Czym jest libido?

Libido to zainteresowanie i motywacja do aktywności seksualnej.

Może obejmować:

• spontaniczne myśli erotyczne,
• fantazje,
• chęć inicjowania kontaktu seksualnego,
• reakcję na bodźce erotyczne,
• potrzebę bliskości seksualnej.

Pożądanie zależy od wielu elementów jednocześnie:

• biologicznych,
• psychologicznych,
• relacyjnych,
• społecznych.

Dlatego nie można sprowadzić go wyłącznie do poziomu jednego hormonu.

Czy istnieje prawidłowa częstotliwość ochoty na seks?

Nie.

Jedna osoba może odczuwać pożądanie bardzo często, a inna znacznie rzadziej i obie sytuacje mogą być prawidłowe.

Znaczenie kliniczne ma przede wszystkim:

• wyraźna zmiana względem wcześniejszego funkcjonowania,
• utrzymywanie się problemu,
• odczuwany dyskomfort,
• wpływ na relację.

Sama różnica pomiędzy libido partnerów nie oznacza choroby.

Co to jest hipoaktywne zaburzenie pożądania seksualnego?

To utrzymujący się lub nawracający niedobór albo brak myśli seksualnych, fantazji i chęci podejmowania aktywności seksualnej, który stanowi problem dla pacjenta.

EAU podkreśla, że ocena musi uwzględniać:

• wiek,
• stan zdrowia,
• sytuację życiową,
• kontekst relacji,
• wcześniejszy poziom pożądania.

Nie powinno się rozpoznawać zaburzenia tylko dlatego, że mężczyzna ma mniejszą ochotę na seks niż jego partnerka lub partner.

Jak często występuje obniżone libido?

To stosunkowo częsty problem.

EAU wskazuje, że w różnych badaniach niski poziom pożądania stwierdzano u około:

• 3–28% mężczyzn.

Problem występuje również u młodych dorosłych, nie tylko u starszych mężczyzn.

Różnice w częstości wynikają między innymi z:

• odmiennego sposobu definiowania problemu,
• wieku badanych,
• sytuacji zdrowotnej i społecznej.

Czy problem w związku może powodować brak ochoty na seks?

Tak.

Pożądanie jest silnie zależne od relacji.

Znaczenie mogą mieć:

• przewlekły konflikt,
• brak bliskości,
• problemy komunikacyjne,
• utrata zaufania,
• odmienne oczekiwania seksualne.

EAU podkreśla, że podczas diagnostyki należy uwzględniać także:

• interpersonalny kontekst seksualności.

Czy różne poziomy libido w parze oznaczają chorobę jednego partnera?

Nie.

Naturalne różnice w potrzebach seksualnych są częste.

Problem może pojawić się, jeśli powodują:

• trwały konflikt,
• presję,
• poczucie odrzucenia,
• cierpienie.

Nie zawsze wymaga to leczenia hormonalnego lub farmakologicznego.

Czasami większe znaczenie może mieć:

• praca nad komunikacją,
• terapia par,
• konsultacja psychoseksualna.

Czy libido może być niskie tylko wobec partnerki lub partnera?

Tak.

Warto odróżnić:

• globalny spadek pożądania,
• sytuacyjny spadek pożądania.

Mężczyzna może mieć:

• zachowane fantazje,
• prawidłowe libido podczas masturbacji,

ale niewielką ochotę na seks w konkretnej relacji.

Może to wskazywać na większy udział:

• czynników relacyjnych,
• lęku,
• niezadowolenia seksualnego.

Czy brak masturbacji jest ważną informacją?

Może być.

Jeżeli mężczyzna nie ma zainteresowania:

• seksem partnerskim,
• masturbacją,
• fantazjami,

problem jest bardziej uogólniony.

Jeżeli natomiast aktywność indywidualna pozostaje prawidłowa, a problem dotyczy tylko seksu partnerskiego, warto szczególnie przyjrzeć się:

• kontekstowi relacyjnemu,
• lękowi,
• wzorcom pobudzenia.

Czy finasteryd może wpływać na libido?

U części mężczyzn może.

