Czy wymioty bez biegunki mogą być jelitówką?

Mogą, szczególnie na początku infekcji.

Nie wolno jednak automatycznie zakładać, że każde wymioty oznaczają:

• gastroenteritis.

Inne przyczyny obejmują między innymi:

• infekcje innych narządów,
• zatrucie,
• migrenę,
• ostre choroby jamy brzusznej.

Szczególnej uwagi wymagają:

• zielone wymioty,
• silny miejscowy ból brzucha,
• zaburzenia świadomości.

Czy zielone wymioty są niebezpieczne?

Tak, wymagają natychmiastowej oceny lekarskiej, zwykle w szpitalu. Nie czekaj na planową wizytę.

Żółciowe wymioty mają zwykle kolor:

• zielony.

Mogą wskazywać na:

• niedrożność przewodu pokarmowego,
• inną poważną chorobę chirurgiczną.

Nie powinny być traktowane jako zwykły objaw „jelitówki”.

NICE wymienia żółciowe wymioty jako jeden z sygnałów sugerujących inne rozpoznanie niż typowe gastroenteritis.

Czy krew w stolcu jest normalna przy jelitówce?

Nie jest typowa dla zwykłej wirusowej infekcji.

Może występować przy:

• niektórych zakażeniach bakteryjnych,
• zapalnych chorobach jelit,
• innych problemach.

NICE zaleca wykonanie badań mikrobiologicznych stolca między innymi wtedy, gdy występuje:

• krew,
• śluz.

Krew w stolcu wymaga konsultacji lekarskiej.

Czy gorączka jest normalna?

Może występować.

Nie każda gorączka oznacza poważną infekcję bakteryjną.

Większej czujności wymaga jednak między innymi:

• temperatura ≥38°C u dziecka poniżej 3. miesiąca życia,
• wysoka gorączka połączona z bardzo złym stanem,
• zaburzenia świadomości,
• wysypka nieblednąca pod uciskiem.

U niemowląt próg do konsultacji jest zawsze niższy.

Największe zagrożenie – czym jest odwodnienie?

Odwodnienie powstaje wtedy, gdy dziecko traci więcej płynów niż jest w stanie przyjąć.

Podczas jelitówki płyn jest tracony przez:

• biegunkę,
• wymioty,
• gorączkę.

Małe dziecko ma:

• mniejszą rezerwę płynów

niż dorosły, dlatego może odwodnić się:

• szybciej.

Najważniejsza jest obserwacja nie tylko liczby stolców, ale przede wszystkim:

• picia,
• oddawania moczu,
• zachowania dziecka.

Które dzieci odwodniają się szybciej?

Ryzyko jest większe u:

• dzieci poniżej 1. roku życia,
• szczególnie poniżej 6. miesiąca,
• niemowląt z niską masą urodzeniową.

NICE zwraca też uwagę na dzieci, które w ciągu doby:

• oddały ponad 5 biegunkowych stolców,
• wymiotowały więcej niż 2 razy.

Ryzyko zwiększa również:

• niemożność przyjmowania płynów,
• przerwanie karmienia piersią,
• niedożywienie.

Jak rozpoznać odwodnienie?

Niepokojące mogą być:

• rzadsze oddawanie moczu,
• mało mokrych pieluch,
• suche usta,
• brak łez podczas płaczu.

Dziecko może być:

• rozdrażnione,
• senne,
• osłabione.

Możliwe są również:

• zapadnięte oczy,
• blada lub marmurkowata skóra,
• chłodne dłonie i stopy.

Im więcej takich objawów występuje, tym większa potrzeba:

• pilnej oceny.

Czy sama sucha buzia oznacza ciężkie odwodnienie?

Nie.

Pojedynczy objaw nie pozwala dokładnie określić stopnia odwodnienia.

Znaczenie ma połączenie:

• wyglądu dziecka,
• zachowania,
• ilości moczu,
• krążenia,
• przyjmowania płynów.

Dlatego ciężko wyglądające dziecko powinno być ocenione przez lekarza nawet wtedy, gdy rodzic nie potrafi oszacować:

• procentowego odwodnienia.

Czy mleko modyfikowane trzeba rozcieńczać?

Po nawodnieniu zwykle wraca się do normalnego mleka w pełnym stężeniu.

Nie rozcieńczaj mleka modyfikowanego — przygotowuj je zgodnie z instrukcją producenta.

NICE zaleca po zakończeniu rehydratacji:

• powrót do zwykłych posiłków,
• normalnych karmień mlecznych.

Czy dziecko powinno być na głodówce?

Nie.

Po skutecznym nawodnieniu należy możliwie szybko wrócić do:

• zwykłej diety odpowiedniej do wieku.

Nie ma potrzeby stosowania wielodniowej:

• głodówki,
• „diety tylko na sucharkach”.

Żywienie wspiera:

• regenerację jelita,
• powrót do zdrowia.

Czy trzeba stosować dietę BRAT?

Nie jest współczesnym standardem leczenia.

Dieta oparta wyłącznie na:

• bananie,
• ryżu,
• jabłku,
• tostach

jest zbyt restrykcyjna, jeśli jest stosowana przez dłuższy czas.

Po nawodnieniu dziecko powinno stopniowo wracać do:

• zwykłego, pełnowartościowego żywienia.

Czy można dawać nabiał?

Zwykle tak.

Po nawodnieniu dziecko może wrócić do:

• normalnej diety,
• mleka.

