Choroba Hashimoto – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie w Bydgoszczy
Choroba Hashimoto, nazywana również przewlekłym limfocytowym lub autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy, jest chorobą, w której układ odpornościowy reaguje przeciwko własnej tarczycy. Proces zapalny może przez długi czas nie powodować zaburzeń jej pracy, ale u części osób stopniowo prowadzi do niedoczynności tarczycy.
Hashimoto nie zawsze daje charakterystyczne objawy. W początkowej fazie stężenia hormonów tarczycy mogą pozostawać prawidłowe, a pacjent może nie odczuwać żadnych dolegliwości. Objawy pojawiają się najczęściej wtedy, gdy w wyniku uszkodzenia gruczołu rozwija się niedoczynność tarczycy.
W diagnostyce znaczenie mają przede wszystkim ocena czynności tarczycy oraz przeciwciała związane z procesem autoimmunologicznym. Rozpoznaniem i dalszym prowadzeniem pacjenta może zajmować się lekarz endokrynolog.
Sprawdź konsultacje z zakresu endokrynologii w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy.
Hashimoto a niedoczynność tarczycy
Czym jest choroba Hashimoto?
Hashimoto jest przewlekłą chorobą autoimmunologiczną tarczycy. Oznacza to, że układ odpornościowy, którego zadaniem jest ochrona organizmu przed zagrożeniami, rozpoznaje elementy własnej tarczycy jako cel reakcji immunologicznej.
W gruczole rozwija się przewlekły proces zapalny z udziałem komórek układu odpornościowego. Z czasem może prowadzić do stopniowego uszkadzania komórek tarczycy i ograniczenia jej zdolności do wytwarzania hormonów.
U wielu osób we krwi obecne są przeciwciała:
- przeciwko peroksydazie tarczycowej – anty-TPO,
- przeciwko tyreoglobulinie – anty-Tg.
Największe znaczenie diagnostyczne ma zwykle obecność przeciwciał anty-TPO.
Czy Hashimoto i niedoczynność tarczycy to to samo?
Nie. Są to dwa powiązane, ale różne pojęcia.
Hashimoto jest chorobą autoimmunologiczną dotyczącą tarczycy. Niedoczynność tarczycy oznacza natomiast stan, w którym organizm otrzymuje zbyt mało hormonów tarczycy.
Osoba z Hashimoto może przez wiele lat mieć prawidłowe TSH i FT4, czyli zachowaną prawidłową czynność tarczycy. Dopiero postępujące uszkodzenie gruczołu może doprowadzić do niedoczynności.
Z drugiej strony niedoczynność tarczycy może mieć również inne przyczyny, niezwiązane z Hashimoto.
Objawy Hashimoto i przejściowej tyreotoksykozy
Jakie objawy może powodować choroba Hashimoto?
Sama obecność procesu autoimmunologicznego może nie powodować żadnych dolegliwości. Hashimoto często rozwija się powoli, a choroba bywa wykrywana przypadkowo podczas badań laboratoryjnych.
Jeżeli tarczyca nadal produkuje odpowiednią ilość hormonów, pacjent może czuć się całkowicie zdrowy.
Objawy pojawiają się przede wszystkim wtedy, gdy rozwija się niedoczynność tarczycy. Mogą obejmować:
- przewlekłe zmęczenie,
- zwiększoną senność,
- uczucie zimna,
- suchą skórę,
- pogorszenie kondycji włosów,
- zaparcia,
- łatwiejsze zwiększanie masy ciała,
- osłabienie i bóle mięśni,
- problemy z koncentracją,
- pogorszenie pamięci,
- obniżony nastrój,
- zaburzenia miesiączkowania.
U części pacjentów tarczyca może się powiększać, tworząc wole. Może wtedy pojawić się uczucie pełności lub ucisku w szyi, choć wiele osób nie odczuwa żadnych miejscowych dolegliwości.
Podobne objawy występują również w wielu innych chorobach. Sama obecność zmęczenia, problemów z masą ciała czy wypadania włosów nie pozwala rozpoznać Hashimoto.
Czy Hashimoto może powodować nadczynność tarczycy?