Preparaty hamujące 5-alfa-reduktazę stosowane między innymi w:

• łagodnym rozroście prostaty,
• leczeniu łysienia androgenowego

mogą u części pacjentów wiązać się ze:

• spadkiem libido,
• zaburzeniami erekcji,
• zmianami ejakulacji.

Jeśli objawy rozpoczęły się po zastosowaniu leku, warto omówić z lekarzem:

• związek czasowy,
• korzyści,
• działania niepożądane.

Czy opioidy mogą zmniejszać libido?

Tak.

Przewlekłe stosowanie opioidów może wpływać na:

• oś podwzgórze–przysadka–jądra,
• stężenie testosteronu.

Może więc jednocześnie powodować:

• spadek libido,
• niedobór testosteronu,
• zaburzenia erekcji.

Przy ocenie niedoboru testosteronu należy uwzględnić wpływ opioidów. Nie należy samodzielnie odstawiać ani zmieniać dawkowania leków.

Czy wysoka prolaktyna może obniżyć libido?

Tak.

Hiperprolaktynemia jest ważną hormonalną przyczyną zmniejszenia pożądania.

Może również prowadzić do:

• obniżenia testosteronu,
• zaburzeń erekcji,
• problemów z płodnością.

EAU zwraca uwagę na prolaktynę i gruczolaki przysadki wydzielające prolaktynę jako istotne przyczyny hormonalne niskiego libido.

Czy wysoka prolaktyna oznacza guz przysadki?

Nie zawsze.

Przyczyną mogą być także:

• leki,
• niedoczynność tarczycy,
• inne stany.

Dopiero odpowiednio potwierdzony wynik wraz z:

• objawami,
• pozostałymi hormonami

decyduje o dalszej diagnostyce.

W wybranych przypadkach potrzebne może być:

• MRI przysadki.

Czy tarczyca wpływa na libido?

Tak.

Zarówno niedoczynność, jak i nadczynność tarczycy mogą wpływać na funkcje seksualne.

Mogą powodować:

• zmęczenie,
• zmiany nastroju,
• zaburzenia masy ciała,
• problemy z erekcją,
• spadek zainteresowania seksem.

EAU wskazuje choroby tarczycy jako możliwe przyczyny endokrynologiczne wymagające leczenia.

Czy każdemu trzeba badać testosteron?

Nie należy wykonywać badań hormonalnych w oderwaniu od wywiadu, ale przy podejrzeniu endokrynologicznej przyczyny są one ważne.

Testosteron ma szczególne znaczenie, jeśli oprócz niskiego libido występują:

• zanik porannych erekcji,
• zaburzenia erekcji,
• objawy hipogonadyzmu,
• niepłodność.

Jeżeli testosteron jest niski, powinien być:

• oznaczony prawidłowo rano,
• potwierdzony w kolejnym badaniu.

Jakie hormony mogą być potrzebne?

W zależności od objawów można rozważyć:

• testosteron całkowity,
• prolaktynę,
• TSH.

Przy nieprawidłowym testosteronie dalsza diagnostyka może obejmować:

• LH,
• FSH,
• SHBG,
• wolny testosteron.

EAU zaleca wykonywanie badań laboratoryjnych w celu wykluczenia zaburzeń endokrynologicznych, ale ich zakres powinien wynikać z obrazu klinicznego.

Czy trzeba oznaczać estradiol?

Nie rutynowo u każdego mężczyzny z niskim libido.

Może być potrzebny w wybranych sytuacjach hormonalnych.

Samo badanie estradiolu bez konkretnego wskazania rzadko wyjaśnia przyczynę problemu.

Czy trzeba badać kortyzol?

Nie rutynowo.

Przewlekły stres i choroba nadnerczy to nie to samo.

Kortyzol lub inne hormony nadnerczy powinny być oznaczane wtedy, gdy istnieją:

• konkretne objawy endokrynologiczne.

Nie ma potrzeby wykonywania szerokiego panelu „hormonów stresu” każdemu pacjentowi z obniżonym libido.

Jak leczy się obniżone libido?

Leczy się przede wszystkim jego przyczynę.

Może to oznaczać:

• leczenie rzeczywistego hipogonadyzmu,
• leczenie hiperprolaktynemii,
• wyrównanie choroby tarczycy,
• leczenie depresji,
• leczenie zaburzeń erekcji,
• zmianę określonej farmakoterapii.

