Żylaki powrózka nasiennego – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Żylaki powrózka nasiennego – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Żylaki powrózka nasiennego to nieprawidłowe poszerzenie żył znajdujących się w mosznie, które odprowadzają krew z jądra. Najczęściej występują po lewej stronie. U wielu mężczyzn nie powodują żadnych dolegliwości i są wykrywane przypadkowo, ale u części mogą prowadzić do uczucia ciężaru lub tępego bólu moszny albo mieć znaczenie w diagnostyce niepłodności.
Samo stwierdzenie żylaków nie oznacza, że mężczyzna jest niepłodny ani że wymaga zabiegu. Decyzja o leczeniu zależy między innymi od objawów, wyników badania nasienia, wielkości jąder, wieku oraz planów dotyczących płodności.
Diagnostyką żylaków powrózka nasiennego zajmuje się urolog lub androlog. U mężczyzn starających się o dziecko ocena żylaków powinna być częścią szerszej diagnostyki płodności, ponieważ nieprawidłowe parametry nasienia mogą mieć wiele różnych przyczyn.
Sprawdź konsultacje z zakresu urologii w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy.
Czym są żylaki powrózka nasiennego?
Powrózek nasienny zawiera między innymi nasieniowód, naczynia krwionośne i nerwy. W jego obrębie znajduje się splot wiciowaty – sieć żył odpowiedzialnych za odprowadzanie krwi z jądra.
Żylaki powrózka nasiennego, czyli varicocele, powstają, gdy żyły tego splotu ulegają poszerzeniu i dochodzi do nieprawidłowego cofania się w nich krwi.
W bardziej nasilonych przypadkach poszerzone żyły mogą być widoczne lub wyczuwalne nad jądrem jako miękkie, kręte struktury.
Najczęściej żylaki występują po lewej stronie. Mogą jednak być także obustronne, a rzadziej pojawiać się wyłącznie po stronie prawej.
Dlaczego żylaki powrózka nasiennego najczęściej występują po lewej stronie?
Odpływ krwi z lewego i prawego jądra przebiega nieco inaczej.
Lewa żyła jądrowa uchodzi do lewej żyły nerkowej, natomiast prawa bezpośrednio do żyły głównej dolnej. Różnice anatomiczne i warunki przepływu krwi powodują, że zastój żylny znacznie częściej rozwija się po stronie lewej.
Dlatego lewostronne żylaki są zdecydowanie najczęstszą postacią.
Izolowane prawostronne żylaki, szczególnie u chłopca przed okresem dojrzewania albo gdy pojawiły się nietypowo, mogą wymagać rozszerzenia diagnostyki w celu wykluczenia wtórnej przyczyny zaburzenia odpływu krwi. Nie oznacza to jednak, że prawostronne żylaki automatycznie wskazują na poważną chorobę.
Jakie objawy mogą powodować żylaki powrózka nasiennego?
Wiele żylaków nie powoduje żadnych objawów.
Jeżeli dolegliwości występują, mogą obejmować:
- tępy ból jądra lub moszny,
- uczucie ciężaru,
- ciągnięcie w mosznie,
- dyskomfort podczas długiego stania,
- nasilenie dolegliwości po wysiłku,
- wyczuwalne poszerzone żyły nad jądrem.
Ból często nasila się w ciągu dnia i może zmniejszać się w pozycji leżącej.
U części mężczyzn żylaki zostają rozpoznane dopiero podczas diagnostyki problemów z płodnością.
Czy żylaki powrózka nasiennego bolą?
Mogą, ale nie zawsze.
Typowe dolegliwości mają częściej charakter:
- tępy,
- ciągnący,
- przewlekły,
- nasilający się przy długim staniu lub wysiłku.
Nagły i bardzo silny ból jądra nie jest typowy dla żylaków.
Taki objaw wymaga pilnego wykluczenia innych chorób, przede wszystkim skrętu jądra.
