Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Dzwoń pod 112 lub 999, jeśli brakowi miesiączki lub podejrzeniu ciąży towarzyszą nagły, bardzo silny ból podbrzusza, omdlenie, znaczna bladość albo gwałtowne osłabienie. Nie czekaj na planową wizytę ani na wynik kolejnego testu.
Przy możliwej ciąży także jednostronny ból podbrzusza, nietypowe krwawienie lub ból na końcu barku wymagają pilnej oceny lekarskiej. Mogą występować w ciąży pozamacicznej; nie należy jej wykluczać wyłącznie na podstawie ujemnego testu wykonanego w domu.
Sam brak miesiączki, bez bólu i innych sygnałów alarmowych, zazwyczaj można diagnozować planowo.
Do jakiego lekarza się zgłosić?
Konsultację można rozpocząć u ginekologa lub lekarza rodzinnego. Jeśli objawy sugerują chorobę tarczycy, podwyższoną prolaktynę albo inne zaburzenia hormonalne, potrzebna może być również ocena endokrynologa.
Diagnostyki wymaga brak miesiączki przez ponad 3 miesiące przy wcześniej regularnych cyklach lub około 6 miesięcy przy cyklach od dawna nieregularnych. To wskazówki do oceny, a nie zalecenie, by czekać: wcześniej zgłoś się przy możliwości ciąży, dodatkowych objawach lub niepokojącej zmianie dotychczasowego rytmu.
Powiedz lekarzowi o mlecznej wydzielinie z piersi, bólach głowy i zaburzeniach widzenia, nadmiernym owłosieniu, trądziku, uderzeniach gorąca oraz trudnościach z zajściem w ciążę.
Ginekologia w OMEGA Bydgoszcz →
Jakie mogą być przyczyny?
Brak miesiączki jest objawem, nie nazwą jednej choroby. Możliwe przyczyny obejmują:
- Ciążę i karmienie piersią. Laktacja może hamować owulację, ale nie daje pewności, że ciąża jest niemożliwa.
- Antykoncepcję hormonalną. Niektóre metody powodują skąpe krwawienia lub ich brak.
- Zaburzenia owulacji, w tym PCOS. Mogą współistnieć z trądzikiem i nadmiernym owłosieniem.
- Niedobór energii, utratę masy ciała, intensywny trening lub przewlekły stres. Mogą hamować pracę układu hormonalnego sterującego cyklem.
- Choroby tarczycy lub zwiększone stężenie prolaktyny. Nie zawsze dają charakterystyczne dodatkowe objawy.
- Zmniejszenie czynności jajników i menopauzę. Znaczenie ma wiek pacjentki i wcześniejszy przebieg cykli.
Rzadziej przyczyną są inne choroby przewlekłe, leki lub zmiany w macicy, na przykład zrosty po zabiegach. Samodzielne rozpoznanie przyczyny na podstawie jednego objawu nie jest możliwe.
Jak wygląda diagnostyka?
Lekarz pyta o ostatnią miesiączkę, wcześniejsze cykle, możliwość ciąży, antykoncepcję, leki, odżywianie, treningi i zmiany masy ciała. Ważne są również przebyte ciąże, porody i zabiegi ginekologiczne.
Po wykluczeniu ciąży może zalecić badanie ginekologiczne, USG narządu rodnego lub wybrane badania krwi — między innymi TSH, prolaktynę, FSH i estradiol. Przy nadmiernym owłosieniu lub innych wskazaniach ocenia się również androgeny.
Nie każda pacjentka potrzebuje wszystkich badań. Dalsza ocena, na przykład przysadki, zależy od objawów i uzyskanych wyników. Nie warto kupować rozbudowanego „panelu hormonalnego” przed pierwszą konsultacją.
Co zrobić przed wizytą?
- Jeśli ciąża jest możliwa, wykonaj test zgodnie z instrukcją. Gdy wynik jest ujemny, a podejrzenie pozostaje, powtórz go po kilku dniach lub skontaktuj się z lekarzem.
- Zapisz datę ostatniej miesiączki i daty wcześniejszych krwawień, jeśli je znasz.
- Przygotuj listę leków, suplementów i stosowanej antykoncepcji oraz posiadane wyniki badań.
- Zanotuj nowe dolegliwości, zmiany masy ciała, diety i treningów. Powiedz także, czy planujesz ciążę.
Nie przyjmuj samodzielnie hormonów ani preparatów reklamowanych jako „wywołujące okres”. Nie odstawiaj zaleconych leków lub antykoncepcji bez konsultacji. Objawy alarmowe wymagają pomocy od razu, niezależnie od prowadzenia kalendarza.
Jak wygląda leczenie?
Leczenie jest dobierane do przyczyny i potrzeb pacjentki. Przy chorobie tarczycy leczy się tarczycę, a przy niedoborze energii ważne jest przywrócenie odpowiedniego odżywiania i dobranie obciążenia treningowego. Zaburzenia odżywiania mogą wymagać opieki kilku specjalistów.
W PCOS postępowanie może dotyczyć cyklu, innych objawów hormonalnych lub płodności. Przy niewydolności jajników lekarz rozważa również konsekwencje niedoboru estrogenów, w tym zdrowie kości. Podwyższona prolaktyna wymaga ustalenia swojego źródła.
Celem nie jest samo wywołanie krwawienia, lecz wyjaśnienie, dlaczego miesiączki ustały, i leczenie tego problemu. Nie każdy brak krwawienia związany z antykoncepcją wymaga zmiany terapii.