U części dzieci po infekcji może przejściowo wystąpić:

• wtórna nietolerancja laktozy.

Jeżeli biegunka wyraźnie utrzymuje się lub nasila po produktach mlecznych, problem warto:

• omówić z lekarzem.

Nie należy rutynowo eliminować nabiału u wszystkich dzieci.

Czy antybiotyk pomaga na jelitówkę?

Najczęściej nie.

Większość zakażeń jest:

• wirusowa.

NICE zaleca, aby nie podawać antybiotyków rutynowo wszystkim dzieciom z gastroenteritis.

Antybiotyk jest potrzebny tylko przy:

• określonych zakażeniach bakteryjnych,
• szczególnych grupach ryzyka,
• zakażeniu uogólnionym.

Niepotrzebny antybiotyk może także:

• nasilać biegunkę.

Czy przy krwi w stolcu zawsze podaje się antybiotyk?

Nie.

Krwawa biegunka wymaga:

• diagnostyki.

W niektórych zakażeniach, np. wywołanych przez bakterie produkujące toksynę Shiga, sposób leczenia wymaga szczególnej ostrożności ze względu na możliwość:

• zespołu hemolityczno-mocznicowego.

Dlatego antybiotyku przy krwawej biegunce nie powinno się rozpoczynać przypadkowo bez:

• oceny lekarskiej.

Co to jest zespół hemolityczno-mocznicowy?

To poważne powikłanie niektórych zakażeń jelitowych, najczęściej związanych z bakteriami produkującymi toksynę Shiga.

Może prowadzić do:

• niedokrwistości hemolitycznej,
• małopłytkowości,
• ostrego uszkodzenia nerek.

Niepokojące po krwawej biegunce są między innymi:

• wyraźna bladość,
• bardzo mało moczu,
• osłabienie,
• obrzęki.

Wymaga to:

• pilnej pomocy medycznej.

Czy trzeba badać kał każdemu dziecku?

Nie.

Przy typowej, krótkotrwałej wirusowej biegunce badania kału najczęściej:

• nie są potrzebne.

NICE zaleca rozważenie diagnostyki mikrobiologicznej między innymi przy:

• niedawnej podróży zagranicznej,
• braku poprawy do około 7. dnia,
• niepewnym rozpoznaniu.

Badanie jest szczególnie wskazane przy:

• krwi lub śluzie w stolcu,
• podejrzeniu sepsy,
• niedoborze odporności.

Czy trzeba robić morfologię lub elektrolity?

Nie rutynowo przy łagodnym przebiegu.

Badania krwi mają większe znaczenie, gdy:

• konieczna jest terapia dożylna,
• występują cechy ciężkiego odwodnienia,
• podejrzewa się zaburzenia elektrolitowe.

NICE nie zaleca rutynowego pobierania badań biochemicznych każdemu dziecku z gastroenteritis.

Czy probiotyk skraca biegunkę?

Efekt zależy od konkretnego szczepu i aktualnych dowodów.

Nie można traktować wszystkich probiotyków jako:

• jednej terapii.

Podstawowym leczeniem pozostaje:

• prawidłowe nawadnianie.

Probiotyk nie może zastąpić:

• ORS,
• oceny odwodnienia.

Jeżeli rodzic chce zastosować konkretny preparat, warto zwrócić uwagę na dane dotyczące:

• konkretnego szczepu,
• wieku dziecka.

Jakie objawy wskazują na wstrząs?

To ciężkie zaburzenie krążenia wymagające natychmiastowego leczenia.

Niepokojące są:

• znaczne osłabienie lub zaburzenia świadomości,
• blada, marmurkowata skóra,
• zimne kończyny.

Dziecko może mieć:

• bardzo słaby kontakt,
• zaburzone oddychanie,
• wyraźne pogorszenie krążenia.

Podejrzenie wstrząsu wymaga:

• natychmiastowej pomocy — dzwoń pod 112 lub 999.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Pilnej oceny wymaga dziecko z ciężkim odwodnieniem lub objawami sugerującymi inną poważną chorobę.

Alarmujące są:

• trudność w wybudzeniu,
• zaburzenia świadomości,
• bardzo mała ilość moczu,
• zimne kończyny i marmurkowata skóra,
• uporczywe wymioty uniemożliwiające nawadnianie.

Pilnej diagnostyki wymagają również:

• zielone wymioty,
• duża ilość krwi w stolcu,
• silny miejscowy ból brzucha,
• wyraźne rozdęcie i twardość brzucha.

W przypadku bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia należy zadzwonić pod:

112 lub 999.

Jak przygotować się do konsultacji pediatrycznej?

Warto określić:

• od kiedy trwa biegunka,
• ile mniej więcej stolców dziecko oddaje na dobę,
• od kiedy wymiotuje.

Dobrze zanotować:

• najwyższą temperaturę,
• ilość wypijanych płynów.

Bardzo ważne jest:

• ile razy dziecko oddało mocz,
• ile miało mokrych pieluch.

Należy powiedzieć lekarzowi o:

• krwi lub śluzie w stolcu,
• zielonych wymiotach,
• silnym bólu brzucha.

Warto wspomnieć o:

• podróży zagranicznej,
• podobnych objawach u domowników,
• niedawnym antybiotyku.

Jeżeli dziecko ma choroby przewlekłe lub niedobór odporności, trzeba:

• wyraźnie o tym poinformować.