Czy żylaki powrózka nasiennego wpływają na płodność?
Mogą mieć znaczenie u części mężczyzn, ale sama obecność żylaków nie oznacza niepłodności.
Żylaki występują również u mężczyzn mających prawidłowe parametry nasienia i prawidłową płodność.
U niektórych pacjentów mogą jednak współistnieć z pogorszeniem:
- liczby plemników,
- ich ruchliwości,
- morfologii,
- innych parametrów związanych z funkcją jąder.
Aktualne wytyczne EAU wskazują, że związek pomiędzy żylakami a obniżoną płodnością jest dobrze udokumentowany, choć mechanizm nie jest całkowicie wyjaśniony. Rozważa się między innymi wzrost temperatury w obrębie moszny, niedotlenienie, stres oksydacyjny oraz zaburzenia mikrokrążenia.
Czy każdy mężczyzna z żylakami ma nieprawidłowe nasienie?
Nie.
Część mężczyzn z żylakami ma całkowicie prawidłowe parametry nasienia.
Dlatego sam wynik USG lub stwierdzenie żylaków podczas badania nie wystarcza do uznania ich za przyczynę problemów z płodnością.
U mężczyzny starającego się o dziecko znaczenie mają równocześnie:
- badanie kliniczne,
- wyniki nasienia,
- inne możliwe przyczyny niepłodności męskiej,
- sytuacja reprodukcyjna partnerki.
Kiedy warto wykonać badanie nasienia?
Badanie nasienia jest szczególnie istotne, gdy:
- para bezskutecznie stara się o ciążę,
- istnieje podejrzenie niepłodności męskiej,
- rozważa się leczenie żylaków z powodu ich potencjalnego wpływu na płodność,
- u starszego nastolatka istnieją wskazania do oceny funkcji jądra.
Aktualne wytyczne NICE z 2026 r. zalecają, aby nieprawidłowy pierwszy wynik badania nasienia został potwierdzony kolejnym badaniem.
Nie powinno się więc podejmować decyzji o leczeniu wyłącznie na podstawie jednego, przypadkowego wyniku.
Czy żylaki mogą wpływać na testosteron?
Mogą współistnieć z zaburzeniami funkcji jądra, ale nie każdy mężczyzna z żylakami ma niedobór testosteronu.
Jeżeli występują objawy sugerujące niedobór androgenów, lekarz może rozważyć odpowiednią diagnostykę hormonalną.
Sama obecność żylaków nie stanowi jednak podstawy do rozpoznania niskiego testosteronu ani automatycznego leczenia zabiegowego.
Jak wyglądają żylaki powrózka nasiennego?
Większe żylaki mogą być widoczne lub wyczuwalne przez skórę moszny jako poszerzone, miękkie i kręte naczynia znajdujące się zwykle nad jądrem.
W badaniu klinicznym ocenia się je przede wszystkim w pozycji stojącej.
Mniejsze zmiany mogą stać się wyczuwalne dopiero podczas próby Valsalvy, czyli zwiększenia ciśnienia w jamie brzusznym podczas napięcia mięśni i kontrolowanego parcia.
Jak klasyfikuje się żylaki powrózka nasiennego?
W klasyfikacji klinicznej wyróżnia się trzy stopnie:
- I stopień – żylaki są wyczuwalne dopiero podczas próby Valsalvy,
- II stopień – są wyczuwalne bez wykonywania próby,
- III stopień – są widoczne podczas oglądania moszny.
Taki podział stosuje między innymi EAU w odniesieniu do dzieci i młodzieży.
Osobnym pojęciem są żylaki subkliniczne, których nie można stwierdzić podczas badania, a są wykrywane jedynie za pomocą USG.
Czy żylaki wykryte tylko w USG trzeba leczyć?
Zwykle nie.
Aktualne wytyczne EAU nie zalecają leczenia subklinicznych żylaków u mężczyzn z problemami z płodnością, jeżeli zmiana nie jest stwierdzana podczas badania fizykalnego.
