Czym jest zapalenie oskrzeli?

Ostre zapalenie oskrzeli jest stanem zapalnym większych dróg oddechowych prowadzących powietrze do płuc.

Najczęściej jest następstwem:

• infekcji wirusowej.

W przebiegu choroby błona śluzowa oskrzeli:

• obrzęka,
• produkuje więcej wydzieliny.

Najbardziej charakterystycznym objawem jest:

• kaszel.

Może być początkowo:

• suchy,

a później:

• bardziej wilgotny.

Czym jest zapalenie oskrzelików?

Zapalenie oskrzelików to wirusowa infekcja najmniejszych dróg oddechowych, występująca głównie u niemowląt i małych dzieci.

Oskrzeliki mają bardzo małą średnicę.

Stan zapalny powoduje:

• obrzęk ich ścian,
• zwiększenie ilości wydzieliny.

U niemowlęcia nawet niewielki obrzęk może znacząco utrudniać:

• przepływ powietrza.

Dlatego choroba może prowadzić do:

• szybkiego oddychania,
• świstów,
• wciągania międzyżebrzy,
• problemów podczas karmienia.

NICE wskazuje, że bronchiolitis występuje u dzieci poniżej 2. roku życia i najczęściej w pierwszym roku życia.

Czy zapalenie oskrzeli i oskrzelików to ta sama choroba?

Nie.

Zapalenie oskrzeli dotyczy:

• większych oskrzeli.

Zapalenie oskrzelików:

• najmniejszych dróg oddechowych.

Różni się także typowy wiek pacjenta.

Bronchiolitis występuje przede wszystkim u:

• niemowląt.

U starszego dziecka z kaszlem po infekcji częściej mówi się o:

• ostrym zapaleniu oskrzeli.

Różne jest też podejście terapeutyczne.

Co powoduje ostre zapalenie oskrzeli?

Najczęściej wirusy.

CDC podkreśla, że ostre zapalenie oskrzeli jest zwykle:

• infekcją wirusową,
• chorobą samoograniczającą się.

Antybiotyki nie przyspieszają zdrowienia w typowym wirusowym ostrym zapaleniu oskrzeli.

Przyczyną mogą być różne wirusy wywołujące infekcje dróg oddechowych.

Co najczęściej powoduje zapalenie oskrzelików?

Najbardziej znaną przyczyną jest RSV, ale bronchiolitis mogą powodować także inne wirusy.

Możliwe są między innymi:

• RSV,
• rhinowirusy,
• metapneumowirus,
• wirusy paragrypy,
• inne wirusy oddechowe.

Nie zawsze konieczne jest ustalenie dokładnie:

• który wirus odpowiada za infekcję.

W większości typowych przypadków nie zmienia to leczenia.

Co to jest RSV?

RSV to syncytialny wirus oddechowy, bardzo częsty u dzieci.

U starszego dziecka może powodować:

• objawy przypominające zwykłe przeziębienie.

U niemowlęcia może natomiast prowadzić do:

• zapalenia oskrzelików,
• zapalenia płuc,
• trudności w oddychaniu.

Największego ryzyka ciężkiego przebiegu nie mają wszystkie dzieci w takim samym stopniu.

Dlaczego niemowlę z bronchiolitis może przestać jeść?

Oddychanie i ssanie wymagają dobrej koordynacji.

Jeżeli dziecko oddycha bardzo szybko, trudno mu jednocześnie:

• ssać,
• połykać,
• oddychać.

Zatkany nos dodatkowo utrudnia:

• karmienie.

Dlatego niemowlę może przyjmować znacznie mniej:

• mleka,
• płynów.

To zwiększa ryzyko:

• odwodnienia.

Ile mniej jedzenia jest niepokojące?

Istotne jest wyraźne zmniejszenie przyjmowania płynów w stosunku do normy dziecka.

NICE wskazuje spożywanie około:

• 50–75% zwykłej ilości płynów

jako jeden z elementów przemawiających za rozważeniem skierowania do szpitala, szczególnie przy dodatkowych czynnikach ryzyka.

W domu prostym sygnałem jest także:

• wyraźnie mniejsza liczba mokrych pieluch.

Czy brak mokrej pieluchy jest alarmujący?

Tak, szczególnie jeśli trwa długo.

NICE wymienia:

• brak mokrej pieluchy przez 12 godzin

jako jedną z czerwonych flag podczas opieki nad dzieckiem z bronchiolitis w domu.

Znaczenie mają również:

• suche usta,
• brak łez,
• senność,
• bardzo słabe picie.

Nie czekaj do upływu 12 godzin, jeśli dziecko prawie nie pije, jest wyraźnie senne lub jego stan się pogarsza — potrzebna jest pilna ocena.

Co to jest bezdech przy RSV?

To przerwa w oddychaniu.

U bardzo małych niemowląt RSV i inne wirusy mogą czasami powodować:

• epizody bezdechu.

Niekiedy bezdech może być jednym z pierwszych objawów infekcji, nawet bez bardzo nasilonego:

• kaszlu,
• świstów.

