Czym są tkanki miękkie?

Tkanki miękkie to grupa struktur znajdujących się poza kośćmi i narządami wewnętrznymi, które budują i łączą poszczególne części ciała.

Należą do nich między innymi:

• tkanka tłuszczowa,
• mięśnie,
• ścięgna,
• więzadła,
• powięzie,
• naczynia krwionośne,
• nerwy,
• tkanka łączna.

Guzek może powstawać w każdej z tych struktur.

Samo określenie „guzek tkanek miękkich” nie oznacza więc konkretnej choroby.

Co może być przyczyną guzka pod skórą?

Możliwych przyczyn jest wiele i zdecydowana większość powierzchownych zmian ma charakter łagodny.

Do częstych należą:

• tłuszczak,
• torbiel naskórkowa,
• ganglion w okolicy stawu,
• krwiak po urazie,
• blizna,
• miejscowe włóknienie,
• zbiornik płynu,
• zmiana zapalna.

W zależności od lokalizacji możliwe są również:

• łagodne guzy nerwów,
• zmiany naczyniowe,
• inne guzy tkanek miękkich.

Znacznie rzadszą przyczyną jest mięsak tkanek miękkich.

Czy każde zgrubienie jest guzem?

Nie. Pacjent może wyczuwać zgrubienie, które w rzeczywistości nie jest odrębnym guzem.

Przyczyną może być między innymi:

• blizna,
• fragment mięśnia,
• różnica w rozmieszczeniu tkanki tłuszczowej,
• obrzęk,
• zmiana pourazowa,
• prawidłowa struktura anatomiczna.

USG pozwala sprawdzić, czy w miejscu wskazywanym przez pacjenta znajduje się rzeczywiście odrębna zmiana.

Kiedy guzek powinien zostać zbadany?

Szczególnie ważna jest diagnostyka niewyjaśnionej zmiany, która zwiększa swoją wielkość.

Oceny wymaga również guzek, który:

• pojawił się niedawno,
• stale rośnie,
• jest twardy,
• znajduje się głęboko,
• jest mało ruchomy,
• zaczyna powodować nowe objawy,
• nawrócił po wcześniejszym usunięciu.

Powiększanie się guzka nie oznacza automatycznie nowotworu, ale jest cechą, której nie powinno się ignorować.

Czy szybko rosnący guzek oznacza mięsaka?

Nie, ale wymaga szybszej diagnostyki.

Łagodne zmiany również mogą zwiększać swoją wielkość.

Aktualne wytyczne NICE zalecają jednak pilne USG u osoby dorosłej, jeżeli występuje niewyjaśniony guzek tkanek miękkich, który się powiększa.

Jeżeli obraz USG jest podejrzany albo pozostaje niejednoznaczny mimo utrzymującego się niepokoju klinicznego, potrzebna jest dalsza diagnostyka.

Czy wielkość guzka ma znaczenie?

Tak, ale nie pozwala sama określić, czy zmiana jest łagodna czy złośliwa.

Podczas oceny bierze się pod uwagę jednocześnie:

• wielkość,
• tempo wzrostu,
• głębokość,
• lokalizację,
• budowę,
• granice,
• unaczynienie.

Duży tłuszczak może być zmianą łagodną.

Z drugiej strony mały guzek może wymagać dokładniejszej diagnostyki, jeżeli ma nietypowe cechy.

Nie ma więc jednej średnicy, poniżej której można zagwarantować łagodny charakter zmiany.

Co oznacza, że guzek jest głęboko położony?

Oznacza to, że znajduje się pod powięzią lub wewnątrz mięśnia, a nie wyłącznie w powierzchownej tkance podskórnej.

Takie zmiany mogą być trudniejsze do:

• wyczucia,
• dokładnego określenia podczas badania klinicznego,
• pełnej oceny ultrasonograficznej.

W zależności od lokalizacji przydatne może być MRI, które dokładnie pokazuje położenie guza względem:

• mięśni,
• powięzi,
• nerwów,
• naczyń,
• kości.

Jak wygląda diagnostyka guzka tkanek miękkich?

Diagnostyka rozpoczyna się od ustalenia czasu trwania zmiany i jej zachowania.

Istotne jest między innymi:

• kiedy została zauważona,
• czy rośnie,
• czy boli,
• czy pojawiła się po urazie,
• czy była wcześniej leczona lub operowana.

Podczas badania lekarz może ocenić:

• lokalizację,
• wielkość,
• konsystencję,
• ruchomość,
• położenie względem skóry.

