Czym jest krwiomocz?

Krwiomocz to obecność krwinek czerwonych, czyli erytrocytów, w moczu.

W praktyce wyróżnia się przede wszystkim dwie postacie.

Krwiomocz widoczny, nazywany również makroskopowym, występuje wtedy, gdy domieszka krwi zmienia wygląd moczu i można ją zauważyć bez wykonywania badań laboratoryjnych.

Krwiomocz niewidoczny, czyli mikrohematuria, oznacza obecność zwiększonej liczby erytrocytów wykrywanych w badaniu mikroskopowym, mimo że mocz może wyglądać prawidłowo.

Samo wykrycie „krwi” w badaniu paskowym nie wystarcza do rozpoznania mikrohematurii. Dodatni wynik powinien zostać odpowiednio zweryfikowany w badaniu moczu.

Jakie są przyczyny krwiomoczu?

Krew może przedostawać się do moczu na różnych odcinkach układu moczowego – od nerek, przez moczowody i pęcherz, aż po cewkę moczową.

Możliwe przyczyny obejmują między innymi:

• zakażenia dróg moczowych,
• kamicę nerkową i moczowodową,
• choroby gruczołu krokowego,
• urazy układu moczowego,
• choroby zapalne nerek,
• inne choroby nerek,
• zmiany w pęcherzu moczowym,
• nowotwory nerek, pęcherza lub górnych dróg moczowych.

U części pacjentów źródło krwi znajduje się w kłębuszkach nerkowych, czyli strukturach odpowiedzialnych za filtrowanie krwi.

W takich przypadkach krwiomoczowi mogą towarzyszyć między innymi białkomocz, zaburzenia funkcji nerek lub charakterystyczne zmiany w osadzie moczu.

Czy krwiomocz może pojawić się po wysiłku fizycznym?

Tak, u części osób przejściowy krwiomocz może wystąpić po bardzo intensywnym wysiłku.

Nie powinno się jednak automatycznie przypisywać obecności krwi treningowi lub innej aktywności fizycznej bez uwzględnienia pozostałych możliwych przyczyn.

Jeżeli krwiomocz utrzymuje się, powtarza lub jest widoczny gołym okiem, wymaga odpowiedniej oceny medycznej.

Czy krwiomocz może oznaczać nowotwór?

Może, ale krew w moczu nie oznacza automatycznie raka.

Krwiomocz ma wiele nienowotworowych przyczyn, takich jak zakażenie, kamica czy choroby prostaty.

Jednocześnie może być jednym z objawów:

• raka pęcherza moczowego,
• raka nerki,
• nowotworów górnych dróg moczowych.

Szczególnego znaczenia nabiera niewyjaśniony widoczny krwiomocz, zwłaszcza gdy pojawia się bez bólu.

Aktualne zalecenia NICE wskazują na potrzebę pilnej diagnostyki między innymi u osób w wieku 45 lat i starszych, u których pojawia się niewyjaśniony widoczny krwiomocz bez zakażenia dróg moczowych albo utrzymuje się lub powraca on po skutecznym leczeniu zakażenia.

Nie oznacza to, że młodsza osoba może zignorować krew w moczu. Wiek jest tylko jednym z czynników uwzględnianych przy ocenie ryzyka.

Jakie czynniki zwiększają ryzyko poważnej przyczyny krwiomoczu?

Lekarz bierze pod uwagę nie tylko sam fakt obecności krwi, ale cały profil pacjenta.

Znaczenie mogą mieć między innymi:

• wiek,
• palenie tytoniu obecnie lub w przeszłości,
• widoczny krwiomocz w wywiadzie,
• utrzymywanie się mikrohematurii,
• ilość erytrocytów stwierdzana w moczu,
• określone narażenia zawodowe,
• inne objawy ze strony układu moczowego,
• wcześniejsze choroby urologiczne.

Współczesne podejście do mikrohematurii opiera się na ocenie ryzyka. Oznacza to, że nie każdy pacjent z niewielkim odchyleniem w badaniu moczu wymaga takiego samego zestawu badań.

Czy palenie papierosów ma znaczenie przy krwiomoczu?

Tak.

Palenie tytoniu jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka raka pęcherza moczowego i jest uwzględniane podczas oceny pacjenta z krwiomoczem.

Lekarz może zapytać nie tylko o aktualne palenie, ale również o jego historię i wcześniejszą ekspozycję na tytoń.

Nie oznacza to, że krwiomocz u osoby palącej jest równoznaczny z nowotworem. Zwiększa jednak znaczenie właściwej diagnostyki.

Czy leki przeciwkrzepliwe mogą powodować krew w moczu?

Leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe mogą zwiększać skłonność do krwawienia.

Nie należy jednak zakładać, że są wystarczającym wyjaśnieniem krwiomoczu.

U osoby przyjmującej takie preparaty może jednocześnie występować choroba dróg moczowych odpowiedzialna za krwawienie.

Dlatego krwiomocz u pacjenta stosującego leki przeciwkrzepliwe również wymaga oceny.