Zgłoszony lub obserwowany bezdech jest wskazaniem do:

• natychmiastowej oceny szpitalnej. Przy bezdechu lub sinieniu należy dzwonić pod 112 lub 999.

Jak diagnozuje się zapalenie oskrzelików?

Najczęściej na podstawie objawów i badania dziecka.

Lekarz ocenia:

• oddech,
• pracę klatki piersiowej,
• osłuchiwanie płuc,
• karmienie,
• nawodnienie.

W miarę możliwości przy podejrzeniu bronchiolitis ocenia się również:

• saturację.

AAP i NICE podkreślają, że typowe bronchiolitis jest przede wszystkim:

• rozpoznaniem klinicznym.

Czy przy bronchiolitis zawsze trzeba robić RTG płuc?

Nie.

Rutynowe RTG nie jest zalecane.

Zmiany widoczne na zdjęciu mogą:

• przypominać zapalenie płuc,
• prowadzić do niepotrzebnej antybiotykoterapii.

NICE wprost zaleca, aby nie wykonywać rutynowo RTG u typowego dziecka z bronchiolitis.

RTG może być potrzebne przy:

• nietypowym przebiegu,
• ciężkiej chorobie,
• podejrzeniu innego rozpoznania.

Czy trzeba wykonywać badania krwi?

Nie rutynowo przy typowym bronchiolitis.

NICE zaleca, aby standardowo nie wykonywać:

• badań krwi

u dziecka z typowym obrazem zapalenia oskrzelików.

Zakres badań rozszerza się przy:

• ciężkim przebiegu,
• podejrzeniu innej choroby,
• powikłaniach.

Czy test RSV jest konieczny?

Nie zawsze.

U typowego niemowlęcia wynik testu najczęściej:

• nie zmieni podstawowego leczenia.

Badanie może mieć znaczenie w niektórych sytuacjach, szczególnie:

• epidemiologicznych,
• szpitalnych,
• diagnostycznie niejasnych.

Nie powinno być traktowane jako warunek rozpoznania bronchiolitis.

Jak leczy się bronchiolitis?

Podstawą jest leczenie wspomagające organizm dziecka podczas infekcji.

Najważniejsze są:

• odpowiednie natlenienie,
• nawodnienie,
• utrzymanie drożności nosa,
• obserwacja oddychania.

Przy łagodnym przebiegu wiele dzieci może być leczonych:

• w domu.

W cięższym przebiegu potrzebne może być:

• leczenie szpitalne,
• tlen,
• wspomaganie karmienia lub nawodnienia.

Czy w bronchiolitis podaje się antybiotyk?

Nie rutynowo.

Choroba jest zazwyczaj:

• wirusowa.

NICE i AAP zalecają, aby nie stosować antybiotyków w typowym zapaleniu oskrzelików, chyba że występuje:

• potwierdzona,
• albo silnie podejrzewana współistniejąca infekcja bakteryjna.

Czy salbutamol pomaga na bronchiolitis?

Nie jest rutynowo zalecany przy typowym bronchiolitis.

To częsty punkt nieporozumień.

Świsty nie oznaczają automatycznie, że dziecko potrzebuje leku:

• rozszerzającego oskrzela.

AAP oraz NICE zalecają, aby w typowym bronchiolitis nie stosować rutynowo:

• salbutamolu.

Jeśli starsze dziecko ma nawracające świsty lub podejrzenie astmy, sytuacja jest:

• inna diagnostycznie.

Dlaczego salbutamol pomaga przy astmie, a zwykle nie pomaga przy bronchiolitis?

Mechanizm zwężenia dróg oddechowych jest inny.

W astmie duże znaczenie ma:

• skurcz mięśni gładkich oskrzeli.

Leki rozszerzające oskrzela mogą wtedy:

• zwiększyć ich światło.

W bronchiolitis problemem jest przede wszystkim:

• obrzęk bardzo małych oskrzelików,
• wydzielina,
• złuszczone komórki.

Dlatego reakcja na typowe leki rozszerzające oskrzela jest:

• niewielka lub nieprzewidywalna.

Czy dziecko może mieć jednocześnie bronchiolitis i zapalenie ucha?

Tak.

Infekcja wirusowa może sprzyjać:

• ostremu zapaleniu ucha środkowego.

Pojawienie się:

• nowego bólu ucha,
• ponownej gorączki,
• nagłego pogorszenia

może wymagać dodatkowego badania.

Ból ucha lub nowa gorączka wymagają oceny, czy do infekcji nie dołączyło ostre zapalenie ucha środkowego.

Czy w bronchiolitis można stosować syropy na kaszel?

U niemowląt i małych dzieci należy ich unikać bez wyraźnego zalecenia lekarza.

Kaszel pomaga usuwać:

• wydzielinę.

Wieloskładnikowe leki na kaszel i przeziębienie mogą powodować:

• działania niepożądane.

Nie powinno się próbować „wyłączyć” kaszlu za wszelką cenę.

Czy miód pomaga?

Może łagodzić kaszel u dziecka powyżej 1. roku życia.

Nie leczy jednak:

• zapalenia oskrzelików,
• samej przyczyny infekcji.