Następnie dobiera się właściwe badanie obrazowe.

Jaką rolę ma USG tkanek miękkich?

USG jest jednym z podstawowych badań powierzchownych guzków i zgrubień.

Pozwala określić:

• czy zmiana rzeczywiście jest obecna,
• jej dokładną lokalizację,
• wymiary,
• głębokość,
• budowę,
• granice,
• związek z sąsiednimi strukturami.

Można również określić, czy zmiana jest:

• płynowa,
• lita,
• mieszana.

Dzięki temu wiele typowych zmian można scharakteryzować już podczas pierwszego badania.

Kiedy po USG wykonuje się rezonans magnetyczny?

MRI jest najczęściej kolejnym badaniem, gdy USG nie pozwala jednoznacznie scharakteryzować zmiany albo guzek znajduje się głębiej.

Rezonans pozwala dokładnie określić:

• wielkość,
• granice,
• głębokość,
• związek z mięśniami i powięziami,
• relację z nerwami i naczyniami,
• rozległość zmiany.

ACR wskazuje MRI jako właściwe kolejne badanie po niediagnostycznym USG powierzchownego guza tkanek miękkich.

Czy zawsze potrzebny jest kontrast w MRI?

Nie zawsze, ale w diagnostyce niejednoznacznych guzów tkanek miękkich MRI z kontrastem może dostarczać dodatkowych informacji.

Decyzja zależy od:

• rodzaju zmiany,
• wcześniejszych badań,
• sytuacji klinicznej,
• przeciwwskazań do podania kontrastu.

Nie każdy pacjent z niewielkim powierzchownym guzkiem wymaga wykonania MRI.

Kiedy stosuje się tomografię komputerową?

TK jest wykorzystywana w wybranych sytuacjach.

Może być przydatna między innymi:

• przy zmianach z mineralizacją lub zwapnieniami,
• w niektórych głębokich lokalizacjach,
• gdy MRI jest przeciwwskazane.

W diagnostyce wielu guzów tkanek miękkich MRI zapewnia jednak dokładniejszy kontrast pomiędzy różnymi rodzajami tkanek.

Kiedy potrzebna jest biopsja?

Biopsję rozważa się wtedy, gdy obraz kliniczny i badania obrazowe nie pozwalają ustalić wiarygodnego rozpoznania albo istnieje podejrzenie nowotworu.

Pobranie materiału pozwala na badanie:

• histopatologiczne,
• w określonych przypadkach również dodatkowe badania molekularne.

Nie wszystkie guzki wymagają biopsji.

Jeżeli jednak zmiana jest podejrzana o mięsaka, sposób wykonania biopsji powinien zostać wcześniej właściwie zaplanowany.

Dlaczego podejrzanego guza nie powinno się od razu „wycinać dla pewności”?

Ponieważ przy podejrzeniu mięsaka miejsce i sposób pierwszej operacji mogą wpływać na dalsze leczenie.

Najpierw zwykle należy:

• wykonać odpowiednie obrazowanie,
• określić rozległość zmiany,
• zaplanować miejsce biopsji,
• dopiero na podstawie rozpoznania zaplanować leczenie.

Przypadkowe wycięcie głębokiego lub podejrzanego guza może utrudnić późniejsze uzyskanie odpowiednich marginesów operacyjnych.

Czym jest mięsak tkanek miękkich?

Mięsaki są rzadką grupą nowotworów złośliwych wywodzących się z tkanek miękkich.

Mogą rozwijać się między innymi z tkanek:

• mięśniowych,
• tłuszczowych,
• naczyniowych,
• włóknistych.

Jednym z możliwych pierwszych objawów jest bezbolesny guzek, który stopniowo się powiększa.

Mięsaki są jednak rzadkie. Zdecydowana większość powierzchownych guzków ma inne, łagodne przyczyny.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Większość guzków tkanek miękkich nie wymaga wezwania pogotowia.

Pilnej oceny mogą natomiast wymagać:

• gwałtownie powiększający się obrzęk po urazie,
• bardzo silny ból i napięcie kończyny,
• intensywne krwawienie,
• nagłe zaburzenie czucia lub ruchu,
• objawy niedokrwienia kończyny.

W bezpośrednim zagrożeniu zdrowia lub życia należy zadzwonić pod 112 lub 999 albo zgłosić się do SOR.

Rosnący, ale stabilny guzek bez objawów nagłych wymaga sprawnej diagnostyki planowej.