Nie należy samodzielnie odstawiać takich leków po zauważeniu krwi w moczu. Decyzja o zmianie leczenia powinna zostać podjęta przez lekarza.

Jak bada się mocz przy krwiomoczu?

Badanie moczu pozwala potwierdzić obecność erytrocytów i może dostarczyć dodatkowych informacji dotyczących możliwej przyczyny.

W zależności od sytuacji ocenia się między innymi:

• erytrocyty,
• leukocyty,
• białko,
• inne elementy osadu.

Jeżeli podejrzewa się zakażenie, może być potrzebny również posiew moczu.

Jeżeli krwiomocz został przypisany zakażeniu, po jego skutecznym leczeniu może być wskazane ponowne badanie moczu w celu potwierdzenia, że nieprawidłowość ustąpiła.

Czy sam test paskowy wystarczy do rozpoznania mikrohematurii?

Nie.

Test paskowy jest przydatnym badaniem przesiewowym, ale może dawać dodatni wynik również z innych powodów niż obecność erytrocytów.

Dlatego rozpoznanie mikrohematurii powinno być oparte na odpowiedniej analizie próbki moczu, w tym badaniu mikroskopowym.

Ma to znaczenie szczególnie wtedy, gdy na podstawie wyniku mają być podejmowane decyzje o dalszej diagnostyce urologicznej.

Jakie badania krwi mogą być potrzebne?

Zakres badań ustala lekarz.

W zależności od sytuacji można oceniać między innymi:

• funkcję nerek,
• morfologię krwi,
• parametry związane z krzepnięciem,
• inne wyniki istotne dla podejrzewanej przyczyny.

Jeżeli krwiomocz jest znaczny lub nawracający, morfologia może pomóc między innymi ocenić, czy nie doszło do istotnej utraty krwi.

Jakie badania obrazowe wykonuje się przy krwiomoczu?

Badania obrazowe służą przede wszystkim do oceny nerek i górnych dróg moczowych.

W zależności od sytuacji mogą być stosowane między innymi:

• ultrasonografia,
• tomografia komputerowa,
• uro-TK wykonywana według odpowiedniego protokołu,
• w wybranych przypadkach inne metody obrazowania.

Nie każdy pacjent wymaga tomografii komputerowej.

W przypadku mikrohematurii zakres diagnostyki zależy od indywidualnego ryzyka. U osoby z małym ryzykiem postępowanie może być inne niż u pacjenta z większym prawdopodobieństwem istotnej choroby układu moczowego.

Czy przy krwiomoczu wykonuje się cystoskopię?

W określonych przypadkach tak.

Cystoskopia polega na obejrzeniu wnętrza cewki moczowej i pęcherza za pomocą odpowiedniego instrumentu optycznego.

Jest ważna, ponieważ nie wszystkie zmiany pęcherza można wiarygodnie wykluczyć wyłącznie za pomocą USG.

Potrzeba wykonania cystoskopii zależy między innymi od:

• rodzaju krwiomoczu,
• wieku,
• czynników ryzyka,
• wyników wcześniejszych badań.

W przypadku mikrohematurii aktualne zalecenia wykorzystują podejście oparte na stratyfikacji ryzyka, dlatego cystoskopia nie jest automatycznie konieczna u każdego pacjenta z pojedynczym niewielkim odchyleniem w badaniu moczu.

Kiedy potrzebna jest konsultacja nefrologiczna?

Krwiomocz może pochodzić nie tylko z pęcherza, moczowodu czy prostaty, ale również z tkanki nerkowej.

Podejrzenie choroby kłębuszków nerkowych może pojawić się między innymi, gdy krwiomoczowi towarzyszą:

• białko w moczu,
• nieprawidłowa funkcja nerek,
• charakterystyczne zmiany osadu moczu,
• inne objawy sugerujące chorobę nerek.

W takiej sytuacji może być potrzebna konsultacja nefrologiczna.

Nie zawsze oznacza ona zakończenie diagnostyki urologicznej. Jeżeli istnieją jednocześnie czynniki ryzyka choroby dróg moczowych, oba kierunki diagnostyczne mogą być uzasadnione.

Jak przygotować się do konsultacji?

Przed wizytą warto zanotować:

• kiedy po raz pierwszy pojawiła się krew,
• czy wystąpiła jeden raz czy wielokrotnie,
• czy mocz był różowy, czerwony czy brunatny,
• czy pojawiły się skrzepy,
• czy występował ból,
• czy pojawiła się gorączka,
• czy występowało pieczenie podczas oddawania moczu.

Jeżeli wcześniej wykonywano badania, warto zabrać:

• wyniki badań moczu,
• wyniki posiewów,
• badania krwi,
• wyniki USG,
• wyniki tomografii komputerowej,
• dokumentację wcześniejszego leczenia urologicznego.

Przygotuj również pełną listę przyjmowanych leków i suplementów, szczególnie leków przeciwkrzepliwych i przeciwpłytkowych.

Lekarz może także zapytać o palenie tytoniu obecnie i w przeszłości.