Przejściowo może wystąpić nadmiar hormonów tarczycy we krwi, czyli tyreotoksykoza. W przebiegu zapalenia uszkodzone komórki tarczycy mogą uwalniać zgromadzone wcześniej hormony do krwi.
Taką fazę określa się czasem jako hashitoksykozę. Może powodować między innymi kołatanie serca, drżenie rąk, nadmierną potliwość lub niepokój.
Nie oznacza ona jednak, że tarczyca zaczęła produkować nadmierną ilość hormonów w taki sam sposób jak w chorobie Gravesa-Basedowa. Rozróżnienie tych stanów ma znaczenie dla dalszego postępowania.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Dlaczego rozwija się choroba Hashimoto?
Nie ma jednej przyczyny, która wyjaśniałaby rozwój Hashimoto u wszystkich pacjentów.
Choroba powstaje w wyniku współdziałania predyspozycji genetycznej i czynników wpływających na funkcjonowanie układu odpornościowego. Jeżeli Hashimoto lub inne choroby autoimmunologiczne występują w rodzinie, prawdopodobieństwo zachorowania może być większe.
Choroba zdecydowanie częściej występuje u kobiet, ale może pojawić się również u mężczyzn oraz dzieci.
Jakie czynniki są związane z większym ryzykiem Hashimoto?
Większe prawdopodobieństwo choroby obserwuje się między innymi u osób:
- z rodzinnym występowaniem autoimmunologicznych chorób tarczycy,
- z innymi chorobami autoimmunologicznymi,
- z cukrzycą typu 1,
- z celiakią,
- będących kobietami,
- w określonych okresach zmian immunologicznych i hormonalnych, między innymi związanych z ciążą i połogiem.
Występowanie tych czynników nie oznacza jednak, że choroba musi się rozwinąć.
Czy Hashimoto może współistnieć z innymi chorobami autoimmunologicznymi?
Tak. Osoba z jedną chorobą autoimmunologiczną ma większe prawdopodobieństwo wystąpienia kolejnej niż osoba bez takich zaburzeń.
Autoimmunologiczne choroby tarczycy mogą współistnieć między innymi z:
- cukrzycą typu 1,
- celiakią,
- chorobami autoimmunologicznymi przewodu pokarmowego,
- niektórymi chorobami reumatologicznymi.
NICE zaleca zaproponowanie badań serologicznych w kierunku celiakii przy rozpoznaniu autoimmunologicznej choroby tarczycy. Zakres badań warto omówić z lekarzem.
Nie oznacza to, że każdy pacjent z Hashimoto ma inną chorobę autoimmunologiczną.
Konsultacja i objawy alarmowe
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Konsultacja jest wskazana, jeżeli badania wykazały podwyższone TSH, nieprawidłowe FT4 lub obecność przeciwciał przeciwtarczycowych i wyniki nie zostały dotąd ocenione przez lekarza.
Powodem do diagnostyki mogą być także utrzymujące się objawy sugerujące zaburzenia czynności tarczycy, takie jak przewlekłe zmęczenie, nadmierna senność, uczucie zimna, zaparcia czy zaburzenia miesiączkowania.
Konsultacji wymaga również:
- zauważalne powiększenie szyi,
- wyczuwalna zmiana w obrębie tarczycy,
- utrzymująca się chrypka,
- trudności w połykaniu,
- uczucie ucisku w szyi.
Szczególnego podejścia wymagają kobiety planujące ciążę oraz ciężarne z rozpoznaną chorobą tarczycy lub dodatnimi przeciwciałami przeciwtarczycowymi.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Hashimoto zazwyczaj ma przewlekły i powolny przebieg i samo w sobie rzadko powoduje nagłe zagrożenie zdrowia.
Pilnej oceny wymagają natomiast między innymi gwałtowne pogorszenie stanu ogólnego, zaburzenia świadomości, nasilone trudności w oddychaniu lub inne objawy mogące wskazywać na poważne zaburzenie funkcjonowania organizmu.
W przypadku nagłego zagrożenia zdrowia lub życia, zwłaszcza zaburzeń świadomości lub nasilonych trudności w oddychaniu, należy zadzwonić pod numer 112 lub 999. Nie należy samodzielnie prowadzić samochodu ani czekać na planową konsultację.
