Co sprawdza lekarz podczas kontroli pooperacyjnej?

Kontrola służy sprawdzeniu, czy rana i operowana okolica goją się zgodnie z oczekiwanym przebiegiem.

Lekarz może ocenić:

• brzegi rany,
• stan skóry wokół,
• zaczerwienienie i obrzęk,
• bolesność,
• rodzaj i ilość wydzieliny,
• obecność krwiaka,
• możliwość powstania surowiczaka,
• stan szwów lub innych materiałów zamykających ranę,
• ewentualne rozejście rany.

W zależności od rodzaju zabiegu kontrola może obejmować również ocenę ruchu, czucia albo funkcji operowanej okolicy.

Podczas wizyty może zostać także omówiony wynik badania histopatologicznego, jeśli podczas wcześniejszego zabiegu pobrano materiał do badania.

Kiedy usuwa się szwy po zabiegu?

Termin usunięcia szwów zależy przede wszystkim od lokalizacji i rodzaju rany.

Nie ma jednego terminu właściwego dla wszystkich pacjentów.

Znaczenie mają między innymi:

• część ciała,
• napięcie brzegów rany,
• rodzaj zabiegu,
• stan miejscowy,
• tempo gojenia,
• choroby współistniejące.

Szwy nierozpuszczalne usuwa się w terminie ustalonym przez lekarza. Szwy rozpuszczalne mogą natomiast nie wymagać tradycyjnego usuwania.

Nie należy samodzielnie usuwać szwów tylko dlatego, że rana z zewnątrz wygląda na zagojoną.

Jakie problemy mogą wystąpić po operacji?

Nieprawidłowe gojenie może mieć różne przyczyny i nie każdy problem oznacza zakażenie.

Do możliwych powikłań należą między innymi:

• zakażenie miejsca operowanego,
• krwiak,
• surowiczak,
• rozejście się rany,
• przedłużone sączenie,
• opóźnione gojenie,
• martwica fragmentu tkanek.

Poszczególne powikłania mogą wyglądać podobnie, dlatego nie należy diagnozować ich jedynie na podstawie zdjęcia lub pojedynczego objawu.

Jak rozpoznać zakażenie rany pooperacyjnej?

Podejrzenie zakażenia zwiększa się, jeśli objawy miejscowe nasilają się zamiast stopniowo ustępować.

Możliwe objawy to:

• rozszerzające się zaczerwienienie,
• narastający obrzęk,
• coraz silniejszy ból,
• wyraźne ocieplenie skóry,
• mętna lub ropna wydzielina,
• nieprzyjemny zapach wydzieliny,
• rozchodzenie się rany.

Mogą wystąpić również objawy ogólne:

• gorączka,
• dreszcze,
• osłabienie,
• pogorszenie samopoczucia.

Niewielkie zaczerwienienie i tkliwość bezpośrednio po operacji mogą być elementem prawidłowego gojenia. Znaczenie ma przede wszystkim nasilanie się objawów i ich współwystępowanie.

Czy zakażenie może pojawić się dopiero po kilku dniach?

Tak. Zakażenie miejsca operowanego nie musi być widoczne zaraz po zabiegu.

Objawy mogą rozwinąć się dopiero po kilku dniach, gdy pacjent przebywa już w domu.

Dlatego rana powinna być obserwowana również pomiędzy zaplanowanymi kontrolami.

Jeżeli po okresie poprawy pojawia się:

• nowy ból,
• zaczerwienienie,
• ropna wydzielina,
• gorączka,

wskazana jest ponowna ocena.

Czy każda wydzielina z rany oznacza zakażenie?

Nie. W pierwszym okresie może pojawiać się niewielka ilość przejrzystej lub podbarwionej krwią wydzieliny.

Bardziej niepokojąca jest wydzielina:

• ropna,
• mętna,
• gęsta,
• o nieprzyjemnym zapachu,

szczególnie gdy występuje jednocześnie z narastającym bólem, obrzękiem, zaczerwienieniem lub gorączką.

Sam kolor wydzieliny nie wystarcza jednak do rozpoznania zakażenia.

Jak diagnozuje się problem z raną?

Podstawą jest bezpośrednie obejrzenie i zbadanie rany.

Lekarz może zapytać:

• kiedy wykonano zabieg,
• jaki był jego zakres,
• kiedy pojawiły się dolegliwości,
• czy ból się zmniejsza czy nasila,
• czy występuje gorączka,
• kiedy pojawiła się wydzielina,
• czy doszło do urazu lub nadmiernego obciążenia.

W zależności od podejrzewanego powikłania mogą być potrzebne dodatkowe:

• badania laboratoryjne,
• badania mikrobiologiczne,
• badania obrazowe.

