów z obiektywnym potwierdzeniem stanu zapalnego podczas badania laryngologicznego, endoskopowego lub — w uzasadnionych sytuacjach — obrazowego.
Choroba może występować z polipami nosa lub bez nich i współistnieć między innymi z astmą, alergią, problemami stomatologicznymi albo określonymi nieprawidłowościami anatomicznymi.
Sprawdź konsultacje z zakresu laryngologii w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy.
Czym jest przewlekłe zapalenie zatok?
Zatoki przynosowe są wypełnionymi powietrzem przestrzeniami w kościach twarzoczaszki. Ich błona śluzowa łączy się z błoną śluzową nosa, dlatego właściwym określeniem choroby jest przewlekłe zapalenie nosa i zatok przynosowych, nazywane także CRS.
W chorobie może dochodzić do długotrwałego obrzęku błony śluzowej, zwiększonego wydzielania śluzu, zaburzenia odpływu wydzieliny, pogorszenia drożności nosa i osłabienia węchu.
Kiedy choroba jest przewlekła?
Podstawowym kryterium jest utrzymywanie się charakterystycznych objawów przez 12 tygodni lub dłużej. Sam długi katar nie wystarcza jednak do postawienia rozpoznania.
Najczęstsze objawy
Najbardziej typowe są przewlekła niedrożność nosa, wydzielina z nosa lub spływająca po tylnej ścianie gardła, osłabienie albo utrata węchu oraz ból, ucisk lub uczucie rozpierania w obrębie twarzy.
Mogą dodatkowo występować częste odchrząkiwanie, kaszel związany ze spływaniem wydzieliny, zaburzenia snu, zmęczenie i uczucie ciężkości w obrębie głowy.
Czy choroba może przebiegać bez bólu?
Tak. U części osób dominują zatkanie nosa, wydzielina i zaburzenia węchu bez silnego bólu twarzy. Brak bólu nie wyklucza przewlekłego zapalenia zatok.
Zatkany nos, ból głowy i utrata węchu
Przewlekła niedrożność nosa może wynikać także ze skrzywienia przegrody, przerostu małżowin, alergicznego lub polekowego nieżytu nosa, polipów albo innych zmian w jamie nosa. Samo uczucie zatkania nie wystarcza do rozpoznania CRS.
Ból głowy często ma inne źródło, na przykład migrenę, napięciowy ból głowy lub zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego. Sam przewlekły ból głowy bez innych charakterystycznych objawów nie potwierdza choroby zatok.
Węch i smak
Osłabienie lub utrata węchu należą do ważnych objawów CRS, zwłaszcza przy polipach nosa. Ponieważ duża część odczuwania aromatu pochodzi ze węchu, potrawy mogą wydawać się mniej intensywne lub „bez smaku”.
Przyczyny i choroby współistniejące
Nie ma jednej przyczyny wspólnej dla wszystkich pacjentów. Znaczenie mogą mieć przewlekły proces zapalny błony śluzowej, polipy nosa, astma, alergia, określone cechy anatomiczne, choroby zębów, zaburzenia odporności, a rzadziej nieprawidłowości funkcji rzęsek.
Alergia może współistnieć i nasilać objawy nosa, ale nie każde przewlekłe zapalenie zatok jest jej skutkiem. Szczególnie u pacjentów z polipami częściej współistnieje astma.
Przyczyna stomatologiczna
Korzenie górnych zębów leżą blisko dna zatoki szczękowej. Jednostronne objawy, nieprzyjemnie pachnąca wydzielina, problemy z górnymi zębami lub niedawne zabiegi stomatologiczne mogą wskazywać, że źródło problemu znajduje się w zębie.
Kiedy zgłosić się do laryngologa?
Konsultacja jest wskazana, gdy zatkanie nosa, wydzielina, spływanie do gardła lub pogorszenie węchu trwają wiele tygodni, nawracają albo wcześniejsze leczenie nie przynosi oczekiwanej poprawy.