Badania hormonalne i przeciwciała
Jak rozpoznaje się chorobę Hashimoto?
Diagnostyka opiera się na połączeniu obrazu klinicznego z wynikami badań laboratoryjnych.
TSH i FT4
TSH pozwala ocenić, jak układ regulujący pracę tarczycy reaguje na ilość jej hormonów. FT4 określa stężenie wolnej tyroksyny.
Wyniki pozwalają ustalić, czy tarczyca nadal funkcjonuje prawidłowo, czy występuje niedoczynność.
Osoba z Hashimoto może mieć:
- prawidłowe TSH i FT4,
- podwyższone TSH przy prawidłowym FT4,
- podwyższone TSH i obniżone FT4.
Dlatego obecność Hashimoto nie oznacza automatycznie niedoczynności tarczycy.
Przeciwciała anty-TPO
Podwyższone stężenie przeciwciał przeciwko peroksydazie tarczycowej jest charakterystyczne dla autoimmunologicznego procesu dotyczącego tarczycy i może wspierać rozpoznanie Hashimoto.
Dodatnie przeciwciała anty-TPO mogą jednak występować także u osób, których tarczyca pracuje prawidłowo.
Przeciwciała anty-Tg
U części pacjentów występują również przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie. Ich oznaczenie może być pomocne w wybranych sytuacjach, ale obecność lub wysokość przeciwciał nie określa sama w sobie stopnia niedoczynności tarczycy.
Czy przeciwciała anty-TPO trzeba regularnie kontrolować?
Zazwyczaj nie.
Po ustaleniu autoimmunologicznego podłoża choroby wielokrotne kontrolowanie stężenia anty-TPO nie jest zazwyczaj potrzebne do prowadzenia leczenia. NICE zaleca u dorosłych z podwyższonym TSH rozważenie oznaczenia anty-TPO, ale nie zaleca rutynowego powtarzania tego badania.
W dalszej obserwacji większe znaczenie ma ocena czynności tarczycy, przede wszystkim TSH i – zależnie od sytuacji – FT4.
Spadek lub wzrost poziomu przeciwciał nie powinien być traktowany samodzielnie jako miara skuteczności leczenia.
Czy przy Hashimoto zawsze wykonuje się USG tarczycy?
Nie zawsze.
USG może pokazać zmiany struktury tarczycy charakterystyczne dla przewlekłego procesu zapalnego, takie jak niejednorodność lub obniżona echogeniczność gruczołu.
Badanie może być szczególnie przydatne między innymi wtedy, gdy:
- tarczyca jest powiększona,
- podczas badania szyi wyczuwalna jest zmiana,
- istnieje podejrzenie guzków tarczycy,
- wyniki badań laboratoryjnych i obraz kliniczny nie dają jednoznacznej odpowiedzi.
Sama obecność podwyższonych przeciwciał nie oznacza automatycznie konieczności regularnego wykonywania USG.
Leczenie i przebieg choroby
Jak wygląda leczenie choroby Hashimoto?
Nie istnieje obecnie standardowe leczenie, które usuwa przyczynę autoimmunologiczną Hashimoto i zatrzymuje u każdego pacjenta proces immunologicznego uszkadzania tarczycy.
Postępowanie zależy przede wszystkim od tego, czy tarczyca produkuje wystarczającą ilość hormonów.
Hashimoto przy prawidłowej pracy tarczycy
Jeżeli TSH i FT4 są prawidłowe, sama obecność przeciwciał przeciwtarczycowych zwykle nie jest wskazaniem do przyjmowania hormonów tarczycy.
Pacjent wymaga natomiast okresowej kontroli czynności tarczycy, ponieważ u części osób z czasem może rozwinąć się niedoczynność.
Hashimoto z niedoczynnością tarczycy
Jeżeli rozwija się jawna pierwotna niedoczynność tarczycy, podstawowym leczeniem jest lewotyroksyna, czyli syntetyczny odpowiednik hormonu wytwarzanego przez tarczycę.
Dawkowanie ustala lekarz indywidualnie na podstawie między innymi wyników badań, wieku, masy ciała, stopnia niedoczynności oraz chorób współistniejących.
