Czym są żylaki powrózka nasiennego?

Żylaki powrózka nasiennego powstają wtedy, gdy żyły odprowadzające krew z jądra:

• rozszerzają się,
• stają się kręte,
• dochodzi w nich do cofania się krwi.

Dotyczy to przede wszystkim żył tworzących:

• splot wiciowaty.

Nieprawidłowy odpływ żylny może prowadzić do zmiany warunków panujących wokół jądra.

Może zwiększać między innymi:

• temperaturę moszny,
• stres oksydacyjny,
• zaburzenia mikrokrążenia.

U części mężczyzn wpływa to na funkcję jądra.

Dlaczego żylaki najczęściej występują po lewej stronie?

Wynika to przede wszystkim z anatomii układu żylnego.

Lewa żyła jądrowa odprowadza krew do:

• lewej żyły nerkowej.

Warunki odpływu są inne niż po stronie prawej i bardziej sprzyjają:

• wzrostowi ciśnienia,
• refluksowi żylnemu.

Dlatego zdecydowana większość typowych żylaków powrózka jest:

• lewostronna.

Obustronne żylaki również są możliwe.

Czy żylaki są częste?

Tak.

Występują u około:

• 15% ogólnej populacji mężczyzn,
• około 25% mężczyzn z nieprawidłowym seminogramem,
• około 35–40% mężczyzn zgłaszających się z powodu niepłodności.

Oznacza to jednocześnie, że wielu zdrowych i płodnych mężczyzn ma żylaki powrózka.

Dlatego znalezienie żylaka nie dowodzi, że to on odpowiada za trudności z uzyskaniem ciąży.

Czy żylaki zawsze pogarszają płodność?

Nie.

Wielu mężczyzn z żylakami:

• ma prawidłowe nasienie,
• naturalnie zostaje ojcami,
• nigdy nie potrzebuje leczenia.

U części pacjentów żylaki mogą jednak wpływać na:

• koncentrację plemników,
• ich ruchliwość,
• jakość DNA plemników,
• funkcję jądra.

Ryzyko nieprawidłowości jest większe szczególnie przy:

• większych klinicznych żylakach,
• nieprawidłowym seminogramie.

Czy USG Doppler jest zawsze potrzebne?

Nie.

Podstawą rozpoznania klinicznego pozostaje:

• badanie fizykalne.

USG Doppler jest szczególnie pomocne, gdy:

• badanie jest niejednoznaczne,
• trudno ocenić jądra,
• podejrzewa się nawrót po wcześniejszej operacji,
• trzeba dokładnie ocenić anatomię i przepływ.

Pozwala również zmierzyć:

• objętość jąder.

Jakie wartości w Dopplerze sugerują istotny żylak?

Za cechy korelujące z klinicznie istotnym żylakiem uznaje się między innymi:

• średnicę żyły ponad około 3 mm w pozycji stojącej podczas próby Valsalvy,
• refluks żylny trwający ponad około 2 sekundy.

Nie powinno się jednak podejmować decyzji o operacji:

• wyłącznie na podstawie tych wartości.

Znaczenie mają również:

• badanie fizykalne,
• objawy,
• seminogram,
• sytuacja reprodukcyjna.

Czy prawostronny żylak jest bardziej niepokojący?

Izolowany kliniczny żylak po prawej stronie jest rzadszy i wymaga dokładniejszej oceny w kierunku przyczyn w jamie brzusznej i przestrzeni zaotrzewnowej.

Szczególnej uwagi wymagają żylaki:

• pojawiające się nagle,
• duże,
• nietypowe,
• utrzymujące się także w pozycji leżącej.

Lekarz może wtedy rozważyć diagnostykę w kierunku:

• patologii jamy brzusznej,
• przestrzeni zaotrzewnowej.

Nie oznacza to jednak, że każdy prawostronny żylak wskazuje na nowotwór.

Czy seminogram jest potrzebny przy żylakach?

Jeżeli oceniamy ich wpływ na płodność – tak.

Badanie nasienia pozwala sprawdzić:

• liczbę plemników,
• ruchliwość,
• morfologię,
• inne podstawowe parametry.

