Łagodny przerost gruczołu krokowego (BPH) – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Łagodny przerost gruczołu krokowego (BPH) – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Łagodny przerost gruczołu krokowego, określany skrótem BPH, jest związanym z wiekiem rozrostem tkanki prostaty. Może prowadzić do powiększenia gruczołu krokowego i utrudniać odpływ moczu z pęcherza. Typowe dolegliwości to osłabienie strumienia moczu, trudność w rozpoczęciu mikcji, częstsze oddawanie moczu oraz potrzeba wstawania w nocy do toalety.
Samo powiększenie prostaty nie oznacza jednak, że musi powodować objawy. Z kolei podobne problemy z oddawaniem moczu mogą występować również w innych chorobach. Dlatego diagnostyka nie powinna polegać wyłącznie na określeniu wielkości prostaty, lecz przede wszystkim na ustaleniu przyczyny dolegliwości.
Diagnostyką problemów związanych z łagodnym powiększeniem prostaty zajmuje się urolog. Sposób postępowania zależy między innymi od nasilenia objawów, ich wpływu na codzienne funkcjonowanie, wielkości gruczołu krokowego, stopnia utrudnienia odpływu moczu oraz ryzyka powikłań.
Sprawdź konsultacje z zakresu urologii w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy.
Czym jest łagodny przerost gruczołu krokowego?
Gruczoł krokowy, czyli prostata, znajduje się poniżej pęcherza moczowego i otacza początkowy odcinek cewki moczowej.
Wraz z wiekiem prostata może się stopniowo powiększać. Jeżeli zmiany w obrębie gruczołu prowadzą do ucisku cewki lub zwiększają opór podczas oddawania moczu, mogą pojawić się dolegliwości ze strony dolnych dróg moczowych.
W języku potocznym określenia „przerost prostaty” i „powiększona prostata” często stosuje się zamiennie. Z medycznego punktu widzenia nie są one jednak dokładnie tym samym.
BPH – benign prostatic hyperplasia oznacza łagodny rozrost komórek gruczołu krokowego i formalnie jest określeniem histologicznym.
BPE – benign prostatic enlargement oznacza łagodne powiększenie prostaty.
BPO – benign prostatic obstruction oznacza łagodną przeszkodę podpęcherzową związaną z prostatą, która utrudnia odpływ moczu.
Z kolei LUTS – lower urinary tract symptoms to szeroka grupa objawów ze strony dolnych dróg moczowych. Mogą być związane z prostatą, ale mogą mieć również inne przyczyny.
To rozróżnienie jest ważne, ponieważ duża prostata nie zawsze powoduje nasilone objawy, a problemy z oddawaniem moczu mogą występować również u mężczyzny bez znacznego powiększenia gruczołu.
Jakie objawy może powodować łagodny przerost prostaty?
Objawy zwykle rozwijają się stopniowo.
Dolegliwości związane z opróżnianiem pęcherza mogą obejmować:
- osłabienie strumienia moczu,
- przerywany strumień moczu,
- trudność w rozpoczęciu oddawania moczu,
- konieczność parcia podczas mikcji,
- wydłużony czas oddawania moczu,
- uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza.
Mogą pojawić się również objawy związane z magazynowaniem moczu:
- częstsze oddawanie moczu,
- naglące parcia na mocz,
- konieczność wstawania w nocy do toalety.
Po zakończeniu mikcji może występować także wykapywanie moczu.
Nie każdy mężczyzna ma wszystkie wymienione objawy. U jednej osoby najbardziej dokuczliwy będzie słaby strumień moczu, u innej częstomocz albo wielokrotne budzenie się w nocy.
Czy częste oddawanie moczu zawsze oznacza przerost prostaty?
Nie.
Częstomocz, parcia naglące i oddawanie moczu w nocy mogą występować również przy innych zaburzeniach.
Możliwe przyczyny obejmują między innymi:
- pęcherz nadreaktywny,
- zakażenie dróg moczowych,
- zwiększoną produkcję moczu,
- niektóre choroby ogólne,
- działanie wybranych leków,
- inne zaburzenia czynności pęcherza.
