Zapalenie ucha zewnętrznego – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Zapalenie ucha zewnętrznego to stan zapalny skóry przewodu słuchowego zewnętrznego, czyli kanału prowadzącego od małżowiny usznej do błony bębenkowej. Najczęściej objawia się bólem ucha, świądem, uczuciem zatkania, zaczerwienieniem i obrzękiem przewodu, a czasami również wydzieliną.
Typową postacią jest tak zwane ucho pływaka. Długotrwałe pozostawanie wilgoci w przewodzie osłabia naturalną barierę ochronną skóry i sprzyja namnażaniu drobnoustrojów. Charakterystyczny bywa ból nasilający się przy pociąganiu małżowiny albo ucisku skrawka ucha.
Zapalenie ucha zewnętrznego nie jest tym samym co zapalenie ucha środkowego. W typowym, niepowikłanym przypadku leczenie opiera się przede wszystkim na odpowiednio dobranych preparatach miejscowych, natomiast antybiotyk doustny nie jest automatycznie potrzebny każdemu pacjentowi.
Sprawdź konsultacje z zakresu laryngologii w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy.
Czym jest zapalenie ucha zewnętrznego?
Przewód słuchowy jest pokryty skórą i ma naturalne mechanizmy ochronne. Woskowina pomaga chronić skórę, ograniczać nadmierne zawilgocenie i utrzymywać środowisko mniej sprzyjające drobnoustrojom.
Gdy skóra zostanie uszkodzona albo długo pozostaje wilgotna, łatwiej może rozwinąć się infekcja. Ucho pływaka dotyczy przewodu słuchowego, a nie przestrzeni za błoną bębenkową, w której rozwija się zapalenie ucha środkowego.
Typowa postać nie jest chorobą zakaźną przenoszoną z człowieka na człowieka jak przeziębienie.
Najczęstsze objawy
Mogą wystąpić:
- ból ucha i tkliwość przewodu,
- ból przy pociąganiu małżowiny lub ucisku skrawka,
- świąd, zaczerwienienie i obrzęk,
- wydzielina,
- uczucie zatkania lub „waty w uchu”,
- przejściowe przytłumienie słuchu.
Obrzęk, wydzielina lub złuszczony naskórek mogą zwęzić przewód i utrudnić docieranie dźwięku do błony bębenkowej. Jeżeli słuch po wyleczeniu nadal pozostaje gorszy, może być potrzebna dalsza diagnostyka.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Najczęstszym mechanizmem jest połączenie wilgoci, uszkodzenia bariery skóry i namnażania drobnoustrojów. Ryzyko zwiększają między innymi:
- częste pływanie lub pozostawanie wody po kąpieli,
- czyszczenie ucha patyczkami i drapanie przewodu,
- niektóre wkładki douszne i aparaty słuchowe,
- choroby skóry przewodu.
Do zachorowania może dojść również bez basenu — wilgoć może pozostać po prysznicu, kąpieli lub myciu włosów. Same słuchawki nie powodują automatycznie infekcji, ale u części osób zwiększają wilgotność, tarcie i podrażnienie.
Choroby skóry i zakażenia grzybicze
Nawracające lub przewlekłe zapalenie przewodu może współistnieć z atopowym zapaleniem skóry, łuszczycą, łojotokowym albo kontaktowym zapaleniem skóry. W takich sytuacjach samo leczenie infekcji może nie rozwiązać całego problemu.
Nie każde zapalenie jest bakteryjne. Możliwe są także zakażenia grzybicze, którym mogą towarzyszyć świąd, uczucie zatkania i charakterystyczny materiał w przewodzie.
Rodzaju zakażenia nie powinno się rozpoznawać wyłącznie na podstawie koloru wydzieliny. Wyciek może również pochodzić z ucha środkowego, dlatego istotna jest ocena przewodu i błony bębenkowej.
Kiedy potrzebna jest pilna ocena?
Szczególnej ostrożności wymagają pacjenci z cukrzycą lub istotnie obniżoną odpornością, zwłaszcza przy bardzo silnym, utrzymującym się bólu i przewlekłym wycieku.
Pilnej oceny wymagają między innymi:
- bardzo silny lub szybko narastający ból,
- obrzęk szerzący się poza ucho,
- wysoka gorączka i ciężki stan ogólny,
- opadanie kącika ust, asymetria twarzy lub inne nowe objawy neurologiczne,
- nasilający się problem u osoby z cukrzycą lub znaczną immunosupresją.
W przypadku nagłego zagrożenia zdrowia lub życia należy zadzwonić pod numer 112 lub 999 albo zgłosić się do SOR.
Jak wygląda diagnostyka?