Wyłącznie jednostronna niedrożność, wydzielina, ból lub krwawienie wymagają dokładniejszego poszukania przyczyny. Mogą wiązać się między innymi z problemem stomatologicznym, ciałem obcym, polipem albo inną zmianą w jamie nosa.
Obrzęk powiek lub okolicy oka, podwójne widzenie, pogorszenie wzroku, zaburzenie ruchów gałki ocznej, bardzo silny nietypowy ból głowy, sztywność karku, zaburzenia świadomości lub ogniskowe objawy neurologiczne wymagają pilnej pomocy — 112, 999 lub SOR.
Badanie laryngologiczne i endoskopia
Rozpoznanie powinno łączyć przewlekłe, typowe objawy z obiektywnym potwierdzeniem stanu zapalnego. Lekarz ocenia między innymi charakter niedrożności, wydzielinę, węch, ból lub ucisk, współistniejącą alergię i astmę, wcześniejsze leczenie oraz choroby zębów.
W badaniu laryngologicznym można ocenić błonę śluzową nosa, przegrodę, małżowiny nosowe, obecność wydzieliny, polipów lub innych zmian.
Co pokazuje endoskopia nosa?
Może uwidocznić obrzęk, wydzielinę, polipy, zmiany w okolicy ujść zatok i inne nieprawidłowości w głębiej położonych częściach jamy nosa. Jest jedną z metod obiektywnego potwierdzenia choroby.
Tomografia i inne badania
Tomografia komputerowa nie jest automatycznie potrzebna przy każdym przewlekłym katarze lub bólu głowy. Może być szczególnie przydatna przy niejasnej diagnozie, nietypowym przebiegu, nieskuteczności leczenia, potrzebie dokładnego określenia zakresu zmian lub przed planowaną operacją.
Klasyczne RTG ma mniejszą wartość w szczegółowej ocenie przewlekłej choroby zatok. MRI nie jest rutynowym badaniem typowego CRS, ale może być przydatny przy niektórych nietypowych zmianach, powikłaniach lub procesach dotyczących tkanek miękkich.
Wynik a nasilenie objawów
Rozległość zmian w TK nie zawsze odpowiada nasileniu dolegliwości. Decyzje powinny uwzględniać objawy, jakość życia i badanie pacjenta, a nie tylko wygląd obrazów.
Leczenie zachowawcze
Podstawowymi elementami leczenia są płukanie jam nosa roztworem soli oraz donosowe glikokortykosteroidy. Dalsze postępowanie zależy od rodzaju choroby, obecności polipów, nasilenia objawów i wcześniejszej odpowiedzi na terapię.
Do płukania należy używać wody bezpiecznej mikrobiologicznie zgodnie z instrukcją danego systemu, na przykład sterylnej albo wcześniej przegotowanej i ostudzonej. Preparatów obkurczających nos nie powinno się stosować przewlekle bez kontroli, ponieważ mogą powodować polekowy nieżyt nosa.
Czy antybiotyk jest zawsze potrzebny?
Nie. CRS jest przede wszystkim przewlekłą chorobą zapalną, a nie ciągłym zakażeniem bakteryjnym. Antybiotyk lub steroid doustny mogą być rozważane tylko w określonych sytuacjach po ocenie korzyści i ryzyka.
Kiedy rozważa się operację zatok?
Leczenie operacyjne można rozważyć, gdy rozpoznanie zostało potwierdzone, dolegliwości istotnie pogarszają codzienne funkcjonowanie, właściwie dobrane leczenie zachowawcze nie zapewnia dostatecznej kontroli, a przewidywana korzyść z zabiegu jest większa niż z dalszej samej terapii nieoperacyjnej.
Endoskopowa operacja zatok jest wykonywana przez jamę nosa. Jej celem może być udrożnienie odpowiednich zatok, poprawa wentylacji i odpływu oraz ułatwienie działania leczenia miejscowego.
Czy zabieg oznacza trwałe wyleczenie?