Oznacza to, że sam opis USG zawierający informację o poszerzonych żyłach nie jest automatycznym wskazaniem do operacji.
Decyzję podejmuje się na podstawie całego obrazu klinicznego.
Kiedy zgłosić się do urologa?
Konsultacja jest wskazana, gdy:
- wyczuwasz poszerzone żyły w mosznie,
- pojawia się przewlekły ból lub uczucie ciężaru,
- jedno jądro wydaje się wyraźnie mniejsze,
- para ma trudności z uzyskaniem ciąży,
- badanie nasienia wykazało nieprawidłowości,
- żylaki zostały stwierdzone u nastolatka,
- zmiana pojawiła się nagle,
- żylaki mają nietypową lokalizację.
Celem konsultacji jest ustalenie, czy żylaki mają znaczenie kliniczne i czy potrzebna jest obserwacja, dalsza diagnostyka czy leczenie.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Typowe żylaki powrózka nasiennego nie są stanem nagłym.
Pilnej oceny wymaga jednak:
- nagły i silny ból jądra,
- gwałtowny obrzęk moszny,
- nudności lub wymioty związane z bólem,
- wysoko ustawione lub nietypowo ułożone jądro,
- szybko narastająca bolesność i zaczerwienienie.
Takie objawy mogą wskazywać na skręt jądra lub inną ostrą chorobę moszny.
W przypadku nagłego zagrożenia zdrowia lub życia należy zadzwonić pod numer 112 lub 999 albo zgłosić się do Szpitalnego Oddziału Ratunkowego.
Jak rozpoznaje się żylaki powrózka nasiennego?
Podstawą rozpoznania jest badanie fizykalne.
Urolog ocenia mosznę przede wszystkim w pozycji stojącej, ponieważ wtedy żylaki są zwykle najlepiej widoczne i wyczuwalne.
Badanie może obejmować próbę Valsalvy.
Lekarz ocenia między innymi:
- stronę występowania żylaków,
- stopień ich nasilenia,
- wielkość jąder,
- konsystencję jąder,
- obecność innych zmian w mosznie.
U młodzieży bardzo ważne jest porównanie objętości obu jąder. EAU zaleca badanie w pozycji stojącej i klasyfikację kliniczną żylaków.
Czy potrzebne jest USG moszny?
USG z oceną dopplerowską jest szczególnie przydatne, gdy:
- badanie fizykalne nie daje jednoznacznego wyniku,
- trzeba dokładnie ocenić objętość jąder,
- istnieje podejrzenie innych zmian w mosznie,
- konieczna jest ocena przepływu i refluksu żylnego.
U dzieci i młodzieży EAU zaleca wykorzystanie USG do oceny objętości jąder oraz refluksu żylnego w pozycji leżącej i stojącej oraz podczas próby Valsalvy.
Nie oznacza to jednak, że samo USG jest wystarczające do kwalifikacji dorosłego mężczyzny do leczenia niepłodności.
Dlaczego u nastolatków porównuje się wielkość jąder?
Żylaki pojawiają się najczęściej wraz z początkiem dojrzewania.
U części chłopców jądro po stronie żylaków może rozwijać się wolniej.
Dlatego podczas kontroli porównuje się objętość obu jąder.
EAU rekomenduje zaoferowanie leczenia nastolatkowi, jeśli występuje utrzymujące się zmniejszenie jądra po stronie żylaków o ponad 2 ml lub 20%, potwierdzone podczas dwóch kolejnych wizyt w odstępie około 6 miesięcy.
Pojedyncza różnica nie zawsze oznacza trwałe zahamowanie wzrostu, ponieważ w okresie dojrzewania jądra mogą czasowo rozwijać się w różnym tempie.
Jak wygląda diagnostyka przy problemach z płodnością?
Jeżeli powodem konsultacji jest trudność w uzyskaniu ciąży, nie ocenia się wyłącznie żylaków.