Podobnie osłabiony strumień moczu nie potwierdza sam w sobie, że jego przyczyną jest powiększona prostata.
Dlatego współczesna diagnostyka koncentruje się na ustaleniu źródła objawów, a nie wyłącznie na pomiarze wielkości gruczołu krokowego.
Dlaczego prostata się powiększa?
Łagodny rozrost gruczołu krokowego jest ściśle związany z wiekiem oraz działaniem hormonów.
Dokładny mechanizm rozwoju BPH jest złożony. Znaczenie mają między innymi androgeny – męskie hormony płciowe – oraz procesy zachodzące lokalnie w tkance gruczołu krokowego.
Wiek jest jednym z najważniejszych czynników związanych z występowaniem BPH.
Nie oznacza to jednak, że każdy starszy mężczyzna będzie miał problemy z oddawaniem moczu albo że każda powiększona prostata będzie wymagała leczenia.
Na występowanie i nasilenie objawów mogą wpływać między innymi:
- wielkość prostaty,
- stopień utrudnienia odpływu moczu,
- czynność mięśnia pęcherza,
- choroby współistniejące,
- stosowane leki,
- inne zaburzenia dolnych dróg moczowych.
Czy BPH jest nowotworem prostaty?
Nie. Łagodny przerost gruczołu krokowego nie jest rakiem prostaty.
BPH i rak prostaty są odrębnymi chorobami. Powiększenie gruczołu związane z łagodnym rozrostem nie oznacza rozpoznania nowotworu.
Oba problemy mogą jednak wystąpić u tego samego mężczyzny, szczególnie że ich częstość wzrasta wraz z wiekiem.
Objawy związane z oddawaniem moczu nie pozwalają samodzielnie odróżnić BPH od innych chorób prostaty i układu moczowego.
Jeżeli istnieją wskazania, lekarz może przeprowadzić dodatkową ocenę ryzyka choroby nowotworowej.
Kiedy zgłosić się do urologa?
Planowa konsultacja jest wskazana, gdy problemy z oddawaniem moczu utrzymują się, nasilają albo zaczynają utrudniać codzienne funkcjonowanie.
Do urologa warto zgłosić się między innymi przy:
- wyraźnym osłabieniu strumienia moczu,
- problemach z rozpoczęciem mikcji,
- konieczności parcia podczas oddawania moczu,
- uczuciu niepełnego opróżnienia pęcherza,
- częstym oddawaniu moczu,
- wielokrotnym wstawaniu w nocy,
- naglących parciach,
- stopniowym nasilaniu się objawów.
Konsultacji wymagają również dodatkowe objawy, takie jak krew w moczu, nawracające zakażenia czy ból podczas oddawania moczu, ponieważ nie należy automatycznie przypisywać ich łagodnemu przerostowi prostaty.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Jednym z możliwych powikłań utrudnionego odpływu moczu jest ostre zatrzymanie moczu.
Dochodzi do niego wtedy, gdy mężczyzna mimo silnego parcia nie jest w stanie oddać moczu. Pęcherz może być przepełniony i bolesny.
Taka sytuacja wymaga pilnej pomocy medycznej.
Pilnej oceny mogą wymagać również:
- całkowita niemożność oddania moczu,
- narastający ból w podbrzuszu związany z przepełnieniem pęcherza,
- gorączka lub dreszcze współistniejące z nasilonymi zaburzeniami oddawania moczu,
- gwałtowne pogorszenie stanu ogólnego.
W przypadku nagłego zagrożenia zdrowia lub życia należy zadzwonić pod numer 112 lub 999 albo zgłosić się do Szpitalnego Oddziału Ratunkowego.
Jak rozpoznaje się łagodny przerost gruczołu krokowego?
Diagnostyka rozpoczyna się od dokładnego wywiadu.
Lekarz może zapytać:
- jakie objawy występują,
- od kiedy trwają,
- czy stopniowo się nasilają,
- jak często pacjent oddaje mocz,
- ile razy wstaje w nocy,
- czy występuje naglące parcie,
- czy pojawia się nietrzymanie moczu,
- czy wcześniej występowało zatrzymanie moczu,
- czy występowały zakażenia układu moczowego,
- jakie leki pacjent przyjmuje.