Celem leczenia nie jest obniżenie przeciwciał anty-TPO, ale zapewnienie organizmowi odpowiedniej ilości hormonów tarczycy.
Czy Hashimoto można wyleczyć?
Nie ma obecnie terapii, która pozwalałaby rutynowo usunąć autoimmunologiczne podłoże Hashimoto.
Przebieg choroby jest jednak bardzo różny. U części osób przez wiele lat funkcja tarczycy pozostaje prawidłowa. U innych stopniowo rozwija się niedoczynność wymagająca leczenia hormonalnego.
Jeżeli wskutek Hashimoto doszło do trwałej niedoczynności tarczycy, leczenie hormonalne jest najczęściej długotrwałe.
Regularna kontrola pozwala dostosowywać postępowanie do aktualnej czynności tarczycy.
Dieta, selen i zapobieganie chorobie
Czy specjalna dieta może leczyć Hashimoto?
Nie ma obecnie potwierdzonej diety, która leczyłaby Hashimoto lub zastępowała leczenie hormonalne w przypadku niedoczynności tarczycy.
Szczególnie często pojawia się pytanie o dietę bezglutenową. Aktualne badania nie dostarczają wystarczających dowodów, aby zalecać rutynowe wykluczanie glutenu wszystkim osobom z Hashimoto, które nie mają celiakii ani innego medycznego wskazania do takiej diety.
W przypadku rozpoznanej celiakii dieta bezglutenowa jest natomiast elementem jej leczenia.
Nieuzasadnione eliminowanie wielu grup produktów może prowadzić do niedoborów żywieniowych, dlatego większe zmiany sposobu żywienia warto omawiać z lekarzem lub dietetykiem.
Czy warto przyjmować selen przy Hashimoto?
Badania nad suplementacją selenu przyniosły interesujące, ale nadal niejednoznaczne wyniki.
Metaanaliza randomizowanych badań opublikowana w 2024 roku wykazała między innymi zmniejszenie stężenia anty-TPO u części pacjentów stosujących selen. Nie wykazano jednak jednoznacznej poprawy wszystkich parametrów czynności tarczycy ani podstaw do uznania suplementacji selenu za standardowe leczenie Hashimoto.
Autorzy podkreślili również, że suplementacja selenu nie jest obecnie rutynowym elementem głównych wytycznych dotyczących leczenia chorób tarczycy.
Dlatego preparatów zawierających selen nie należy traktować jako zamiennika kontroli TSH ani leczenia niedoczynności tarczycy.
Czy chorobie Hashimoto można zapobiegać?
Nie ma obecnie sprawdzonej metody pozwalającej zapobiec Hashimoto u osoby mającej predyspozycję do rozwoju tej choroby.
Nie istnieje również suplement, dieta czy pojedyncza zmiana stylu życia, która miałaby potwierdzoną zdolność zapobiegania autoimmunologicznemu zapaleniu tarczycy.
Istotne jest natomiast odpowiednio wczesne rozpoznawanie zaburzeń czynności tarczycy oraz ich kontrolowanie, zwłaszcza u osób z innymi chorobami autoimmunologicznymi lub rodzinnym występowaniem chorób tarczycy.
Jak przygotować się do konsultacji endokrynologicznej?
Na wizytę warto zabrać wcześniejsze wyniki dotyczące tarczycy, w szczególności:
- TSH,
- FT4,
- anty-TPO i anty-Tg, jeżeli były wykonywane,
- wcześniejsze opisy USG tarczycy, jeżeli pacjent je posiada.
Pomocne będzie również przygotowanie informacji:
- od kiedy występują objawy,
- czy w rodzinie występują choroby tarczycy,
- czy pacjent choruje na inne choroby autoimmunologiczne,
- jakie leki i suplementy przyjmuje,
- czy wcześniej rozpoznano zaburzenia czynności tarczycy.
Kobieta powinna poinformować lekarza o planowanej lub trwającej ciąży.
Nie należy odstawiać stosowanych leków przed konsultacją bez wcześniejszego zalecenia lekarza.