Przy pierwszym nieprawidłowym wyniku najczęściej trzeba go:

• potwierdzić w kolejnym seminogramie.

Nie powinno się operować żylaka tylko dlatego, że pacjent planuje dziecko, jeśli:

• jego nasienie jest prawidłowe,
• nie ma innych wskazań.

Czy każdy mężczyzna z niepłodnością i żylakiem powinien mieć operację?

Nie.

Największą korzyść z leczenia obserwuje się, gdy jednocześnie występują:

• niepłodność pary,
• klinicznie wyczuwalny żylak,
• nieprawidłowe parametry nasienia.

Ważne jest również:

• czy przyczyna niepłodności nie została lepiej wyjaśniona innym problemem,
• jaka jest sytuacja reprodukcyjna partnerki.

Dlaczego wiek i rezerwa jajnikowa partnerki mają znaczenie?

Ponieważ poprawa parametrów nasienia po zabiegu wymaga czasu.

Nie obserwuje się efektu:

• następnego dnia,
• po tygodniu.

Jeżeli partnerka ma dobrą rezerwę jajnikową i para może poczekać, zabieg może być elementem strategii zwiększającej szansę naturalnej ciąży.

Jeśli czas reprodukcyjny jest bardzo ograniczony, trzeba uwzględnić również:

• szybsze metody wspomaganego rozrodu.

Decyzja powinna więc dotyczyć:

• całej pary.

Czy operacja może poprawić seminogram?

Tak, u odpowiednio dobranych mężczyzn.

Aktualne dane wskazują przede wszystkim na możliwość poprawy:

• koncentracji plemników,
• całkowitej liczby plemników.

W części analiz poprawiały się również:

• ruchliwość,
• morfologia.

Nie każdy pacjent reaguje jednak tak samo.

Nie można zagwarantować określonego wzrostu liczby plemników.

Czy operacja zwiększa szansę naturalnej ciąży?

Może.

Badania mężczyzn z:

• klinicznym żylakiem,
• nieprawidłowym nasieniem,
• niepłodnością

pokazują większą szansę na ciążę po leczeniu niż przy samej obserwacji.

Jednocześnie wynik zależy również od:

• wieku partnerki,
• jej płodności,
• innych czynników męskich.

Dlatego zabieg nie jest gwarancją ciąży.

Po jakim czasie można oczekiwać poprawy nasienia?

Poprawa wymaga czasu związanego z wytwarzaniem i dojrzewaniem nowych plemników.

EAU wskazuje, że poprawa parametrów może pojawiać się w okresie obejmującym:

• do około dwóch cykli spermatogenezy.

Naturalne ciąże po zabiegu w badaniach pojawiały się często w okresie:

• kilku do kilkunastu miesięcy.

Dlatego efektu nie ocenia się na podstawie seminogramu wykonanego krótko po operacji.

Czy warto operować żylaki przed IVF lub ICSI?

U części par można to rozważyć, ale nie jest to obowiązkowe postępowanie.

Dane sugerują, że u wybranych mężczyzn zabieg może:

• poprawiać jakość nasienia,
• ograniczać fragmentację DNA,
• potencjalnie wpływać na wyniki ART.

Znaczenie ma jednak czas.

Jeżeli para wymaga szybkiego rozpoczęcia leczenia wspomaganego rozrodu, odroczenie terapii o kilka miesięcy tylko w oczekiwaniu na efekt zabiegu nie zawsze będzie najlepszą strategią.

Czy fragmentacja DNA plemników ma znaczenie?

Może mieć w wybranych przypadkach.

Żylaki są wiązane z:

• zwiększonym stresem oksydacyjnym,
• większą fragmentacją DNA plemników.

EAU dopuszcza rozważenie leczenia klinicznego żylaka u niektórych mężczyzn z podwyższoną fragmentacją DNA, zwłaszcza przy:

• niewyjaśnionej niepłodności,
• niepowodzeniach ART,
• nawracających utratach ciąży.

Nie oznacza to konieczności badania fragmentacji DNA u każdego pacjenta z żylakiem.

Jakie są możliwe powikłania operacji?