Znaczenie mają również choroby współistniejące, ponieważ niektóre z nich mogą wpływać na funkcjonowanie pęcherza.
Co to jest skala IPSS?
Do oceny nasilenia objawów może zostać wykorzystany kwestionariusz IPSS – International Prostate Symptom Score.
Pacjent odpowiada na pytania dotyczące między innymi:
- niepełnego opróżniania pęcherza,
- częstomoczu,
- przerywanego strumienia,
- naglącego parcia,
- słabego strumienia,
- trudności w rozpoczęciu mikcji,
- oddawania moczu w nocy.
Kwestionariusz pomaga określić nasilenie objawów i ich wpływ na jakość życia.
Nie pozwala jednak samodzielnie stwierdzić, że ich przyczyną jest właśnie BPH.
Jak bada się prostatę?
Jednym z elementów badania urologicznego może być badanie gruczołu krokowego przez odbytnicę, określane skrótem DRE.
Pozwala ono lekarzowi wstępnie ocenić:
- wielkość prostaty,
- jej kształt,
- konsystencję,
- obecność nieprawidłowości wymagających dalszej diagnostyki.
Badanie palpacyjne nie pozwala jednak dokładnie określić objętości prostaty.
Jeżeli wielkość gruczołu ma znaczenie dla wyboru sposobu leczenia, może zostać oceniona za pomocą odpowiedniego badania obrazowego.
Jakie badania wykonuje się przy podejrzeniu BPH?
Badanie moczu należy do podstawowych elementów diagnostyki mężczyzny z objawami z dolnych dróg moczowych.
Pozwala wykryć między innymi:
- cechy zakażenia,
- obecność krwi w moczu,
- inne nieprawidłowości mogące wskazywać na odmienną przyczynę objawów.
Ma to znaczenie, ponieważ częstomocz czy pieczenie podczas mikcji nie muszą być związane z prostatą.
Czy przy BPH bada się PSA?
W określonych sytuacjach lekarz może zaproponować oznaczenie PSA, czyli swoistego antygenu prostaty.
PSA nie jest testem potwierdzającym łagodny przerost prostaty i nie pozwala samodzielnie rozpoznać raka prostaty.
Wynik może jednak dostarczyć informacji pomocnych w ocenie gruczołu krokowego i dalszym planowaniu diagnostyki.
Oznaczenie PSA ma szczególne znaczenie wtedy, gdy jego wynik może wpłynąć na dalsze postępowanie.
Interpretacja wartości PSA powinna uwzględniać między innymi wiek, wielkość prostaty, wcześniejsze wyniki oraz inne informacje kliniczne.
Co oznacza zaleganie moczu po mikcji?
Po oddaniu moczu można ocenić, jaka jego ilość pozostała w pęcherzu.
Jest to tak zwana objętość zalegającego moczu po mikcji – PVR.
Zwiększone zaleganie może występować na przykład:
- przy utrudnionym odpływie moczu,
- przy osłabionej kurczliwości mięśnia pęcherza,
- w określonych zaburzeniach neurologicznych.
Sam wynik nie pozwala więc stwierdzić, że przyczyną jest prostata.
Co to jest uroflowmetria?
Uroflowmetria jest badaniem mierzącym przepływ moczu podczas mikcji.
Pozwala ocenić między innymi:
- maksymalną szybkość przepływu,
- objętość oddanego moczu,
- charakter strumienia.
Zmniejszony przepływ może wskazywać na utrudnione opróżnianie pęcherza.
Nie pozwala jednak samodzielnie rozróżnić, czy przyczyną jest przeszkoda związana z prostatą, czy na przykład nieprawidłowa czynność mięśnia pęcherza.
Po co prowadzi się dzienniczek mikcji?
Przy częstym oddawaniu moczu lub wstawaniu w nocy lekarz może zalecić prowadzenie dzienniczka mikcji.
