Dyslipidemia – podwyższony cholesterol i trójglicerydy: przyczyny, diagnostyka i leczenie
Dyslipidemia oznacza nieprawidłowe stężenia lipidów we krwi. Może dotyczyć przede wszystkim podwyższonego cholesterolu LDL, zwiększonych trójglicerydów albo kilku nieprawidłowości jednocześnie. Najważniejsze znaczenie dla rozwoju miażdżycy ma nadmierna liczba krążących cząstek zawierających apolipoproteinę B, do których należą między innymi lipoproteiny LDL.
Dyslipidemia najczęściej nie powoduje żadnych objawów. Pacjent może czuć się dobrze przez wiele lat, mimo że w tętnicach stopniowo rozwijają się zmiany miażdżycowe. Dlatego rozpoznanie opiera się przede wszystkim na badaniach krwi i ocenie całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego.
Nie istnieje jedna wartość LDL odpowiednia dla każdego człowieka. U osoby z małym ryzykiem akceptowalny cel może być znacznie wyższy niż u pacjenta po zawale, z chorobą wieńcową czy inną potwierdzoną miażdżycową chorobą naczyń. Aktualizacja wytycznych ESC/EAS z 2025 roku utrzymała zasadę: im większe ryzyko sercowo-naczyniowe, tym niższe powinno być docelowe LDL-C.
Sprawdź konsultacje z zakresu kardiologii w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy.
Czym jest dyslipidemia?
Dyslipidemia to nieprawidłowe stężenie jednej lub kilku frakcji lipidowych we krwi.
Może obejmować:
- podwyższone LDL-C,
- podwyższone trójglicerydy,
- niskie HDL-C,
- zwiększone non-HDL-C,
- zwiększone stężenie apolipoproteiny B,
- podwyższone stężenie lipoproteiny(a).
Najważniejszym celem leczenia miażdżycy pozostaje obecnie przede wszystkim obniżanie LDL-C i innych aterogennych lipoprotein zawierających apoB.
Co to jest cholesterol?
Cholesterol jest naturalnie występującą substancją potrzebną organizmowi między innymi do budowy błon komórkowych i produkcji hormonów.
Problemem nie jest więc sama obecność cholesterolu.
Znaczenie ma sposób jego transportowania we krwi.
Cholesterol jest przenoszony wewnątrz cząstek nazywanych lipoproteinami.
Do najważniejszych należą:
- LDL,
- HDL,
- VLDL i inne lipoproteiny bogate w trójglicerydy.
Wynik laboratoryjny pokazujący „cholesterol całkowity” jest sumą cholesterolu znajdującego się w kilku różnych rodzajach lipoprotein.
Dlatego sama wartość cholesterolu całkowitego często nie wystarcza do prawidłowej oceny ryzyka.
Co to jest LDL?
LDL-C oznacza ilość cholesterolu transportowanego przez lipoproteiny o małej gęstości.
Cząstki LDL mogą przenikać do ściany tętnicy.
Jeżeli ich liczba i stężenie są przez wiele lat nadmierne, mogą sprzyjać:
- odkładaniu lipidów w ścianach tętnic,
- przewlekłemu procesowi zapalnemu,
- powstawaniu blaszek miażdżycowych.
Z czasem miażdżyca może prowadzić do:
- choroby wieńcowej,
- zawału serca,
- udaru niedokrwiennego,
- choroby tętnic obwodowych.
Aktualne wytyczne ESC/EAS potwierdzają LDL-C jako podstawowy cel leczenia zmniejszającego ryzyko miażdżycowych chorób sercowo-naczyniowych.
Czy LDL naprawdę jest „złym cholesterolem”?
Określenie jest uproszczeniem, ale pomaga zrozumieć znaczenie LDL w miażdżycy.
Sam cholesterol nie jest „dobry” ani „zły”.
Problemem jest nadmierna liczba aterogennych cząstek transportujących cholesterol.
Dlatego bardziej precyzyjnie mówi się o:
- LDL-C,
- non-HDL-C,
- apoB.
W praktyce pacjenckiej LDL pozostaje jednak najczęściej używanym parametrem do ustalania celu leczenia.
Co oznacza HDL?
HDL-C to cholesterol znajdujący się w lipoproteinach o dużej gęstości.
Niskie HDL często współistnieje z:
- otyłością,
- cukrzycą,
- wysokimi trójglicerydami,
- małą aktywnością fizyczną.
Wysokie HDL nie „anuluje” jednak wpływu wysokiego LDL.
Nie stosuje się obecnie prostego podejścia polegającego na farmakologicznym podnoszeniu HDL jako głównym sposobie zapobiegania miażdżycy.
Jeżeli LDL jest zbyt wysokie w stosunku do ryzyka pacjenta, wymaga odpowiedniego postępowania niezależnie od tego, że HDL jest wysokie.