Podstawą jest badanie ucha. Lekarz ocenia przewód słuchowy, stopień obrzęku, zaczerwienienie, wydzielinę oraz stan błony bębenkowej, jeśli jest widoczna. Sprawdza też bolesność małżowiny i skrawka oraz stan skóry wokół ucha.
Typowy, niepowikłany przypadek najczęściej rozpoznaje się klinicznie. Posiew nie jest potrzebny przy każdym pierwszym zapaleniu, ale może być przydatny, gdy choroba nawraca, leczenie nie daje poprawy, obraz jest nietypowy lub wzrasta ryzyko powikłań.
Tomografia nie jest rutynowym badaniem typowego zapalenia. Obrazowanie może być potrzebne przy podejrzeniu szerzenia infekcji, zajęcia kości lub innej ciężkiej choroby.
Leczenie zapalenia ucha zewnętrznego
W niepowikłanym przebiegu główne znaczenie ma leczenie miejscowe do przewodu słuchowego. Preparat dobiera się do obrazu infekcji, stanu błony bębenkowej i innych czynników klinicznych.
Antybiotyk doustny nie jest rutynowo potrzebny, jeśli zapalenie jest ograniczone do przewodu. Leczenie ogólnoustrojowe może być konieczne, gdy zakażenie szerzy się poza przewód, przebieg jest ciężki lub występują określone czynniki ryzyka.
Jeśli przewód jest silnie obrzęknięty albo zalega w nim wydzielina, samo wkraplanie może nie wystarczyć do skutecznego dostarczenia leku. Dalsze postępowanie dobiera lekarz po badaniu.
Czego nie robić podczas choroby?
Nie należy samodzielnie wkładać do ucha waty, patyczków ani innych przedmiotów. Nie powinno się też płukać ostro bolącego ucha wodą bez wcześniejszej oceny.
Nie każde krople są odpowiednie przy uszkodzonej błonie bębenkowej lub drenie wentylacyjnym. Szczególnie przy wycieku, wcześniejszej perforacji albo operacji ucha wybór preparatu powinien być przemyślany.
Do czasu wyleczenia ostrego zapalenia lepiej ograniczyć dostawanie się wody do chorego przewodu. Jeżeli ból narasta, pojawia się gorączka, zwiększa obrzęk lub leczenie nie przynosi oczekiwanej poprawy, potrzebna jest ponowna ocena.
Jak zapobiegać uchu pływaka?
Pomocne są:
- utrzymywanie uszu możliwie suchych,
- dokładne osuszanie po pływaniu i prysznicu,
- niewkładanie przedmiotów do przewodu,
- nieusuwanie ochronnej woskowiny z głębi zdrowego ucha.
Po pływaniu można przechylić głowę, aby woda wypłynęła, delikatnie osuszyć zewnętrzne części ucha ręcznikiem i poruszyć małżowiną. Źle dopasowane zatyczki mogą mechanicznie podrażniać przewód.
Profilaktyczne krople osuszające nie są odpowiednie dla każdego. Nie należy ich używać przy drenach, perforacji błony bębenkowej, wycieku ani aktualnym zapaleniu bez konsultacji.
Nawroty i przygotowanie do wizyty
Nawracające epizody mogą mieć związek z częstym zawilgoceniem, uszkadzaniem skóry patyczkami, przewlekłymi chorobami skóry, aparatami słuchowymi lub wkładkami dousznymi. Ważne jest znalezienie czynnika predysponującego, a nie tylko leczenie kolejnych infekcji.
Przed konsultacją warto zanotować, od kiedy boli ucho, czy objawy zaczęły się po pływaniu, czy występują świąd, wydzielina lub pogorszenie słuchu oraz czy problem wcześniej nawracał.
Poinformuj lekarza o cukrzycy, chorobach wpływających na odporność, perforacji błony bębenkowej, drenach wentylacyjnych, wcześniejszych operacjach ucha i stosowanych już kroplach.
Najczęstsze pytania o zapalenie ucha zewnętrznego
Jak odróżnić ucho pływaka od zapalenia ucha środkowego?
Czy zapalenie ucha zewnętrznego zawsze pojawia się po basenie?
Czy można czyścić chore ucho patyczkiem?
Czy zapalenie może pogorszyć słuch?
Czy zawsze potrzebny jest antybiotyk doustny?
Czy można pływać w czasie leczenia?
Dlaczego cukrzyca ma znaczenie?
Czy zapalenie ucha zewnętrznego jest zaraźliwe?
Zapalenie ucha zewnętrznego – konsultacja w Bydgoszczy
Jeżeli ucho wyraźnie boli, pojawia się wydzielina, przewód jest obrzęknięty, pogarsza się słuch, problem nawraca albo dotychczasowe leczenie nie pomaga, warto skonsultować się z lekarzem.