Pacjent zapisuje między innymi:
- godziny korzystania z toalety,
- objętość oddawanego moczu,
- ilość przyjmowanych płynów,
- nocne mikcje.
Dzienniczek może pomóc ustalić, czy problem wynika przede wszystkim z funkcjonowania pęcherza, czy na przykład ze zwiększonej produkcji moczu w określonych porach doby.
Jest szczególnie pomocny przy diagnostyce nykturii, czyli potrzeby oddawania moczu w nocy.
Jak wygląda leczenie łagodnego przerostu prostaty?
Nie każdy mężczyzna z powiększoną prostatą wymaga stosowania leków lub leczenia zabiegowego.
Postępowanie zależy między innymi od:
- nasilenia objawów,
- stopnia, w jakim przeszkadzają pacjentowi,
- wielkości prostaty,
- przepływu moczu,
- ilości moczu zalegającego w pęcherzu,
- ryzyka progresji,
- obecności powikłań,
- wieku i chorób współistniejących,
- oczekiwań pacjenta.
Możliwe jest obserwowanie choroby, leczenie farmakologiczne albo leczenie zabiegowe.
Kiedy wystarcza obserwacja?
Jeżeli objawy są łagodne lub umiarkowane i nie wpływają istotnie na codzienne życie, możliwa jest obserwacja połączona z okresową kontrolą.
Nie oznacza to lekceważenia choroby.
Podczas kontroli ocenia się między innymi, czy:
- objawy się nasilają,
- pojawiają się nowe dolegliwości,
- występują powikłania,
- leczenie staje się potrzebne.
Obserwacja jest uznaną strategią postępowania u mężczyzn z niepowikłanymi i mało dokuczliwymi objawami.
Jakie zmiany codziennych nawyków mogą pomóc?
Postępowanie zależy od dominujących objawów.
W określonych sytuacjach pomocne może być:
- ograniczenie dużej ilości płynów bezpośrednio przed snem,
- ograniczenie nadmiernego spożywania kofeiny lub alkoholu, jeśli nasilają dolegliwości,
- leczenie zaparć,
- odpowiednie rozłożenie wypijanych płynów w ciągu dnia,
- unikanie przyzwyczajenia do oddawania moczu „na zapas” co kilkanaście minut.
Lekarz może również przeanalizować przyjmowane leki, ponieważ część preparatów może wpływać na oddawanie moczu.
Nie należy natomiast nadmiernie ograniczać nawodnienia.
Jakie leki stosuje się przy objawach związanych z prostatą?
Dostępnych jest kilka grup leków.
Wybór zależy od charakteru objawów, wielkości gruczołu i ryzyka progresji.
Alfa-adrenolityki
Leki te zmniejszają napięcie mięśni gładkich w obrębie prostaty i dolnych dróg moczowych.
Mogą dzięki temu:
- poprawiać strumień moczu,
- ułatwiać mikcję,
- zmniejszać nasilenie części objawów.
Zwykle działają stosunkowo szybko.
Nie powodują jednak istotnego zmniejszenia wielkości prostaty i nie są lekami, których głównym działaniem jest zatrzymywanie jej dalszego wzrostu.
Możliwe działania niepożądane obejmują między innymi spadki ciśnienia, zawroty głowy oraz zaburzenia wytrysku.
Inhibitory 5-alfa-reduktazy
Leki z tej grupy mogą być stosowane przede wszystkim u mężczyzn z powiększoną prostatą i zwiększonym ryzykiem progresji choroby.
Mogą stopniowo:
- zmniejszać objętość prostaty,
- zmniejszać ryzyko ostrego zatrzymania moczu,
- ograniczać ryzyko konieczności leczenia operacyjnego.
Ich działanie rozwija się wolniej niż w przypadku alfa-adrenolityków.
Leczenie skojarzone
U części pacjentów lekarz może zdecydować o połączeniu kilku rodzajów leków.
Dotyczy to szczególnie mężczyzn z bardziej nasilonymi objawami i zwiększonym ryzykiem progresji.
Jeżeli dominują częstomocz i naglące parcia, mogą zostać rozważone również leki wpływające bezpośrednio na czynność pęcherza.
