Szumy uszne – przyczyny, diagnostyka i leczenie
Szumy uszne, nazywane także tinnitus, oznaczają odczuwanie dźwięku mimo braku odpowiadającego mu zewnętrznego źródła. Może to być pisk, szum, buczenie, brzęczenie, gwizd, syczenie, trzaski albo rytmiczne pulsowanie.
Objaw może dotyczyć jednego ucha, obu uszu albo być odczuwany „w głowie”. Często współistnieje z niedosłuchem, zwłaszcza związanym z wiekiem lub wcześniejszą ekspozycją na hałas, ale możliwe są także inne przyczyny.
Większość szumów usznych nie oznacza poważnej choroby. Szczególnej uwagi wymagają jednak szumy jednostronne, pulsujące zgodnie z tętnem, połączone z nagłym niedosłuchem lub nowymi objawami neurologicznymi.
Sprawdź konsultacje z zakresu laryngologii w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy.
Czym są szumy uszne?
Tinnitus jest odczuciem dźwięku bez odpowiedniego źródła w otoczeniu. Może być cichy lub bardzo dokuczliwy, stały albo okresowy, wysoki lub niski.
Szum może występować po jednej lub po obu stronach. U części osób jego głośność lub charakter przejściowo zmieniają ruchy głowy, szyi, oczu albo zaciskanie szczęki.
Kiedy objaw jest przewlekły?
Za przewlekły uznaje się zwykle tinnitus utrzymujący się co najmniej 3 miesiące. Nie oznacza to jednak, że wcześniej nie warto go konsultować — ważniejsze mogą być nagłe rozpoczęcie, jednostronność, pulsowanie, niedosłuch lub zawroty głowy.
Możliwe przyczyny
Szumy uszne są najczęściej objawem, a nie jedną konkretną chorobą. Mogą towarzyszyć między innymi:
- niedosłuchowi związanemu z wiekiem lub hałasem,
- korkowi woskowinowemu i infekcjom ucha,
- chorobom ucha wewnętrznego,
- działaniu niektórych leków,
- zaburzeniom stawu skroniowo-żuchwowego,
- wybranym problemom naczyniowym.
Czasami mimo pełnej diagnostyki nie udaje się wskazać jednej przyczyny. Nie należy samodzielnie odstawiać leków — ich pełną listę warto przedstawić lekarzowi.
Szum jednostronny i pulsacyjny
Jednostronny szum nie oznacza automatycznie poważnej choroby, ale wymaga większej uwagi niż typowy, symetryczny tinnitus obustronny.
Szum pulsacyjny ma rytm odpowiadający lub zbliżony do rytmu serca. Pacjent może opisywać go jako bicie serca w uchu, rytmiczne dudnienie, szum przepływu albo pulsowanie.
Ważne: pulsacyjny tinnitus powinien zostać wyjaśniony. Rodzaj dalszych badań zależy od charakteru szumu, badania laryngologicznego, wyniku oceny słuchu i podejrzewanej przyczyny.
Hałas, leki i inne czynniki
Szum może pojawić się po koncercie, głośnej imprezie, pracy z hałaśliwymi maszynami, intensywnym używaniu słuchawek lub pojedynczym silnym impulsie akustycznym. Przejściowy szum może ustąpić, ale nadmierny hałas może także pozostawić trwałe uszkodzenie słuchu.
Niektóre leki mogą wywoływać lub nasilać tinnitus, szczególnie przy określonych dawkach lub indywidualnej podatności. Podczas konsultacji warto podać leki stałe, stosowane okresowo i suplementy.
Korek woskowinowy może powodować pogorszenie słuchu, uczucie pełności i szumy. Stres nie musi być pierwotną przyczyną, ale może zwiększać koncentrację na dźwięku i jego dokuczliwość.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Pilnej oceny wymagają zwłaszcza:
- szum z nagłym, wyraźnym niedosłuchem,
- nowe osłabienie mięśni twarzy, zaburzenia mowy lub osłabienie kończyny,
- ostre, niekontrolowane zawroty głowy z objawami neurologicznymi,
- objawy sugerujące udar.
Jeżeli niedosłuch rozwinął się w czasie 3 dni lub krócej, nie należy przez kilka dni zakładać, że przyczyną jest korek, woda w uchu lub „przewianie”.
W przypadku nagłego zagrożenia zdrowia lub życia należy zadzwonić pod numer 112 lub 999 albo zgłosić się do SOR.
Jak wygląda diagnostyka?
