Czy pęcherz nadreaktywny to nietrzymanie moczu?

Nie.

Pęcherz nadreaktywny i nietrzymanie moczu są ze sobą powiązane, ale nie są tym samym problemem.

Osoba z OAB może mieć silne parcia, częstomocz i potrzebę wstawania w nocy, a jednocześnie zawsze zdążać do toalety.

Jeżeli silnemu parciu towarzyszy niekontrolowany wyciek, mówimy o naglącym nietrzymaniu moczu.

Innym problemem jest wysiłkowe nietrzymanie moczu, w którym do wycieku dochodzi na przykład podczas kaszlu, kichania, biegania czy podnoszenia ciężaru. Ten rodzaj nietrzymania moczu nie jest tym samym co OAB.

Jakie objawy powoduje pęcherz nadreaktywny?

Najbardziej charakterystycznym objawem jest nagłe parcie na mocz.

Pacjent może odczuwać konieczność szybkiego znalezienia toalety i mieć trudność z odroczeniem oddania moczu nawet na krótki czas.

OAB może również powodować:

• częste oddawanie moczu w ciągu dnia,
• oddawanie niewielkich ilości moczu,
• potrzebę wstawania w nocy do toalety,
• naglące nietrzymanie moczu,
• częste przerywanie pracy lub innych czynności z powodu potrzeby skorzystania z toalety.

U części osób problem prowadzi do planowania codziennych aktywności w taki sposób, aby stale znajdować się w pobliżu toalety.

Objawy mogą wpływać na sen, pracę, podróże, aktywność fizyczną i życie społeczne.

Czy częste wstawanie w nocy oznacza pęcherz nadreaktywny?

Nie zawsze.

Nykturia, czyli budzenie się ze snu w celu oddania moczu, może być jednym z objawów OAB, ale ma wiele możliwych przyczyn.

Może być związana między innymi z:

• nadmierną produkcją moczu w nocy,
• zaburzeniami snu,
• chorobami układu krążenia,
• chorobami metabolicznymi,
• chorobami nerek,
• stosowanymi lekami,
• innymi zaburzeniami dolnych dróg moczowych.

Dlatego samo kilkukrotne wstawanie w nocy nie wystarcza do rozpoznania pęcherza nadreaktywnego.

Dzienniczek mikcji może pomóc ustalić, czy problem dotyczy przede wszystkim pęcherza, czy zwiększonej nocnej produkcji moczu.

Dlaczego pęcherz staje się nadreaktywny?

Nie zawsze można wskazać jedną konkretną przyczynę.

Prawidłowe magazynowanie i oddawanie moczu wymaga współpracy:

• mięśnia pęcherza,
• cewki moczowej,
• mięśni dna miednicy,
• układu nerwowego.

W OAB zaburzeniu mogą ulegać mechanizmy odpowiadające za odczuwanie wypełnienia pęcherza oraz kontrolę fazy magazynowania moczu.

U części pacjentów podczas badania urodynamicznego można stwierdzić nadaktywność wypieracza, czyli mimowolne skurcze mięśnia pęcherza podczas jego napełniania.

Pęcherz nadreaktywny i nadaktywność wypieracza nie są jednak pojęciami równoznacznymi.

OAB rozpoznaje się na podstawie objawów. Nadaktywność wypieracza jest natomiast zjawiskiem stwierdzanym w badaniu urodynamicznym.

Co może nasilać objawy?

U części pacjentów znaczenie mogą mieć:

• bardzo duża ilość wypijanych płynów,
• nadmierne spożycie kofeiny,
• niektóre leki,
• zaparcia,
• nadmierna masa ciała,
• zaburzenia snu,
• inne choroby układu moczowego.

Nie oznacza to, że OAB jest wynikiem niewłaściwego stylu życia.

Zmiana części nawyków może jednak ograniczyć nasilenie objawów i stanowi jeden z elementów leczenia.

Czy kawa może nasilać pęcherz nadreaktywny?

Może u części pacjentów.

Kofeina może zwiększać częstość oddawania moczu i nasilać parcia.