Mogą wystąpić między innymi:

• nawrót żylaków,
• wodniak jądra,
• krwiak,
• infekcja,
• utrzymywanie się bólu.

Rzadkim, ale poważnym powikłaniem może być:

• uszkodzenie tętnicy jądrowej.

Dlatego ważne jest prawidłowe rozpoznanie struktur podczas zabiegu.

Co to jest wodniak po operacji?

To nagromadzenie płynu wokół jądra.

Może wystąpić, jeśli podczas operacji dojdzie do zaburzenia:

• odpływu chłonki.

Nowoczesne techniki mają na celu zachowanie:

• naczyń limfatycznych,

aby ograniczyć to ryzyko.

Czy żylaki mogą wrócić?

Tak.

Możliwy jest:

• nawrót,
• pozostawienie części nieprawidłowego refluksu.

Jeżeli po leczeniu nadal występują:

• wyraźne żylaki,
• ból,
• nieprawidłowy seminogram,

może być potrzebna ponowna ocena.

USG Doppler jest szczególnie użyteczne właśnie przy:

• podejrzeniu przetrwałego lub nawrotowego żylaka.

Czy żylaki u nastolatka zawsze trzeba operować?

Nie.

Większość chłopców z żylakami:

• nie będzie miała w przyszłości problemu z płodnością.

Najważniejszym wskazaniem do leczenia w wieku rozwojowym jest utrzymujące się zmniejszenie jądra po stronie żylaka.

EAU wskazuje różnicę:

• ponad 2 ml,
• albo ponad 20%

potwierdzoną podczas dwóch kolejnych wizyt w odstępie około sześciu miesięcy.

Dlaczego kontroluje się wielkość jąder u nastolatków?

Żylak może u części chłopców wpływać na rozwój jądra.

Jeżeli jedno jądro przestaje rosnąć tak jak drugie, może to wskazywać na:

• istotny wpływ żylaka na jego funkcję.

Po skutecznym leczeniu u części nastolatków obserwuje się:

• tzw. catch-up growth,
• czyli częściowe nadrobienie wzrostu.

Nie można jednak gwarantować pełnego wyrównania.

Czy siłownia powoduje żylaki?

Nie ma podstaw, aby uznać trening siłowy za podstawową przyczynę żylaków powrózka.

Ich powstawanie wiąże się przede wszystkim z:

• anatomią odpływu żylnego.

Wysiłek może natomiast sprawić, że istniejący żylak:

• będzie bardziej widoczny,
• bardziej bolesny.

Jeżeli trening wyraźnie nasila dolegliwości, warto dostosować obciążenie.

Czy z żylakami można uprawiać sport?

Najczęściej tak.

Bezobjawowy żylak nie oznacza automatycznie konieczności rezygnacji z:

• siłowni,
• biegania,
• sportu.

Jeżeli aktywność powoduje:

• nasilony ból,
• duże uczucie ciężkości,

warto omówić to z lekarzem.

Czy żylaki powodują zaburzenia erekcji?

Nie są typową bezpośrednią przyczyną ED.

Mogą współistnieć z:

• obniżonym testosteronem,
• bólem,
• stresem związanym z płodnością.

Zaburzenia erekcji znacznie częściej mają przyczyny:

• naczyniowe,
• metaboliczne,
• hormonalne,
• psychologiczne.

Nie powinno się operować żylaków jako standardowego leczenia ED.

Czy żylaki powodują niskie libido?

Nie bezpośrednio.

Jeżeli u konkretnego pacjenta żylakom towarzyszy:

• rzeczywisty niedobór testosteronu,

hipogonadyzm może wpływać na libido.

Taki związek trzeba jednak potwierdzić odpowiednią diagnostyką.

Czy można zapobiec powstaniu żylaków?

Najczęściej nie.

Wynikają przede wszystkim z:

• anatomii naczyń,
• sposobu odpływu krwi.

Nie powstają dlatego, że mężczyzna:

• współżył,
• ćwiczył,
• nosił określoną bieliznę.

Styl życia nie usuwa istniejącej anatomicznej niewydolności żylnej.