Czym są infekcje górnych dróg oddechowych?

To zakażenia dotyczące przede wszystkim nosa, zatok, gardła oraz innych struktur górnej części układu oddechowego.

Najczęściej mają podłoże:

• wirusowe.

Typowym przykładem jest:

• przeziębienie.

Objawy różnych wirusów mogą być bardzo podobne, dlatego na podstawie samego kataru lub kaszlu zazwyczaj nie da się dokładnie określić, który wirus wywołał chorobę.

Jak często dzieci chorują na infekcje?

Znacznie częściej niż dorośli.

Materiały American Academy of Pediatrics wskazują, że zdrowe dzieci mogą przechodzić około:

• 6–10 przeziębień rocznie,

a przy częstym kontakcie z innymi dziećmi infekcji może być więcej.

U starszych dzieci liczba infekcji zwykle:

• stopniowo się zmniejsza.

Częste infekcje u dziecka uczęszczającego do żłobka lub przedszkola nie muszą więc automatycznie oznaczać:

• niedoboru odporności.

Dlaczego małe dzieci chorują tak często?

Ich układ odpornościowy dopiero zdobywa kontakt z wieloma wirusami.

Znaczenie ma także:

• bliski kontakt z innymi dziećmi,
• wspólne zabawki,
• dotykanie twarzy,
• nie w pełni wykształcone nawyki higieniczne.

Wiele wirusów może być przenoszonych:

• drogą kropelkową,
• przez ręce,
• przez skażone powierzchnie.

Dodatkowo zakażenie może być przenoszone jeszcze zanim u dziecka pojawią się wyraźne objawy.

Co najczęściej powoduje infekcje górnych dróg oddechowych?

Najczęściej wirusy.

Przeziębienie może być wywoływane przez wiele różnych wirusów.

Do infekcji dróg oddechowych należą również między innymi zakażenia wywołane przez:

• wirusy grypy,
• RSV,
• SARS-CoV-2,
• adenowirusy,
• rhinowirusy,
• inne wirusy oddechowe.

Przebieg zależy od:

• wieku,
• rodzaju wirusa,
• chorób współistniejących,
• odporności dziecka.

Czy antybiotyk leczy przeziębienie?

Nie.

Przeziębienie jest najczęściej:

• infekcją wirusową.

Antybiotyki działają na:

• bakterie,

a nie na wirusy.

AAP podkreśla, że w nieswoistych infekcjach górnych dróg oddechowych i typowym przeziębieniu antybiotyki:

• nie przynoszą korzyści,
• mogą powodować działania niepożądane,
• sprzyjają rozwojowi oporności bakterii.

Czy antybiotyk można podać „na wszelki wypadek”?

Nie powinno się.

Niepotrzebny antybiotyk może powodować między innymi:

• biegunkę,
• wysypkę,
• reakcję alergiczną.

Niepotrzebne stosowanie antybiotyków sprzyja także:

• oporności bakterii.

Może to utrudnić leczenie rzeczywistej infekcji bakteryjnej w przyszłości.

Kiedy infekcja może wymagać antybiotyku?

Dopiero wtedy, gdy lekarz rozpozna lub odpowiednio podejrzewa infekcję bakteryjną.

Może chodzić między innymi o:

• paciorkowcowe zapalenie gardła,
• określone zapalenie ucha środkowego,
• bakteryjne zapalenie zatok,
• zapalenie płuc.

Każda z tych chorób ma:

• własne kryteria diagnostyczne.

Nie należy rozpoczynać antybiotyku wyłącznie dlatego, że dziecko ma:

• gorączkę,
• zielony katar,
• kaszel.

Kiedy zwykłe przeziębienie może przejść w zapalenie ucha?

Infekcja wirusowa może sprzyjać rozwojowi ostrego zapalenia ucha środkowego.

Podejrzenie zwiększa się, gdy pojawia się:

• ból ucha,
• wyraźne pogorszenie samopoczucia,
• ponowna gorączka.

U małego dziecka sygnałem może być:

• nagły płacz,
• niepokój,
• problemy ze snem.

Samo dotykanie ucha nie wystarcza jednak do rozpoznania.

Ból ucha po infekcji wymaga oceny pediatrycznej; rozpoznanie zapalenia ucha środkowego wymaga badania ucha.

Czy każda infekcja gardła wymaga antybiotyku?

Nie.

Większość infekcji gardła u dzieci ma:

• pochodzenie wirusowe.

Antybiotyk jest potrzebny przede wszystkim przy określonych infekcjach bakteryjnych, na przykład:

• zapaleniu gardła wywołanym przez paciorkowca grupy A.

Rozpoznanie powinno opierać się na odpowiednich kryteriach i, w razie wskazań:

• badaniu mikrobiologicznym.

Przy silnym bólu gardła, trudnościach w połykaniu lub pogorszeniu stanu dziecka potrzebna jest ocena lekarska.

Czy katar może prowadzić do zapalenia zatok?

Tak, ale większość wirusowych infekcji nosa nie przechodzi w bakteryjne zapalenie zatok.

Podejrzenie bakteryjnego zapalenia zatok zwiększa się, gdy:

• objawy trwają długo bez poprawy,
• są od początku szczególnie nasilone,
• albo po początkowej poprawie następuje ponowne wyraźne pogorszenie.

Nie rozpoznaje się bakteryjnego zapalenia zatok tylko dlatego, że:

• katar stał się zielony.

Jak leczyć przeziębienie u dziecka?

Podstawą jest leczenie objawowe.

Najważniejsze są:

• odpoczynek,
• odpowiednia ilość płynów,
• udrażnianie nosa,
• obserwacja stanu dziecka.