Nie wszystkie objawy u mężczyzny z powiększoną prostatą są bowiem powodowane przez samą prostatę.
Kiedy rozważa się leczenie zabiegowe?
Leczenie zabiegowe może być potrzebne, gdy objawy są nasilone i nie są odpowiednio kontrolowane leczeniem zachowawczym albo gdy występują określone powikłania.
Wskazaniem do rozważenia leczenia operacyjnego mogą być między innymi:
- nawracające lub utrzymujące się zatrzymanie moczu,
- istotna przeszkoda w odpływie moczu,
- niektóre nawracające zakażenia związane z zaleganiem moczu,
- kamienie pęcherza związane z przeszkodą podpęcherzową,
- określone przypadki krwiomoczu związanego z prostatą,
- pogorszenie funkcji górnych dróg moczowych,
- nasilone objawy mimo odpowiednio prowadzonego leczenia zachowawczego.
Dostępnych jest wiele metod leczenia zabiegowego.
Obejmują one między innymi techniki przezcewkowego usuwania lub wyłuszczania tkanki gruczołu krokowego, metody wykorzystujące energię laserową oraz wybrane procedury małoinwazyjne.
Nie istnieje jeden zabieg odpowiedni dla wszystkich mężczyzn.
Od czego zależy wybór zabiegu?
Przy wyborze sposobu leczenia bierze się pod uwagę między innymi:
- wielkość prostaty,
- jej budowę,
- nasilenie przeszkody w odpływie moczu,
- choroby współistniejące,
- stosowane leki,
- ryzyko związane ze znieczuleniem,
- wcześniejsze leczenie,
- preferencje pacjenta.
Istotne mogą być również oczekiwania dotyczące funkcji seksualnych.
Poszczególne metody różnią się między innymi możliwością wystąpienia zaburzeń wytrysku, krwawienia, koniecznością ponownego leczenia oraz czasem rekonwalescencji.
Dlatego decyzja powinna być podejmowana po omówieniu dostępnych możliwości z urologiem.
Czy BPH może prowadzić do powikłań?
Może, ale nie dzieje się tak u każdego pacjenta.
U części mężczyzn objawy przez wiele lat pozostają łagodne i stabilne.
W innych przypadkach narastające utrudnienie odpływu moczu może prowadzić do:
- zwiększonego zalegania moczu,
- ostrego zatrzymania moczu,
- nawracających zakażeń,
- tworzenia się kamieni w pęcherzu,
- zmian w funkcjonowaniu mięśnia pęcherza.
Przy zaawansowanej przeszkodzie utrudnienie odpływu moczu może wpływać również na górne drogi moczowe i funkcję nerek.
Dlatego w ocenie znaczenie ma nie tylko wielkość prostaty, ale również przebieg objawów oraz wyniki badań.
Czy przerostowi prostaty można zapobiegać?
Nie ma potwierdzonego sposobu pozwalającego całkowicie zapobiec związanym z wiekiem zmianom prowadzącym do BPH.
Można natomiast ograniczać część czynników nasilających objawy z dolnych dróg moczowych.
Regularna kontrola pozwala również wychwycić progresję dolegliwości i odpowiednio wcześnie zmienić sposób postępowania.
Nie należy traktować przypadkowych suplementów jako zamiennika diagnostyki ani leczenia o potwierdzonej skuteczności.
Jak przygotować się do konsultacji urologicznej?
Przed wizytą warto zastanowić się, które objawy są najbardziej dokuczliwe.
Przygotuj informacje:
- jak często oddajesz mocz w dzień,
- ile razy wstajesz w nocy,
- czy trudno rozpocząć mikcję,
- czy strumień moczu osłabł,
- czy musisz przeć podczas oddawania moczu,
- czy pozostaje uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza,
- czy występują naglące parcia,
- czy kiedykolwiek doszło do zatrzymania moczu.
Jeżeli wcześniej wykonywano badania dotyczące prostaty lub układu moczowego, warto zabrać ich wyniki.
Mogą to być między innymi:
- wcześniejsze wyniki PSA,
- badania moczu,
- wyniki badań obrazowych,
- wcześniejsze wypisy lub konsultacje urologiczne.