Jeżeli pacjent spożywa duże ilości kawy, napojów energetycznych lub innych produktów zawierających kofeinę, lekarz może zaproponować próbę ograniczenia jej ilości i obserwację objawów.

Nie oznacza to, że każda osoba z OAB musi całkowicie przestać pić kawę.

Czy OAB może występować u mężczyzny z powiększoną prostatą?

Tak.

U mężczyzn objawy pęcherza nadreaktywnego mogą współistnieć z łagodnym powiększeniem prostaty lub przeszkodą utrudniającą odpływ moczu.

Częstomocz, parcia naglące i wstawanie w nocy nie muszą jednak wynikać bezpośrednio z wielkości prostaty.

Dlatego u mężczyzny z takimi objawami lekarz może ocenić zarówno:

• funkcjonowanie pęcherza,
• sposób opróżniania pęcherza,
• objawy mogące wskazywać na problem z prostatą.

Nie należy automatycznie zakładać, że częste oddawanie moczu u starszego mężczyzny wynika wyłącznie z „prostaty”.

Jak wygląda leczenie pęcherza nadreaktywnego?

Leczenie zwykle prowadzi się etapami.

Może obejmować:

• modyfikację wybranych nawyków,
• trening pęcherza,
• leczenie farmakologiczne,
• wybrane formy neuromodulacji,
• iniekcje toksyny botulinowej,
• inne specjalistyczne metody u odpowiednio dobranych pacjentów.

Nie każdy pacjent wymaga farmakoterapii lub leczenia zabiegowego.

Celem leczenia jest ograniczenie nagłych parć, częstomoczu, nykturii i ewentualnego wycieku oraz poprawa codziennego funkcjonowania.

Na czym polega trening pęcherza?

Trening pęcherza jest jedną z podstawowych metod leczenia zachowawczego.

Pacjent stopniowo uczy się:

• kontrolować nagłe parcie,
• odraczać oddanie moczu,
• wydłużać odstępy pomiędzy wizytami w toalecie.

Nie chodzi o wielogodzinne przetrzymywanie moczu.

Program rozpoczyna się od realnych odstępów pomiędzy mikcjami, które są stopniowo wydłużane.

U kobiet z naglącym lub mieszanym nietrzymaniem moczu aktualne zalecenia NICE rekomendują trening pęcherza trwający co najmniej 6 tygodni jako postępowanie pierwszego wyboru.

Czy trzeba mniej pić przy pęcherzu nadreaktywnym?

Nie należy automatycznie ograniczać płynów do bardzo małej ilości.

Zbyt duża podaż płynów może zwiększać częstomocz, ale nadmierne ograniczenie nawodnienia również nie jest właściwym rozwiązaniem.

Najpierw warto ustalić rzeczywistą ilość przyjmowanych płynów.

Jeżeli jest ona wyraźnie za duża albo za mała, można odpowiednio ją zmodyfikować.

Przydatny jest tutaj dzienniczek pęcherza, w którym zapisuje się również ilość wypijanych napojów.

Jakie leki stosuje się przy OAB?

Jeżeli postępowanie behawioralne nie wystarcza lub objawy są bardziej nasilone, lekarz może rozważyć leczenie farmakologiczne.

Główne grupy leków stosowanych w pęcherzu nadreaktywnym to:

• leki antymuskarynowe, określane także jako antycholinergiczne,
• agoniści receptorów beta-3 adrenergicznych.

Dobór leku zależy od wieku, chorób współistniejących, innych stosowanych preparatów i ryzyka działań niepożądanych.

Jak działają leki antymuskarynowe?

Leki z tej grupy zmniejszają wpływ określonych sygnałów nerwowych na mięsień pęcherza.

Mogą ograniczyć:

• parcia naglące,
• częstomocz,
• epizody naglącego nietrzymania moczu.

Możliwe działania niepożądane obejmują między innymi:

• suchość w ustach,
• zaparcia,
• zaburzenia widzenia,
• trudności z opróżnieniem pęcherza.

Szczególnej ostrożności wymaga stosowanie leków o działaniu antycholinergicznym u części osób starszych oraz pacjentów przyjmujących wiele innych leków o podobnym działaniu.

Jak działają agoniści receptorów beta-3?