Co to jest cholesterol non-HDL?
Non-HDL-C obejmuje cholesterol znajdujący się we wszystkich potencjalnie aterogennych lipoproteinach.
Oblicza się go bardzo prosto:
cholesterol całkowity – HDL-C.
Obejmuje między innymi cholesterol w:
- LDL,
- VLDL,
- remnantach lipoprotein.
Parametr może być szczególnie przydatny, gdy pacjent ma:
- wysokie trójglicerydy,
- cukrzycę,
- otyłość,
- zaburzenia metaboliczne.
Co to jest apolipoproteina B – apoB?
ApoB jest białkiem obecnym praktycznie w każdej aterogennej cząstce lipoproteinowej.
Dlatego jej stężenie może w pewnych sytuacjach lepiej odzwierciedlać liczbę cząstek zdolnych do uczestniczenia w rozwoju miażdżycy niż samo LDL-C.
Ocena apoB może mieć dodatkową wartość między innymi u osób z:
- wysokimi trójglicerydami,
- cukrzycą,
- otyłością,
- zespołem metabolicznym.
Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent musi rutynowo wykonywać apoB.
Co to są trójglicerydy?
Trójglicerydy są główną formą magazynowania tłuszczu i ważnym źródłem energii dla organizmu.
Ich stężenie może wzrastać po posiłku.
Wyraźnie podwyższone trójglicerydy mogą być związane między innymi z:
- nadmierną masą ciała,
- cukrzycą,
- wysokim spożyciem alkoholu,
- dietą bogatą w łatwo przyswajalne węglowodany,
- niektórymi chorobami genetycznymi.
Podwyższone trójglicerydy mogą również zwiększać ryzyko sercowo-naczyniowe.
Przy bardzo wysokich wartościach pojawia się dodatkowy problem – ryzyko ostrego zapalenia trzustki.
Czy podwyższony cholesterol daje objawy?
Najczęściej nie.
Pacjent zwykle:
- nie odczuwa wysokiego LDL,
- nie ma bólu,
- nie ma charakterystycznego kołatania,
- nie odczuwa tworzącej się miażdżycy.
Pierwszym objawem nieleczonej choroby może niestety stać się dopiero:
- dławica piersiowa,
- zawał,
- udar,
- niedokrwienie kończyny.
Dlatego lipidogram jest badaniem profilaktycznym, a nie tylko badaniem wykonywanym u osób mających objawy.
Czy bardzo wysoki cholesterol może dawać widoczne zmiany?
W niektórych ciężkich i genetycznie uwarunkowanych zaburzeniach mogą występować charakterystyczne zmiany.
Należą do nich między innymi:
- żółtaki ścięgien,
- żółtawe złogi w skórze,
- przedwczesny łuk rogówkowy.
Nie występują jednak u większości pacjentów z dyslipidemią.
Brak takich zmian nie oznacza więc prawidłowego cholesterolu.
Dlaczego powstaje dyslipidemia?
Najczęściej jest wynikiem współdziałania predyspozycji genetycznych i czynników środowiskowych.
Znaczenie mogą mieć:
- dieta,
- masa ciała,
- aktywność fizyczna,
- wiek,
- genetyka,
- inne choroby,
- stosowane leki.
U jednej osoby wysokie LDL będzie przede wszystkim wynikiem silnej predyspozycji genetycznej, a u innej istotną rolę odegrają otyłość, cukrzyca i styl życia.
Dlatego wysokiego cholesterolu nie należy automatycznie traktować jako skutku „złego odżywiania”.
Jakie choroby mogą powodować nieprawidłowy lipidogram?
Przed rozpoczęciem lub modyfikacją leczenia warto uwzględnić możliwe wtórne przyczyny dyslipidemii.
Należą do nich między innymi:
- niedoczynność tarczycy,
- źle kontrolowana cukrzyca,
- choroby nerek,
- zespół nerczycowy,
- niektóre choroby wątroby.
Trójglicerydy mogą również wyraźnie wzrosnąć przy nadmiernym spożyciu alkoholu.
Znaczenie mogą mieć także niektóre leki.
Jeżeli wyniki nagle znacznie się pogorszyły, warto poszukać przyczyny zamiast automatycznie zakładać, że jest to wyłącznie wynik diety.
Czym jest hipercholesterolemia rodzinna?
Rodzinna hipercholesterolemia – FH – jest genetycznym zaburzeniem prowadzącym do bardzo wysokiego LDL już od młodego wieku.
Problem polega nie tylko na wysokości jednego wyniku.
Osoba z FH jest narażona na wysokie LDL przez:
- dzieciństwo,
- okres dojrzewania,
- wiele lat dorosłości.
Łączna ekspozycja tętnic na LDL jest więc bardzo duża.