Podstawą jest dokładny wywiad. Lekarz może zapytać:
- czy szum dotyczy jednego czy obu uszu i czy pulsuje,
- kiedy się rozpoczął i czy jest stały,
- czy występują niedosłuch lub zawroty głowy,
- czy pacjent był narażony na hałas,
- jakie leki stosuje.
Następnie oceniane są ucho oraz słuch. Ocena audiologiczna ma znaczenie także wtedy, gdy pacjent uważa, że słyszy prawidłowo.
Podstawowym badaniem może być audiometria. Jeżeli podejrzewa się problem ucha środkowego lub trąbki słuchowej, lekarz może rozważyć także inne badania, na przykład tympanometrię.
Czy każdy potrzebuje rezonansu?
Nie. Przy symetrycznym, niepulsującym tinnitus bez dodatkowych niepokojących objawów rutynowe obrazowanie najczęściej nie jest potrzebne.
MRI może być wskazane przy niepulsującym szumie z objawami neurologicznymi, otologicznymi lub innymi niepokojącymi cechami. Można je także rozważyć przy tinnitus jednostronnym albo asymetrycznym.
Przy szumie pulsacyjnym dobiera się odpowiednie obrazowanie do podejrzewanej przyczyny; może to być między innymi MRI/MRA lub właściwie dobrane CT. Nie istnieje jedno badanie odpowiednie dla wszystkich pacjentów.
Możliwości leczenia
Jeżeli uda się rozpoznać konkretną przyczynę, jej leczenie może wyraźnie zmniejszyć lub usunąć szum. W wielu przewlekłych przypadkach nie ma jednak terapii gwarantującej całkowite zniknięcie dźwięku.
Przy współistniejącym niedosłuchu pomocny może być aparat słuchowy. Wzmocnienie naturalnych dźwięków otoczenia może sprawić, że tinnitus mniej dominuje i mniej utrudnia komunikację.
U części osób ulgę przynosi delikatne tło dźwiękowe: spokojne dźwięki natury, ciche radio, wentylator lub aplikacja dźwiękowa. Celem nie jest bardzo głośne, całkowite zagłuszanie szumu.
CBT, leki i suplementy
Terapia poznawczo-behawioralna może pomagać, gdy tinnitus powoduje stres, lęk, problemy ze snem lub istotnie ogranicza codzienne funkcjonowanie. Jej celem jest zmniejszenie dokuczliwości i negatywnej reakcji emocjonalnej, a nie podważanie rzeczywistości objawu.
Nie ma jednego uniwersalnego leku usuwającego przewlekłe szumy niezależnie od przyczyny. Betahistyna nie jest leczeniem samego tinnitus, choć może być przepisywana z innych wskazań.
Nie ma również suplementu o potwierdzonej skuteczności dla wszystkich osób. Suplementacja ma sens przede wszystkim przy rzeczywistym niedoborze lub innym określonym wskazaniu.
Codzienne funkcjonowanie i przygotowanie do wizyty
Warto chronić słuch przed rzeczywiście nadmiernym hałasem, stosować rozsądną głośność słuchawek i robić przerwy. Stałe noszenie zatyczek bez potrzeby może sprawić, że tinnitus stanie się bardziej zauważalny.
Przed konsultacją zapisz, od kiedy występują szumy, czy dotyczą jednego lub obu uszu, czy pulsują, są stałe, towarzyszy im niedosłuch lub zawroty głowy oraz czy rozpoczęły się po hałasie. Zabierz listę leków i wcześniejsze wyniki badań słuchu.
Jeżeli szumy wywołują kryzys psychiczny, myśli o samouszkodzeniu lub samobójstwie, potrzebna jest natychmiastowa pomoc. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia należy zadzwonić pod 112 lub 999.
Najczęstsze pytania o szumy uszne
Czy szumy uszne oznaczają poważną chorobę?
Czy każda osoba z tinnitus powinna mieć badanie słuchu?
Czy każdy tinnitus wymaga rezonansu?
Czy pulsacyjny szum trzeba zbadać?
Czy aparat słuchowy może zmniejszyć szumy?
Czy istnieje lek usuwający szumy uszne?
Czy CBT naprawdę pomaga?
Czy szum z nagłym niedosłuchem jest pilny?
Szumy uszne – konsultacja laryngologiczna w Bydgoszczy
Jeżeli szum utrzymuje się, jest jednostronny, pulsacyjny, współistnieje z niedosłuchem, zawrotami głowy albo wpływa na sen i codzienne funkcjonowanie, warto omówić objawy z lekarzem.