Przygotuj również listę wszystkich stosowanych leków i suplementów.
Najczęściej zadawane pytania
1. Czy powiększona prostata zawsze wymaga leczenia?
Nie. Jeżeli objawy są niewielkie i nie utrudniają istotnie codziennego funkcjonowania, wystarczająca może być obserwacja i okresowa kontrola. Decyzja o leczeniu zależy przede wszystkim od dolegliwości i ryzyka progresji, a nie wyłącznie od wielkości gruczołu.
2. Czy duża prostata zawsze powoduje problemy z oddawaniem moczu?
Nie. Wielkość prostaty i nasilenie objawów nie zawsze są ze sobą bezpośrednio związane. Mężczyzna ze znacznym powiększeniem może mieć niewielkie dolegliwości, natomiast u innego pacjenta problemy z mikcją mogą wystąpić przy mniejszej objętości gruczołu.
3. Czy częste wstawanie w nocy oznacza problem z prostatą?
Nie zawsze. Nykturia może mieć wiele przyczyn, w tym zwiększoną nocną produkcję moczu, zaburzenia snu, choroby ogólne, działanie leków albo inne zaburzenia układu moczowego. Dlatego przy częstych nocnych mikcjach przydatny może być dzienniczek mikcji.
4. Czy BPH oznacza raka prostaty?
Nie. Łagodny przerost i rak prostaty są odrębnymi chorobami. Mogą jednak występować u tego samego mężczyzny, dlatego lekarz może w określonych sytuacjach zalecić dodatkową ocenę prostaty.
5. Czy PSA może być podwyższone przy łagodnym przeroście prostaty?
Tak. Stężenie PSA może być związane między innymi z objętością gruczołu krokowego i może wzrastać również z przyczyn innych niż nowotwór. Dlatego wynik powinien być interpretowany razem z innymi informacjami klinicznymi.
6. Czy leki mogą zmniejszyć prostatę?
Niektóre tak. Inhibitory 5-alfa-reduktazy mogą z czasem zmniejszać wielkość gruczołu u odpowiednio dobranych pacjentów oraz ograniczać ryzyko progresji. Alfa-adrenolityki działają inaczej – przede wszystkim łagodzą objawy związane z oddawaniem moczu.
7. Czy leczenie prostaty może wpływać na życie seksualne?
Tak. Niektóre leki i zabiegi mogą wpływać między innymi na wytrysk, a część terapii może również oddziaływać na inne elementy funkcji seksualnych. Dlatego przed wyborem leczenia warto powiedzieć urologowi, jakie kwestie związane z życiem seksualnym są dla pacjenta szczególnie istotne.
8. Czy operacja prostaty jest zawsze konieczna?
Nie. Wielu mężczyzn może być obserwowanych albo leczonych farmakologicznie. Leczenie zabiegowe rozważa się przede wszystkim przy nasilonych dolegliwościach, niewystarczającym efekcie innych metod lub pojawieniu się określonych powikłań.
Łagodny przerost prostaty – konsultacja w Bydgoszczy
Łagodny przerost gruczołu krokowego może powodować słaby strumień moczu, trudności w rozpoczęciu mikcji, częstomocz, parcia naglące oraz potrzebę wstawania w nocy. Podobne objawy mogą jednak mieć także inne przyczyny, dlatego nie powinno się rozpoznawać BPH wyłącznie na podstawie dolegliwości.
Nie każdy mężczyzna z powiększoną prostatą wymaga leczenia. Postępowanie może obejmować obserwację, zmianę niektórych nawyków, leczenie farmakologiczne albo zabiegowe. Decyzja zależy od charakteru i nasilenia objawów, ryzyka progresji oraz indywidualnej sytuacji pacjenta.
Jeżeli występują u Ciebie niepokojące objawy lub potrzebujesz konsultacji, sprawdź dostępne wizyty u urologa w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy.
Sprawdź także: urolog Bydgoszcz, krwiomocz, pęcherz nadreaktywny, nietrzymanie moczu.