Nie można tego zagwarantować. Po operacji nadal mogą być potrzebne płukanie nosa, leki miejscowe i regularne kontrole. Nawrót nie musi oznaczać błędu operacyjnego, ponieważ CRS jest chorobą przewlekłą.
Kontrola choroby i przygotowanie do wizyty
Celem leczenia jest poprawa oddychania przez nos i węchu, ograniczenie wydzieliny oraz zaostrzeń, a także poprawa snu i jakości życia. Pomaga regularne stosowanie zaleconego leczenia miejscowego, prawidłowe płukanie nosa, leczenie współistniejącej alergii, astmy i chorób zębów oraz unikanie palenia.
Przed konsultacją warto zanotować czas trwania objawów, ich jednostronny lub obustronny charakter, rodzaj wydzieliny, spływanie do gardła, zaburzenia węchu, ból lub ucisk twarzy, astmę i alergię.
Co zabrać?
Przydatne są informacje o wcześniejszych antybiotykach, steroidach donosowych, płukaniach, operacjach nosa i zatok oraz zabiegach stomatologicznych. Jeżeli wykonano TK zatok, warto mieć dostęp do samych obrazów, a nie tylko papierowego opisu.
Najczęściej zadawane pytania
1. Ile czasu muszą trwać objawy, aby chorobę uznać za przewlekłą?
Co najmniej 12 tygodni. Sam czas nie wystarcza jednak do diagnozy — typowe objawy powinny być połączone z obiektywnym potwierdzeniem choroby.
2. Czy przewlekłe zapalenie zatok zawsze boli?
Nie. U części pacjentów dominują niedrożność nosa, wydzielina i zaburzenia węchu bez istotnego bólu twarzy.
3. Czy każdy ból głowy jest bólem zatokowym?
Nie. Migrena i inne bóle głowy są częste i mogą być błędnie przypisywane zatokom. Sam ból głowy nie wystarcza do rozpoznania CRS.
4. Czy przy przewlekłych zatokach zawsze potrzebna jest tomografia?
Nie. TK wykonuje się wtedy, gdy jej wynik jest potrzebny do potwierdzenia lub dokładniejszej oceny choroby albo do planowania leczenia, szczególnie chirurgicznego.
5. Czy przewlekłe zapalenie zatok trzeba leczyć antybiotykiem?
Nie zawsze. Jest to przede wszystkim przewlekła choroba zapalna, a nie ciągła infekcja bakteryjna. Antybiotyk powinien mieć konkretne uzasadnienie.
6. Czy płukanie nosa roztworem soli pomaga?
Tak. Może usuwać zalegającą wydzielinę i wspierać leczenie błony śluzowej. Należy używać wody bezpiecznej mikrobiologicznie zgodnie z instrukcją systemu do płukania.
7. Czy steroid donosowy jest podstawowym leczeniem?
Tak, należy do podstawowych metod leczenia przeciwzapalnego CRS. Działa przede wszystkim miejscowo i nie jest tym samym co steroid przyjmowany ogólnoustrojowo.
8. Czy każda osoba z przewlekłym zapaleniem zatok potrzebuje operacji?
Nie. Operację rozważa się u odpowiednio wybranych pacjentów, gdy potwierdzona choroba nadal istotnie wpływa na funkcjonowanie mimo właściwie dobranego leczenia zachowawczego.
Przewlekłe zapalenie zatok – laryngolog Bydgoszcz
Przewlekła niedrożność nosa, wydzielina, spływanie do gardła lub pogorszenie węchu wymagają właściwego rozpoznania, zwłaszcza gdy trwają co najmniej 12 tygodni albo regularnie nawracają. Sam ból głowy, kolor wydzieliny czy długość kataru nie przesądzają o chorobie zatok.
Badanie laryngologiczne pomaga ustalić, czy objawy odpowiadają przewlekłemu zapaleniu nosa i zatok, polipom, alergii, skrzywieniu przegrody, problemowi stomatologicznemu lub innej przyczynie oraz dobrać dalsze postępowanie.
Sprawdź: laryngolog Bydgoszcz.