Jeżeli problem ma głównie charakter:

• psychologiczny,
• relacyjny,

pomocna może być terapia psychoseksualna lub terapia par.

Czy testosteron może zwiększyć libido?

Tak, jeśli pacjent rzeczywiście ma niedobór testosteronu.

Terapię testosteronem można rozważyć przy niskim libido związanym z potwierdzonym hipogonadyzmem, po ocenie przeciwwskazań i planów dotyczących płodności.

Nie ma natomiast podstaw do podawania testosteronu zdrowemu mężczyźnie z prawidłowym poziomem hormonu tylko po to, aby:

• zwiększyć ochotę na seks.

Czy terapia testosteronem jest odpowiednia przy staraniach o dziecko?

Nie. Egzogenny testosteron nie jest odpowiednim leczeniem u mężczyzny starającego się o dziecko.

Egzogenny testosteron może:

• zahamować LH i FSH,
• ograniczyć produkcję plemników.

Dlatego mężczyzna planujący ojcostwo powinien poinformować lekarza o tych planach przed rozpoczęciem TRT.

Czy leczenie depresji może przywrócić libido?

Może, jeśli depresja jest główną przyczyną problemu.

Poprawa:

• nastroju,
• energii,
• zdolności odczuwania przyjemności

może poprawić również funkcje seksualne.

Jednocześnie część leków przeciwdepresyjnych może je pogarszać.

Dlatego potrzebne jest indywidualne dobranie terapii.

Czy psychoterapia ma sens?

Tak, szczególnie przy dużym znaczeniu czynników psychologicznych i relacyjnych.

Może pomagać w pracy nad:

• lękiem przed seksem,
• presją wykonania,
• negatywnymi przekonaniami,
• konfliktami partnerskimi.

EAU wskazuje psychoterapię jako możliwy element leczenia, szczególnie jeśli niski popęd jest związany z depresją lub czynnikami psychologicznymi.

Czy terapia par może pomóc?

Tak.

Jeżeli problem dotyczy głównie:

• różnicy poziomu pożądania,
• konfliktu,
• jakości relacji,

leczenie wyłącznie jednego partnera może być niewystarczające.

Wspólna praca może poprawić:

• komunikację,
• zrozumienie potrzeb,
• zmniejszenie presji seksualnej.

Czy tabletki na erekcję poprawiają libido?

Nie bezpośrednio.

Leki na ED wpływają na:

• mechanizm wzwodu.

Nie zwiększają samego:

• pożądania seksualnego.

Jeżeli jednak spadek libido jest wtórny do lęku przed utratą erekcji, skuteczne leczenie ED może pośrednio zmniejszyć napięcie i ułatwić powrót zainteresowania seksem.

Czy istnieje uniwersalny lek „na libido”?

Nie.

Przyczyny są zbyt różne.

Innego leczenia potrzebuje mężczyzna z:

• niedoborem testosteronu,

innego z:

• depresją,

a jeszcze innego z:

• hiperprolaktynemią,
• problemem partnerskim.

Dlatego leczenie bez diagnostyki często nie przynosi oczekiwanego efektu.

Czy suplementy na libido mają potwierdzoną skuteczność?

Nie ma jednego suplementu o potwierdzonej skuteczności we wszystkich przypadkach.

Preparaty reklamowane jako:

• boostery testosteronu,
• naturalne afrodyzjaki

nie rozwiązują przyczyn takich jak:

• guz przysadki,
• depresja,
• choroba tarczycy,
• działanie leku.

Nie powinny opóźniać właściwej diagnostyki.

Czy styl życia może poprawić libido?

Może, szczególnie gdy problem współistnieje z otyłością, przewlekłym zmęczeniem albo niedoborem snu.

Pomocne mogą być:

• regularny sen,
• aktywność fizyczna,
• redukcja nadmiernej masy ciała,
• ograniczenie nadmiernego alkoholu,
• leczenie chorób przewlekłych.

Przy funkcjonalnym obniżeniu testosteronu związanym z otyłością ważnym pierwszym etapem postępowania jest redukcja nadmiernej masy ciała i leczenie odwracalnych przyczyn.