Rak trzonu macicy (rak endometrium) – objawy, diagnostyka i leczenie
Rak trzonu macicy, najczęściej rak endometrium, rozwija się w błonie śluzowej wyściełającej jamę macicy. Jednym z najważniejszych objawów jest nieprawidłowe krwawienie, szczególnie po menopauzie.
U kobiet miesiączkujących uwagę powinny zwracać krwawienia pomiędzy miesiączkami lub istotna zmiana dotychczasowego charakteru miesiączek. Nie każde takie krwawienie oznacza nowotwór, ale wymaga ustalenia przyczyny.
Diagnostyką zmian endometrium zajmuje się ginekolog, a w przypadku rozpoznania lub istotnego podejrzenia nowotworu dalsze postępowanie prowadzone jest w ramach ginekologii onkologicznej.
Sprawdź konsultacje z zakresu onkologii w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy.
Czym jest rak trzonu macicy?
Macica składa się między innymi z mięśniowej ściany oraz błony śluzowej wyściełającej jej wnętrze, czyli endometrium. Większość nowotworów określanych jako rak trzonu macicy rozwija się właśnie z komórek endometrium.
Najczęstszym typem jest rak endometrioidny, ale występują również inne typy histologiczne o odmiennych cechach biologicznych.
To nie mięśniak ani mięsak
Rak endometrium nie jest tym samym co mięśniak macicy ani mięsak macicy. Są to różne choroby wywodzące się z innych tkanek i wymagające odmiennej diagnostyki.
Jakie objawy może powodować?
Najważniejszym objawem jest nieprawidłowe krwawienie z dróg rodnych. Po menopauzie może to być nawet niewielkie plamienie, jednorazowe albo nawracające krwawienie oraz wodnista lub podbarwiona krwią wydzielina.
Przed menopauzą mogą pojawić się:
- krwawienia między miesiączkami;
- wyraźnie obfitsze lub dłuższe miesiączki;
- zmiana dotychczasowego charakteru krwawień.
W bardziej zaawansowanej chorobie możliwe są ból lub uczucie rozpierania w miednicy, osłabienie i niedokrwistość związana z przewlekłą utratą krwi.
Krwawienie po menopauzie
Krwawienie po menopauzie nie zawsze oznacza raka. Może być związane między innymi z zanikiem błony śluzowej, polipem, zmianami hormonalnymi, stosowanym leczeniem lub inną chorobą ginekologiczną.
Jedną z możliwych przyczyn jest jednak rak endometrium, dlatego każde niewyjaśnione krwawienie po menopauzie powinno zostać ocenione, nawet jeśli wystąpiło tylko raz.
Czy choroba może występować bez krwawienia?
Tak, choć krwawienie jest najczęstszym objawem. Czasem zmianę wykrywa się podczas diagnostyki nieprawidłowego obrazu endometrium, płynu w jamie macicy, bólu miednicy albo innego problemu ginekologicznego.
Czynniki ryzyka
Rak endometrium nie ma jednej przyczyny. Ryzyko części nowotworów może zwiększać długotrwałe oddziaływanie estrogenów na endometrium bez odpowiedniego równoważenia ich działania.
Znaczenie mogą mieć między innymi:
- wiek i otyłość;
- niektóre zaburzenia owulacji;
- cukrzyca i zaburzenia metaboliczne;
- wybrane formy leczenia hormonalnego;
- hiperplazja endometrium z atypią;
- określone zespoły genetyczne.
Nowotwór może wystąpić także u osoby bez typowych czynników ryzyka. Pacjentka nie ponosi odpowiedzialności za rozwój choroby.
Hiperplazja z atypią i dziedziczność
Hiperplazja endometrium z atypią jest zmianą przedrakową wysokiego ryzyka, ale nie jest zawsze rakiem naciekającym. Może współistnieć z nierozpoznanym nowotworem lub z czasem ulec progresji, dlatego wymaga odpowiedniego postępowania.
Więcej informacji znajduje się na stronie hiperplazja endometrium z atypią.
Czy rak endometrium może być dziedziczny?
Większość przypadków nie jest bezpośrednio dziedziczna. U części pacjentek choroba może jednak wiązać się z zespołem Lyncha. Ocena określonych cech guza pomaga wskazać sytuacje wymagające dalszej diagnostyki genetycznej.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Konsultacji wymagają szczególnie:
- krwawienie lub plamienie po menopauzie;
- krwista albo wodnista wydzielina po menopauzie;
- nawracające krwawienia pomiędzy miesiączkami;
- znaczna zmiana dotychczasowych miesiączek;
- utrzymujące się, niewyjaśnione dolegliwości miednicy.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Pilnej oceny wymaga bardzo obfite krwawienie, szybko narastające osłabienie, omdlenie, zaburzenia świadomości, objawy znacznej utraty krwi albo bardzo silny nagły ból. W przypadku zagrożenia zdrowia lub życia należy zadzwonić pod numer 112 lub 999 albo zgłosić się do SOR.
Jak wygląda diagnostyka?
Diagnostyka rozpoczyna się od wywiadu i badania ginekologicznego. Lekarz pyta o charakter krwawień, menopauzę, wcześniejsze miesiączki, stosowane leki i hormony, rozpoznaną hiperplazję oraz nowotwory występujące w rodzinie.
USG przezpochwowe
Badanie pozwala ocenić grubość i strukturę endometrium, jamę macicy, obecność polipów oraz inne struktury miednicy. Sam wynik USG nie rozpoznaje ani nie wyklucza wszystkich przypadków raka.