Miodu nie należy podawać dzieciom poniżej 12. miesiąca życia ze względu na ryzyko botulizmu niemowlęcego.

Czy dziecko powinno dużo pić?

Tak, odpowiednie nawodnienie jest bardzo ważne.

U starszego dziecka można częściej proponować:

• małe porcje płynu.

Niemowlę z dusznością może mieć trudność z wypiciem:

• dużej porcji jednorazowo.

Dlatego bardziej praktyczne mogą być:

• krótsze,
• częstsze karmienia.

Nie należy karmić na siłę dziecka z ciężką dusznością. Trudności w jednoczesnym oddychaniu i połykaniu wymagają pilnej oceny lekarskiej. Mleka modyfikowanego nie rozcieńczaj bardziej niż zaleca producent.

Jeżeli dziecko nie jest w stanie przyjmować odpowiedniej ilości płynów, może być potrzebne:

• leczenie szpitalne.

Jak nawadnia się dziecko w szpitalu?

Jeżeli nie może pić odpowiednio doustnie, możliwe jest podawanie płynów przez sondę albo dożylnie.

NICE preferuje w odpowiednich przypadkach:

• żywienie lub płyny przez sondę nosowo-żołądkową lub ustno-żołądkową.

Płyny dożylne są potrzebne między innymi, jeśli dziecko:

• nie toleruje tej metody,
• ma grożącą niewydolność oddechową.

Czy RSV zawsze wymaga hospitalizacji?

Nie.

Większość dzieci z RSV:

• nie wymaga pobytu w szpitalu.

Hospitalizacja jest potrzebna wtedy, gdy problemem staje się:

• oddychanie,
• niedotlenienie,
• nawodnienie,
• bezdech.

Ryzyko zależy także od:

• wieku,
• wcześniactwa,
• chorób przewlekłych.

Jak zapobiegać ciężkiemu RSV?

Możliwości profilaktyki istotnie się rozwinęły.

W ochronie niemowląt przed ciężkim RSV stosuje się szczepienie kobiety w ciąży oraz uodpornienie bierne dziecka za pomocą przeciwciał monoklonalnych. Dobór profilaktyki i kwalifikację należy omówić z lekarzem, zgodnie z aktualnymi zaleceniami polskimi. Więcej informacji: profilaktyka RSV — Szczepienia.info, NIZP PZH-PIB.

Szczegółowy sposób realizacji profilaktyki zależy od:

• aktualnego programu i dostępności w Polsce,
• wieku dziecka,
• historii ciąży,
• czynników ryzyka.

Czy wcześniejsze przechorowanie RSV daje odporność?

Nie zapewnia trwałej pełnej odporności.

Możliwe są:

• ponowne zakażenia.

Zwykle kolejne infekcje u starszych dzieci mają:

• łagodniejszy przebieg

niż pierwszy kontakt w okresie niemowlęcym.

Czy bronchiolitis oznacza, że dziecko będzie miało astmę?

Nie.

Po ciężkim bronchiolitis u części dzieci obserwuje się później częstsze:

• świsty.

Nie oznacza to jednak, że każdy taki pacjent rozwinie:

• przewlekłą astmę.

Astma wymaga osobnej oceny na podstawie:

• nawracających objawów,
• wieku,
• atopii,
• odpowiedzi na leczenie.

Czy dym papierosowy pogarsza bronchiolitis?

Tak.

Ekspozycja na dym tytoniowy wiąże się z:

• cięższym przebiegiem infekcji oddechowych.

NICE zaleca wyraźnie informować rodziców, aby nikt:

• nie palił w domu dziecka z bronchiolitis.

Najbezpieczniejsze jest całkowite ograniczenie ekspozycji dziecka na:

• dym tytoniowy.

Czy na spacer można wychodzić?

Jeżeli dziecko ma łagodny przebieg i prawidłowo oddycha, samo wyjście na świeże powietrze nie jest zakazane.

Znaczenie ma przede wszystkim:

• stan ogólny,
• gorączka,
• wysiłek oddechowy.

Niemowlę z dusznością lub trudnościami w karmieniu powinno przede wszystkim:

• zostać ocenione medycznie.

Czy zimne powietrze powoduje zapalenie oskrzeli?

Nie.

Infekcyjne zapalenie oskrzeli i oskrzelików wywołują:

• drobnoustroje, przede wszystkim wirusy.

Chłodne powietrze może u części dzieci:

• podrażniać drogi oddechowe,
• nasilać kaszel.

Nie jest jednak samodzielną przyczyną:

• wirusowej infekcji.

Kiedy skontaktować się z pediatrą?

Konsultacji wymaga szczególnie dziecko, które:

• oddycha wyraźnie szybciej niż zwykle,
• ma świsty,
• gorzej pije,
• ma przedłużającą się gorączkę.

Warto również skonsultować:

• kaszel bez poprawy,
• pogorszenie po wcześniejszej poprawie,
• nawracające epizody świstów.

U bardzo małych niemowląt próg do konsultacji powinien być:

• niższy.

Temperatura 38°C lub wyższa u dziecka poniżej 3. miesiąca życia wymaga pilnej oceny medycznej.