Diagnostyka może obejmować:
- wywiad dotyczący płodności,
- badanie jąder i moszny,
- badanie nasienia,
- w określonych przypadkach badania hormonalne,
- dalszą diagnostykę wynikającą z wcześniejszych wyników.
NICE 2026 wskazuje również, że przy co najmniej dwóch nieprawidłowych badaniach nasienia należy wykonać badanie jąder i moszny oraz rozważyć oznaczenie testosteronu i gonadotropin.
W diagnostyce płodności znaczenie ma również sytuacja partnerki.
Jak wygląda leczenie żylaków powrózka nasiennego?
Nie wszystkie żylaki wymagają aktywnego leczenia.
Możliwe postępowanie obejmuje:
- obserwację,
- leczenie objawowe,
- leczenie chirurgiczne,
- leczenie radiologiczne – embolizację.
Wybór zależy przede wszystkim od tego, czy żylaki:
- powodują objawy,
- wpływają na rozwój jądra,
- współistnieją z nieprawidłowymi parametrami nasienia i problemem z płodnością.
Kiedy żylaków nie trzeba operować?
Obserwacja może być odpowiednia, jeżeli:
- żylaki nie powodują dolegliwości,
- nie mają wpływu na rozwój jądra,
- parametry nasienia są prawidłowe,
- nie występuje problem z płodnością.
Aktualne wytyczne EAU zalecają, aby nie leczyć żylaków u niepłodnych mężczyzn z prawidłowym badaniem nasienia ani zmian subklinicznych wykrywanych wyłącznie obrazowo.
Kiedy żylaki leczy się z powodu niepłodności?
Największe uzasadnienie ma leczenie wtedy, gdy jednocześnie występują:
- klinicznie wyczuwalne żylaki,
- trudności z naturalnym poczęciem,
- obniżone parametry nasienia,
- brak innego oczywistego wyjaśnienia problemu.
Nowe wytyczne NICE, opublikowane 31 marca 2026 r., zalecają rozważenie leczenia chirurgicznego lub radiologicznego u mężczyzn z klinicznie stwierdzonymi żylakami, którzy starają się o naturalne poczęcie i mają obniżone parametry nasienia, z uwzględnieniem również czynników płodności partnerki.
EAU również zaleca leczenie niepłodnych mężczyzn z klinicznymi żylakami i nieprawidłowymi parametrami nasienia przy odpowiedniej sytuacji reprodukcyjnej pary.
Nie jest to jednak gwarancja uzyskania ciąży.
Czy operacja żylaków poprawia nasienie?
U odpowiednio dobranych mężczyzn może poprawić część parametrów nasienia.
EAU wskazuje, że badania obejmujące mężczyzn z klinicznymi żylakami i nieprawidłowym nasieniem wykazały poprawę parametrów po leczeniu operacyjnym.
Efekt nie jest jednak taki sam u każdego pacjenta.
Na płodność wpływają również:
- wiek,
- wyjściowa jakość nasienia,
- funkcja jąder,
- inne choroby,
- płodność partnerki.
Dlatego zabiegu nie powinno się przedstawiać jako gwarancji naturalnego poczęcia.
Czy można operować żylaki przy prawidłowym badaniu nasienia?
Zwykle nie z powodu samej płodności.
EAU zdecydowanie odradza leczenie żylaków u niepłodnych mężczyzn z prawidłowymi parametrami nasienia.
Mogą jednak istnieć inne wskazania do leczenia, na przykład:
- przewlekły ból,
- istotne zmniejszenie jądra u nastolatka,
- inne szczególne sytuacje kliniczne.
Jak wygląda operacja żylaków powrózka nasiennego?
Celem leczenia chirurgicznego jest zamknięcie nieprawidłowych żył odpowiedzialnych za cofanie się krwi przy jednoczesnym zachowaniu prawidłowego dopływu tętniczego do jądra.