Leki z tej grupy wpływają na receptory uczestniczące w rozluźnieniu mięśnia pęcherza podczas jego napełniania.

Mogą zmniejszać:

• częstotliwość oddawania moczu,
• naglące parcia,
• epizody nietrzymania moczu.

Mogą być alternatywą między innymi wtedy, gdy leki antymuskarynowe nie są właściwe, są źle tolerowane albo nie zapewniają wystarczającej kontroli objawów.

Przed rozpoczęciem terapii lekarz ocenia przeciwwskazania i możliwe działania niepożądane.

Czy można łączyć różne leki?

W określonych sytuacjach lekarz może zastosować leczenie skojarzone.

Może być ono rozważone szczególnie wtedy, gdy jeden lek przynosi częściową, ale niewystarczającą poprawę.

Nie należy samodzielnie:

• łączyć preparatów,
• zwiększać dawek,
• zmieniać schematu leczenia.

Decyzję podejmuje się po ocenie skuteczności i tolerancji wcześniejszego leczenia.

Co można zrobić, gdy leki nie pomagają?

Jeżeli odpowiednio stosowane leczenie zachowawcze i farmakologiczne nie daje wystarczającej poprawy, istnieją dalsze możliwości.

U wybranych pacjentów można rozważyć między innymi:

• stymulację nerwu piszczelowego,
• neuromodulację krzyżową,
• podanie toksyny botulinowej do ściany pęcherza.

Są to metody przeznaczone dla odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów i nie stanowią pierwszego etapu leczenia większości osób z OAB.

Czy toksyna botulinowa może być stosowana przy OAB?

Tak.

Toksyna botulinowa może być podawana do mięśnia pęcherza u wybranych pacjentów z objawami utrzymującymi się mimo wcześniejszego leczenia.

Jej działanie zmniejsza nadmierną aktywność mięśnia wypieracza.

Przed zabiegiem pacjent powinien znać możliwe działania niepożądane.

Należą do nich między innymi:

• zwiększone ryzyko zakażenia dróg moczowych,
• zwiększenie ilości moczu pozostającego po mikcji,
• możliwość przejściowych trudności z prawidłowym opróżnianiem pęcherza.

U części pacjentów może być konieczne czasowe samodzielne opróżnianie pęcherza za pomocą cewnika.

Dlatego metoda ta wymaga odpowiedniej kwalifikacji.

Na czym polega neuromodulacja?

Układ nerwowy odgrywa bardzo ważną rolę w kontrolowaniu pracy pęcherza.

Neuromodulacja wykorzystuje stymulację określonych nerwów uczestniczących w tym procesie.

Jedną z możliwości jest stymulacja nerwu piszczelowego.

Inną jest neuromodulacja nerwów krzyżowych.

Metody te mogą być stosowane u wybranych osób z OAB, gdy wcześniejsze leczenie nie zapewniło wystarczającego efektu.

Czy pęcherz nadreaktywny jest chorobą przewlekłą?

Może mieć przewlekły lub nawracający przebieg.

U części pacjentów objawy utrzymują się przez wiele lat, choć ich nasilenie może się zmieniać.

Odpowiednio dobrane leczenie może znacząco zmniejszyć dolegliwości.

Jeżeli stosowana jest farmakoterapia, wskazane mogą być okresowe kontrole pozwalające ocenić:

• skuteczność leczenia,
• działania niepożądane,
• potrzebę jego kontynuowania lub zmiany.

Czy pęcherzowi nadreaktywnemu można zapobiegać?

Nie ma jednej metody pozwalającej zapobiec wszystkim przypadkom OAB.

Można natomiast ograniczać część czynników nasilających objawy.

W zależności od sytuacji pomocne może być:

• ograniczenie nadmiernej ilości kofeiny,
• dostosowanie ilości przyjmowanych płynów,
• leczenie zaparć,
• redukcja nadmiernej masy ciała,
• aktywność fizyczna,
• prawidłowo prowadzony trening pęcherza.

Jeżeli objawy wynikają z innej choroby, na przykład zakażenia lub zaburzeń opróżniania pęcherza, konieczne jest odpowiednie leczenie przyczyny.