Nieleczona choroba może prowadzić do przedwczesnej miażdżycy.
Kiedy podejrzewa się hipercholesterolemię rodzinną?
Szczególnej uwagi wymaga LDL-C wynoszące co najmniej około 190 mg/dl, czyli 4,9 mmol/l, szczególnie jeśli pacjent wcześniej nie był leczony.
Taka wartość według ESC oznacza już co najmniej wysokie ryzyko sercowo-naczyniowe.
Podejrzenie FH zwiększają również:
- bardzo wysoki cholesterol od młodego wieku,
- zawał lub choroba wieńcowa w młodym wieku,
- podobnie wysokie wartości u rodziców lub rodzeństwa,
- przedwczesne choroby sercowo-naczyniowe w rodzinie.
Rozpoznanie nie opiera się jednak wyłącznie na jednym poziomie LDL.
Czy dzieci mogą mieć bardzo wysoki cholesterol?
Tak, szczególnie w przypadku zaburzeń genetycznych takich jak FH.
Dlatego wykrycie rodzinnej hipercholesterolemii u jednej osoby może mieć znaczenie również dla:
- dzieci,
- rodzeństwa,
- rodziców.
W odpowiednich rodzinach stosuje się tzw. diagnostykę kaskadową krewnych.
Co to jest lipoproteina(a) – Lp(a)?
Lp(a) jest genetycznie uwarunkowaną lipoproteiną związaną ze zwiększonym ryzykiem miażdżycy.
Jej stężenie zależy głównie od genów i w znacznie mniejszym stopniu od stylu życia.
Aktualizacja ESC/EAS 2025 zaleca rozważenie oznaczenia Lp(a) co najmniej raz w życiu dorosłego człowieka. Za stężenie istotnie zwiększające ryzyko uznaje się wartość powyżej około 50 mg/dl lub 105 nmol/l.
Czy wysoką Lp(a) można obniżyć dietą?
Zwykle nie w znaczącym stopniu.
Ponieważ stężenie jest przede wszystkim uwarunkowane genetycznie, zmiana diety i aktywność mają niewielki wpływ na samą Lp(a).
Nie oznacza to jednak, że nic nie można zrobić.
Przy wysokiej Lp(a) szczególnie istotna staje się bardzo dobra kontrola innych czynników ryzyka, przede wszystkim:
- LDL,
- ciśnienia,
- palenia,
- cukrzycy.
Wysokie Lp(a) może prowadzić do zakwalifikowania pacjenta do wyższej kategorii ryzyka i intensywniejszej profilaktyki.
Czy lipidogram trzeba wykonywać na czczo?
Nie zawsze. Pełny profil lipidowy może być w wielu sytuacjach wykonany bez pozostawania na czczo.
NICE definiuje pełny lipidogram jako:
- cholesterol całkowity,
- HDL,
- trójglicerydy,
- wyliczone non-HDL i LDL
i nie wymaga rutynowo pobierania próbki na czczo.
Post ma większe znaczenie, gdy:
- trójglicerydy są wyraźnie podwyższone,
- potrzebna jest ich dokładniejsza weryfikacja,
- laboratorium lub lekarz zalecił badanie na czczo.
Przy bardzo wysokich trójglicerydach powtarzane badanie na czczo może być konieczne.
Co powinien zawierać podstawowy lipidogram?
Najczęściej ocenia się:
- cholesterol całkowity,
- LDL-C,
- HDL-C,
- trójglicerydy,
- non-HDL-C.
W określonych sytuacjach warto uzupełnić ocenę o:
- apoB,
- Lp(a).
Wynik powinien być interpretowany łącznie z:
- wiekiem,
- ciśnieniem,
- paleniem,
- cukrzycą,
- chorobami nerek,
- przebytymi chorobami serca i naczyń.
Czy cholesterol całkowity 200 mg/dl jest prawidłowy?
Nie można ocenić ryzyka tylko na podstawie tej jednej wartości.
Dwie osoby mogą mieć cholesterol całkowity 200 mg/dl, ale:
- jedna może mieć niskie LDL i wysokie HDL,
- druga wysokie LDL i niskie HDL.
Jeszcze ważniejsze jest to, że cel LDL zależy od ryzyka.
LDL 100 mg/dl może być akceptowalny u jednej osoby, a zdecydowanie za wysoki u pacjenta po zawale.
Jakie LDL jest prawidłowe?
Nie istnieje jeden uniwersalny cel dla wszystkich.
Aktualizacja ESC/EAS 2025 pozostawiła dotychczasowe cele LDL zależne od ryzyka:
- małe ryzyko – LDL-C poniżej 116 mg/dl,
- umiarkowane ryzyko – poniżej 100 mg/dl,
- wysokie ryzyko – poniżej 70 mg/dl i co najmniej 50% redukcji od wartości wyjściowej,
- bardzo wysokie ryzyko – poniżej 55 mg/dl i co najmniej 50% redukcji.