Dostępnych jest kilka technik.
Wśród nich znajdują się zabiegi wykonywane z wykorzystaniem powiększenia optycznego, umożliwiającego dokładniejszą identyfikację naczyń.
W przypadku dzieci i młodzieży EAU zaleca stosowanie powiększenia oraz oszczędzanie naczyń limfatycznych, ponieważ zmniejsza to ryzyko powstania pooperacyjnego wodniaka.
Wybór konkretnej techniki zależy od sytuacji pacjenta i doświadczenia zespołu prowadzącego leczenie.
Czym jest embolizacja żylaków powrózka nasiennego?
Embolizacja jest metodą radiologii interwencyjnej.
Przez naczynie krwionośne wprowadza się cienki cewnik w kierunku żyły jądrowej, a następnie zamyka nieprawidłową drogę przepływu krwi.
Krew zaczyna odpływać innymi naczyniami.
NICE 2026 traktuje leczenie radiologiczne jako jedną z możliwości postępowania przy klinicznych żylakach współistniejących z obniżonymi parametrami nasienia i problemem z naturalnym poczęciem.
Wybór pomiędzy embolizacją a operacją zależy od anatomii naczyń, sytuacji klinicznej oraz innych czynników.
Czy leczenie żylaków pomaga na ból?
U części pacjentów może przynieść poprawę.
Przed podjęciem decyzji o leczeniu trzeba jednak upewnić się, że charakter bólu odpowiada żylakom i wykluczyć inne możliwe przyczyny dolegliwości moszny.
Pacjent powinien również wiedzieć, że zabieg nie gwarantuje całkowitego ustąpienia bólu.
Wytyczne EAU dotyczące młodzieży zwracają uwagę, że u części pacjentów ból może utrzymywać się także po leczeniu.
Jakie mogą być powikłania leczenia?
Możliwe powikłania zależą od wybranej metody.
Należą do nich między innymi:
- nawrót lub utrzymywanie się żylaków,
- wodniak,
- krwiak,
- zakażenie,
- utrzymywanie się bólu,
- rzadkie uszkodzenie struktur zaopatrujących jądro.
EAU wskazuje, że techniki oszczędzające naczynia limfatyczne zmniejszają ryzyko powstania wodniaka po leczeniu żylaków u młodzieży.
Czy żylaki mogą wrócić po zabiegu?
Tak.
Możliwy jest zarówno nawrót, jak i utrzymywanie się części nieprawidłowych naczyń.
Jedną z przyczyn jest obecność dodatkowych gałęzi żylnych, które nadal umożliwiają cofanie się krwi.
Jeżeli po leczeniu ponownie pojawiają się poszerzone żyły, ból albo inne dolegliwości, lekarz może zalecić kontrolę i w razie potrzeby badanie obrazowe.
Czy żylakom powrózka nasiennego można zapobiegać?
Nie istnieje potwierdzony sposób zapobiegania typowym żylakom powrózka nasiennego.
Ich rozwój wynika głównie z anatomii układu żylnego i mechanizmu odpływu krwi z jąder.
Nie ma wiarygodnych dowodów, że:
- suplementy,
- specjalna dieta,
- określone ćwiczenia
mogą spowodować cofnięcie istniejących żylaków.
Jeżeli nie ma wskazań do leczenia, właściwym postępowaniem może być po prostu obserwacja.
Jak przygotować się do konsultacji?
Nie jest wymagane szczególne przygotowanie.
Warto przed wizytą ustalić:
- od kiedy widoczna lub wyczuwalna jest zmiana,
- czy występuje ból,
- kiedy ból się nasila,
- czy dolegliwości zmniejszają się w pozycji leżącej,
- czy problem dotyczy jednej czy obu stron,
- czy para stara się o dziecko,
- od jak dawna trwają starania.
Jeżeli wcześniej wykonywano:
- USG moszny,
- badanie nasienia,
- badania hormonalne,
- wcześniejsze leczenie żylaków,
warto zabrać wyniki.