Pomocne może być:

• stosowanie soli fizjologicznej do nosa,
• oczyszczanie nosa u małych dzieci.

CDC rekomenduje takie proste postępowanie jako podstawę leczenia przeziębienia.

Jak udrożnić nos niemowlęciu?

Najbezpieczniejszą podstawą jest sól fizjologiczna i delikatne usuwanie wydzieliny.

Może to być szczególnie przydatne:

• przed karmieniem,
• przed snem.

Niemowlę oddycha głównie przez nos, dlatego silne zatkanie może prowadzić do:

• trudności podczas karmienia,
• częstego przerywania ssania.

Należy unikać agresywnego, częstego odsysania powodującego:

• podrażnienie śluzówki.

Czy inhalacje z soli fizjologicznej pomagają?

Nebulizacja soli fizjologicznej nie jest rutynowo potrzebna przy zwykłym przeziębieniu i nie leczy przyczyny infekcji. Przy katarze podstawą jest sól do nosa i delikatne oczyszczanie nosa.

Najprostsze metody nawilżania i udrażniania nosa mogą pomagać w:

• zaleganiu wydzieliny,
• suchości błon śluzowych.

Nie należy samodzielnie dodawać do inhalacji:

• leków,
• olejków eterycznych,

bez zaleceń lekarza. Olejków eterycznych nie należy wlewać do nebulizatora.

Nie stosuj inhalacji nad miską z gorącą wodą u dziecka — grożą oparzeniem.

Czy witamina C zapobiega przeziębieniu?

Nie jest standardowym sposobem zapobiegania infekcjom u zdrowego dziecka.

Najważniejsze elementy profilaktyki to:

• higiena rąk,
• odpowiednie szczepienia,
• unikanie dymu tytoniowego,
• ogólna dbałość o zdrowie.

Suplementy nie zastępują:

• szczepień,
• prawidłowej diety,
• snu.

Czy witamina D zapobiega każdej infekcji?

Nie.

Witamina D jest ważna dla zdrowia dziecka i w Polsce suplementacja jest prowadzona zgodnie z:

• wiekiem,
• dietą,
• aktualnymi zaleceniami.

Nie należy jednak traktować jej jako środka gwarantującego, że dziecko:

• nie będzie się przeziębiało.

Czy syropy „na odporność” działają?

Dla wielu produktów nie ma wystarczających dowodów na zapobieganie typowym infekcjom wirusowym.

Dodatkowo preparaty mogą zawierać:

• wiele składników,
• cukier,
• substancje roślinne.

Nie oznacza to automatycznie, że są skuteczniejsze lub bezpieczniejsze niż podstawowe postępowanie.

Jak zapobiegać infekcjom?

Najważniejsze są:

• regularne mycie rąk,
• uczenie dziecka zasłaniania ust i nosa podczas kaszlu i kichania,
• niedzielenie się kubkami i sztućcami podczas choroby,
• wietrzenie pomieszczeń.

Znaczenie mają również:

• szczepienia zgodne z aktualnym kalendarzem,
• szczepienia zalecane odpowiednio do wieku i ryzyka.

W przypadku części chorób oddechowych szczepienie może znacząco zmniejszać ryzyko:

• ciężkiego przebiegu.

Kiedy infekcja przestaje wyglądać jak zwykłe przeziębienie?

Gdy zamiast stopniowej poprawy pojawia się pogorszenie albo nietypowe objawy.

Konsultacji wymaga między innymi:

• utrzymująca się lub nawracająca gorączka,
• silny ból ucha,
• nasilający się ból gardła,
• wyraźna duszność,
• przedłużające się objawy bez poprawy.

Istotne jest również tzw.:

• ponowne pogorszenie,

czyli sytuacja, gdy dziecko zaczęło zdrowieć, a następnie ponownie pojawia się wysoka gorączka lub nasilone objawy.

Jak rozpoznać duszność u dziecka?

Niepokojące mogą być:

• bardzo szybkie oddychanie,
• wyraźny wysiłek podczas oddychania,
• wciąganie przestrzeni między żebrami,
• poruszanie skrzydełkami nosa.

Możliwe są również:

• problemy z mówieniem lub piciem z powodu duszności,
• sinienie ust.

Duszność wymaga:

• pilnej oceny. Przy sinieniu, nasilonej duszności lub trudnościach z wybudzeniem dzwoń natychmiast pod 112 lub 999.

Dlaczego niemowlę z katarem trzeba obserwować dokładniej?

Małe dzieci mają węższe drogi oddechowe i mniejszą rezerwę fizjologiczną.

Niewielki obrzęk błon śluzowych może bardziej utrudniać:

• oddychanie,
• karmienie.

U niemowląt infekcje mogą również szybciej prowadzić do:

• odwodnienia.

Szczególnie u najmłodszych dzieci próg do konsultacji powinien być:

• niższy.

Czy gorączka u małego niemowlęcia wymaga konsultacji?

Tak. U dziecka poniżej 3. miesiąca życia temperatura 38°C lub wyższa wymaga pilnej oceny medycznej.

Gorączka w tym wieku wymaga:

• pilnej oceny medycznej,

ponieważ u najmłodszych niemowląt poważne zakażenie może początkowo wyglądać:

• niepozornie.

Nie należy w takiej sytuacji poprzestawać na domowym leczeniu „przeziębienia”.

Jak rozpoznać odwodnienie?

Niepokojące mogą być:

• znacznie rzadsze oddawanie moczu,
• suche usta,
• brak łez podczas płaczu,
• zapadnięte oczy,
• duża senność.

U niemowlęcia może pojawić się również:

• zapadnięte ciemiączko.

Najważniejsza jest ocena całego dziecka.

Wyraźnie odwodnione dziecko wymaga:

• szybkiej pomocy medycznej.