Nie wykonuje się ich jednak rutynowo przy każdej prawidłowo gojącej się ranie.

Czy z zakażonej rany pobiera się posiew?

Badanie mikrobiologiczne może być potrzebne w wybranych przypadkach, ale nie jest konieczne podczas każdej kontroli.

Materiał można pobrać między innymi wtedy, gdy występuje zakażenie wymagające dokładniejszej identyfikacji drobnoustroju albo dotychczasowe leczenie nie przynosi oczekiwanej poprawy.

Wynik mikrobiologiczny należy interpretować razem z objawami pacjenta i wyglądem rany.

Jak leczy się zakażenie rany po zabiegu?

Leczenie zależy od głębokości zakażenia, stanu rany oraz ogólnego stanu pacjenta.

Może obejmować:

• odpowiednią pielęgnację rany,
• umożliwienie odpływu zakażonej wydzieliny,
• otwarcie części rany w określonych sytuacjach,
• oczyszczenie martwych lub zakażonych tkanek,
• antybiotykoterapię przy odpowiednich wskazaniach.

Głębokie zakażenia mogą wymagać ponownego leczenia zabiegowego.

Nie każda rana z niewielkim zaczerwienieniem wymaga antybiotyku.

Czy antybiotyk powinno się brać „na wszelki wypadek” po operacji?

Nie. Rutynowe przyjmowanie antybiotyku po operacji tylko po to, aby zapobiec zakażeniu, nie jest właściwym postępowaniem w większości sytuacji.

Profilaktyka antybiotykowa, jeśli jest wskazana dla danego zabiegu, jest stosowana w odpowiednio określonym okresie okołooperacyjnym.

WHO podkreśla, że kontynuowanie antybiotyku po operacji wyłącznie w celu profilaktyki zakażenia nie przynosi potwierdzonych korzyści i może sprzyjać narastaniu oporności bakterii.

Po zabiegu antybiotyk stosuje się przede wszystkim wtedy, gdy istnieją wskazania do leczenia rozpoznanego zakażenia.

Czy zakażoną ranę zawsze ponownie się zszywa?

Nie. W zakażonej ranie szczelne natychmiastowe zamknięcie nie zawsze jest odpowiednim rozwiązaniem.

W określonych sytuacjach rana może zostać pozostawiona otwarta, aby:

• umożliwić odpływ wydzieliny,
• prowadzić jej oczyszczanie,
• pozwolić na stopniowe gojenie od głębszych warstw.

Określa się to jako gojenie przez wtórny zamiar.

W innych przypadkach możliwe jest późniejsze zamknięcie rany po opanowaniu problemu.

Co utrudnia gojenie rany?

Na gojenie wpływa nie tylko rodzaj operacji, ale także stan zdrowia pacjenta.

Proces mogą utrudniać między innymi:

• zakażenie,
• niedostateczne ukrwienie,
• cukrzyca,
• palenie tytoniu,
• niedożywienie,
• otyłość,
• zaburzenia odporności,
• niektóre przyjmowane leki,
• duże napięcie tkanek,
• powtarzające się urazy operowanej okolicy.

Wolniejsze gojenie nie oznacza automatycznie błędu podczas operacji. Zwykle wymaga ustalenia przyczyny.

Jak zmniejszyć ryzyko problemów z raną po zabiegu?

Najważniejsze jest przestrzeganie zaleceń dotyczących konkretnej operacji i obserwowanie rany.

Warto:

• myć ręce przed zmianą opatrunku,
• nie dotykać niepotrzebnie rany,
• stosować zalecone opatrunki,
• nie usuwać samodzielnie szwów,
• nie wyciskać wydzieliny,
• nie zdrapywać strupów,
• przestrzegać zaleceń dotyczących wysiłku i ruchu.

Nie należy samodzielnie stosować antybiotyków pozostałych po wcześniejszym leczeniu ani rutynowo nakładać na ranę preparatów przeciwbakteryjnych bez wskazania.

Jak przygotować się do kontroli pooperacyjnej?

Na wizytę warto zabrać:

• dokumentację dotyczącą operacji,
• kartę wypisową,
• otrzymane zalecenia,
• posiadane wyniki badań,
• wynik histopatologiczny, jeśli został już wydany.

Warto także przygotować informacje:

• kiedy pojawiły się niepokojące objawy,
• czy ból się zwiększa czy zmniejsza,
• czy występowała gorączka,
• od kiedy rana się sączy,
• jak często trzeba zmieniać opatrunek.

Jeżeli wygląd rany zmieniał się w ostatnich dniach, wcześniejsze zdjęcia mogą pomóc w ocenie przebiegu gojenia.