Biopsja i histeroskopia
Rozpoznanie wymaga badania histopatologicznego materiału pobranego z endometrium. Histeroskopia umożliwia obejrzenie jamy macicy i pobranie celowanego materiału z nieprawidłowego obszaru.
Zaawansowanie i cechy guza
Po rozpoznaniu nowotworu ocenia się jego zasięg oraz właściwości biologiczne. Znaczenie mają między innymi:
- naciekanie mięśnia macicy i szyjki;
- stan węzłów chłonnych;
- obecność zmian poza macicą;
- typ histologiczny i naciekanie naczyń;
- profil molekularny nowotworu.
W zależności od sytuacji dobiera się odpowiednie badania obrazowe. Nie każda pacjentka potrzebuje wszystkich dostępnych badań.
Klasyfikacja molekularna
Współczesne leczenie uwzględnia nie tylko wygląd guza pod mikroskopem, lecz także jego cechy molekularne. Mogą one wpływać na ocenę ryzyka, rokowanie oraz wybór leczenia uzupełniającego lub systemowego.
Jak wygląda leczenie?
Postępowanie zależy od stadium, typu histologicznego, profilu molekularnego, wieku, chorób współistniejących i możliwości przeprowadzenia operacji.
Może obejmować chirurgię, radioterapię, brachyterapię, chemioterapię, hormonoterapię lub inne leczenie systemowe. Nie każda pacjentka potrzebuje wszystkich metod.
Operacja i leczenie uzupełniające
U wielu pacjentek podstawą leczenia jest usunięcie macicy i jajowodów, najczęściej również jajników. Zależnie od ryzyka może być potrzebna ocena węzłów chłonnych. Po operacji u części pacjentek nie jest konieczne dodatkowe leczenie, a u innych dobiera się je do stadium i biologicznych cech guza.
Zachowanie płodności
Może być rozważane tylko w wyjątkowo wybranych, wczesnych przypadkach i wymaga bardzo ścisłej kwalifikacji oraz kontroli.
Kontrole, profilaktyka i przygotowanie
Ryzyko nawrotu zależy od stadium, typu histologicznego, profilu molekularnego, zajęcia węzłów i zastosowanego leczenia. Po terapii ustala się indywidualny plan kontroli, obejmujący ocenę nowych objawów i następstw leczenia.
Nie wszystkim przypadkom można zapobiec. Ryzyko można zmniejszać przez utrzymywanie prawidłowej masy ciała, aktywność fizyczną, leczenie zaburzeń metabolicznych, właściwe postępowanie przy hiperplazji oraz konsultację genetyczną w rodzinach z podejrzeniem zespołu Lyncha.
Co zabrać na konsultację?
- wyniki USG, biopsji i histeroskopii;
- wyniki histopatologiczne;
- wcześniejszą dokumentację ginekologiczną;
- wyniki badań obrazowych.
Warto przygotować informacje o czasie krwawienia, menopauzie, ostatniej miesiączce, stosowanych hormonach i nowotworach występujących w rodzinie.
Najczęściej zadawane pytania
1. Czy każde krwawienie po menopauzie oznacza raka?
Nie. Istnieje wiele łagodnych przyczyn. Ponieważ jednak rak endometrium może powodować dokładnie taki objaw, każde niewyjaśnione krwawienie po menopauzie wymaga diagnostyki.
2. Czy grube endometrium oznacza raka?
Nie. Pogrubienie błony śluzowej może mieć różne przyczyny, a samo USG nie rozpoznaje nowotworu. Jeżeli istnieją wskazania, potrzebne jest badanie materiału pobranego z endometrium.
3. Czy biopsja endometrium boli?
Pobranie materiału może powodować krótkotrwałe skurcze lub dyskomfort o różnym nasileniu. Odczucia są indywidualne i zależą od metody. Sama konieczność biopsji nie oznacza, że rak został już rozpoznany.
4. Czy rak endometrium jest dziedziczny?
Większość przypadków nie. Część może być związana z zespołem Lyncha, dlatego w odpowiednich sytuacjach diagnostyka obejmuje ocenę cech guza i dalszą konsultację genetyczną.
5. Czy hiperplazja z atypią to rak endometrium?
Nie jest tym samym co rak naciekający, ale jest zmianą przedrakową wysokiego ryzyka. Może także współistnieć z już obecnym nowotworem, dlatego wymaga właściwej diagnostyki i leczenia.
6. Czy raka endometrium można wyleczyć operacją?
W wielu przypadkach choroba jest rozpoznawana na etapie, na którym operacja stanowi podstawę leczenia. Dalsze postępowanie zależy jednak od stadium i biologicznych cech guza.
7. Czy po raku endometrium zawsze usuwa się jajniki?
W standardowym leczeniu operacyjnym najczęściej usuwa się macicę wraz z jajowodami i jajnikami. U bardzo starannie wybranych młodych pacjentek możliwa jest indywidualna ocena innych opcji.
8. Czy po leczeniu zawsze potrzebna jest chemioterapia?
Nie. U części pacjentek po operacji nie jest potrzebne dodatkowe leczenie. Radioterapię, chemioterapię lub inne metody dobiera się do indywidualnej grupy ryzyka i cech nowotworu.
Rak trzonu macicy – konsultacja w Bydgoszczy
Najważniejszym objawem raka endometrium jest nieprawidłowe krwawienie, szczególnie po menopauzie. Powinno ono zostać wyjaśnione nawet wtedy, gdy wystąpiło tylko raz.
Rozpoznanie wymaga badania histopatologicznego. Współczesne leczenie uwzględnia stopień zaawansowania, typ histologiczny oraz profil molekularny nowotworu.
Sprawdź także: ginekolog Bydgoszcz, hiperplazja endometrium z atypią, rak jajnika.