Najczęstsze pytania o chorobę Hashimoto
Czy dodatnie anty-TPO oznacza, że mam Hashimoto?
Nie zawsze wystarcza samo dodatnie anty-TPO. Wynik powinien być oceniany razem z objawami, TSH, FT4, wywiadem i – jeśli istnieją wskazania – innymi badaniami. Przeciwciała przeciwtarczycowe mogą występować także u osób z prawidłową funkcją tarczycy.
Czy można mieć Hashimoto i prawidłowe TSH?
Tak. We wczesnym lub łagodnym okresie choroby tarczyca może nadal produkować odpowiednią ilość hormonów. Takie osoby najczęściej nie wymagają leczenia hormonalnego, ale mogą wymagać okresowej kontroli TSH.
Czy wysokie anty-TPO trzeba obniżać?
Nie jest to podstawowy cel leczenia. Wysokość przeciwciał nie określa bezpośrednio, ile hormonów produkuje tarczyca. Leczenie i monitorowanie opierają się przede wszystkim na czynności tarczycy oraz sytuacji klinicznej pacjenta.
Czy Hashimoto zawsze prowadzi do niedoczynności tarczycy?
Nie u każdego i nie od razu. U części pacjentów funkcja tarczycy może przez wiele lat pozostawać prawidłowa. U innych postępujący proces autoimmunologiczny prowadzi z czasem do niedoczynności.
Czy Hashimoto powoduje problemy z masą ciała?
Może, jeżeli chorobie towarzyszy niedoczynność tarczycy. Sama obecność przeciwciał przy prawidłowym TSH i FT4 nie tłumaczy automatycznie nadwagi lub otyłości. Zmiany masy ciała mogą mieć wiele innych przyczyn.
Czy przy Hashimoto trzeba przejść na dietę bezglutenową?
Nie, jeśli nie ma dodatkowego wskazania. Aktualne dowody nie uzasadniają rutynowego stosowania diety bezglutenowej u wszystkich osób z Hashimoto bez celiakii. Jeżeli podejrzewana jest celiakia, diagnostykę należy przeprowadzić przed samodzielnym wykluczeniem glutenu.
Czy Hashimoto może wpływać na ciążę?
Tak, dlatego czynność tarczycy wymaga w tym okresie szczególnej kontroli. Kobiety z rozpoznanym Hashimoto, zwłaszcza przy nieprawidłowym TSH lub stosowaniu lewotyroksyny, powinny omówić planowanie ciąży i dalsze monitorowanie z lekarzem. Zasady oceny czynności tarczycy podczas ciąży różnią się od stosowanych poza ciążą.
Czy Hashimoto może zniknąć?
Proces autoimmunologiczny może mieć różną aktywność, ale nie istnieje obecnie metoda pozwalająca potwierdzić trwałe „wyleczenie” Hashimoto na podstawie samego spadku przeciwciał. Najważniejsza dla pacjenta jest funkcja tarczycy oraz to, czy rozwija się niedoczynność wymagająca leczenia.
Choroba Hashimoto – podsumowanie
Hashimoto jest przewlekłą chorobą autoimmunologiczną tarczycy, która może przez długi czas przebiegać bez objawów. Sama obecność przeciwciał nie oznacza jeszcze niedoczynności tarczycy ani konieczności rozpoczęcia leczenia hormonalnego.
Podstawowe znaczenie ma ocena czynności tarczycy, przede wszystkim TSH i FT4, oraz właściwa interpretacja przeciwciał przeciwtarczycowych. Jeżeli z czasem rozwinie się niedoczynność, można zastosować odpowiednie leczenie hormonalne.
Jeżeli występują u Ciebie niepokojące objawy lub potrzebujesz konsultacji, sprawdź dostępne wizyty u endokrynologa w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy.
Zakres diagnostyki i leczenia ustala lekarz podczas konsultacji. Przed wizytą warto potwierdzić dostępność planowanych badań w OMEGA Medical Clinics. Objawy alarmowe wymagają pomocy doraźnej, nie oczekiwania na planową wizytę.
Choroby i dolegliwości — baza wiedzy
Wszystkie choroby endokrynologiczne
Zobacz również: Niedoczynność tarczycy · Guzki tarczycy i wole