Przy problemach z płodnością lekarz może również zapytać o wcześniejsze choroby jąder, operacje, infekcje, stosowane leki i wcześniejszą historię płodności.
Najczęściej zadawane pytania
1. Czy żylaki powrózka nasiennego oznaczają bezpłodność?
Nie. Wielu mężczyzn z żylakami ma prawidłowe nasienie i może naturalnie zostać ojcem. U części pacjentów żylaki współistnieją jednak z pogorszeniem parametrów nasienia i mogą mieć znaczenie w diagnostyce niepłodności.
2. Czy żylaki można zobaczyć gołym okiem?
Większe mogą być widoczne. Mniejsze są wyczuwalne dopiero podczas badania lub podczas próby Valsalvy. Żylaki wykrywane wyłącznie w USG określa się jako subkliniczne i sama ich obecność zwykle nie jest wskazaniem do leczenia niepłodności.
3. Czy trzeba operować żylaki, jeśli nic nie boli?
Nie. Brak bólu sam w sobie nie przesądza o postępowaniu, ale również sama obecność żylaków nie jest wskazaniem do zabiegu. Znaczenie mają między innymi płodność, wyniki badania nasienia i rozwój jądra u nastolatka.
4. Czy żylaki mogą powodować mniejsze jądro?
Tak, szczególnie u części nastolatków mogą wiązać się z zahamowaniem wzrostu jądra po stronie zmiany. Dlatego EAU zaleca kontrolowanie objętości obu jąder. Utrzymująca się różnica powyżej 2 ml lub 20% może stanowić wskazanie do leczenia.
5. Czy po operacji żylaków płodność wraca do normy?
Nie można tego zagwarantować. U właściwie dobranych pacjentów leczenie może poprawić parametry nasienia i szansę na naturalne poczęcie, ale wpływ mają również inne czynniki dotyczące mężczyzny i partnerki.
6. Czy żylaki mogą powodować niski testosteron?
Mogą współistnieć z zaburzeniem funkcji jądra, ale nie każdy mężczyzna z żylakami ma niedobór testosteronu. Badania hormonalne wykonuje się przede wszystkim wtedy, gdy wynikają z tego konkretne wskazania.
7. Czy żylaki wykryte tylko w USG trzeba usuwać?
Zwykle nie. EAU nie zaleca leczenia subklinicznych żylaków u niepłodnych mężczyzn. Przy podejmowaniu decyzji większe znaczenie mają klinicznie wyczuwalne żylaki, rzeczywiste parametry nasienia i sytuacja reprodukcyjna pary.
8. Czy prawostronne żylaki są niebezpieczne?
Nie muszą być, ale są rzadsze od lewostronnych. W nietypowej sytuacji lekarz może zdecydować o rozszerzeniu diagnostyki, aby upewnić się, że nie występuje wtórna przyczyna zaburzenia odpływu żylnego.
Żylaki powrózka nasiennego – konsultacja w Bydgoszczy
Żylaki powrózka nasiennego są poszerzeniem żył odprowadzających krew z jądra. Najczęściej występują po lewej stronie i u wielu mężczyzn nie powodują żadnych dolegliwości.
U części pacjentów mogą wiązać się z przewlekłym bólem, zmniejszeniem jądra w okresie dojrzewania lub nieprawidłowymi parametrami nasienia. Nie każdy przypadek wymaga leczenia. Przy podejmowaniu decyzji bierze się pod uwagę objawy, badanie kliniczne, płodność, wyniki nasienia oraz – u młodzieży – rozwój jądra.
Jeżeli występują u Ciebie niepokojące objawy lub potrzebujesz konsultacji, sprawdź dostępne wizyty u urologa w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy.
Sprawdź także: urolog Bydgoszcz, androlog Bydgoszcz, wodniak jądra, ból jądra i moszny oraz zaburzenia erekcji.