U wybranych pacjentów z ponownym zdarzeniem miażdżycowym mimo właściwego leczenia można rozważać jeszcze niższy cel, około 40 mg/dl.
Dlaczego osoba po zawale ma cel LDL poniżej 55 mg/dl?
Ponieważ należy do grupy bardzo wysokiego ryzyka kolejnego zdarzenia sercowo-naczyniowego.
Pacjent po:
- zawale,
- udarze miażdżycowym,
- rozpoznanej chorobie wieńcowej,
- niektórych innych manifestacjach miażdżycy
ma już udowodnioną chorobę.
Celem nie jest wtedy jedynie „mieścić się w normie laboratoryjnej”, ale maksymalnie ograniczyć ryzyko następnego zdarzenia.
Dlatego zakres referencyjny wydrukowany obok wyniku w laboratorium może być znacznie mniej restrykcyjny niż rzeczywisty cel terapii pacjenta.
Czy LDL 80 mg/dl jest dobrym wynikiem?
Zależy dla kogo.
Dla osoby z małym lub umiarkowanym ryzykiem może być bardzo dobrym wynikiem.
Dla pacjenta:
- po zawale,
- z chorobą wieńcową,
- z miażdżycą innych tętnic
może nadal pozostawać powyżej zalecanego celu.
Dlatego wynik zawsze należy interpretować razem z kategorią ryzyka.
Jak ocenia się ryzyko u osoby bez rozpoznanej choroby sercowo-naczyniowej?
U osób bez rozpoznanej miażdżycowej choroby sercowo-naczyniowej ryzyko szacuje się na podstawie kilku czynników jednocześnie.
Aktualizacja ESC/EAS 2025 rekomenduje modele:
- SCORE2,
- SCORE2-OP dla starszych osób
w odpowiednich grupach pacjentów.
Do oceny wchodzą między innymi:
- wiek,
- płeć,
- ciśnienie,
- palenie,
- lipidy.
Nie stosuje się tych samych kalkulatorów w każdej chorobie – osoby z rozpoznaną miażdżycą, niektórymi postaciami cukrzycy, przewlekłą chorobą nerek czy FH wymagają odrębnej oceny.
Czy wynik tomografii tętnic może wpływać na decyzję o leczeniu?
Tak.
Aktualizacja ESC/EAS 2025 wskazuje, że przy umiarkowanym ryzyku albo wyniku bliskim granicy decyzji terapeutycznej pomocne mogą być dodatkowe modyfikatory ryzyka.
Należą do nich między innymi:
- obecność subklinicznej miażdżycy w badaniu obrazowym,
- zwiększona liczba zwapnień w tętnicach wieńcowych – CAC,
- wysokie Lp(a).
Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent z wysokim cholesterolem musi wykonywać tomografię.
Jak leczy się podwyższony cholesterol?
Leczenie zależy od wartości lipidów i całkowitego ryzyka pacjenta.
Obejmuje:
- zmianę stylu życia,
- leczenie chorób współistniejących,
- farmakoterapię, jeśli istnieją wskazania.
U części osób o małym ryzyku wystarczające może być początkowo postępowanie niefarmakologiczne.
U pacjenta po zawale leczenie farmakologiczne jest natomiast podstawowym elementem profilaktyki wtórnej niezależnie od tego, że pacjent stosuje prawidłową dietę.
Jak dieta wpływa na cholesterol?
Sposób żywienia może istotnie wpływać na profil lipidowy, choć wielkość efektu różni się pomiędzy pacjentami.
Korzystny jest przede wszystkim model żywienia oparty na:
- warzywach,
- owocach,
- produktach pełnoziarnistych,
- roślinach strączkowych,
- rybach,
- orzechach,
- olejach roślinnych.
Warto ograniczać:
- tłuszcze trans,
- nadmiar tłuszczów nasyconych,
- silnie przetworzoną żywność.
Przy wysokich trójglicerydach szczególne znaczenie mogą mieć również:
- alkohol,
- nadmiar cukrów prostych,
- nadmierna podaż kalorii.
Czy cholesterol z jajek jest główną przyczyną wysokiego LDL?
U większości osób poziom LDL zależy od znacznie większej liczby czynników niż ilość cholesterolu w pojedynczym produkcie spożywczym.
Duże znaczenie mają między innymi:
- genetyka,
- rodzaj spożywanych tłuszczów,
- masa ciała,
- metabolizm wątroby.
Dlatego leczenie dyslipidemii nie powinno sprowadzać się do zakazu jednego produktu.
Czy można obniżyć wysoki cholesterol samą dietą?
U części osób zmiana stylu życia może istotnie poprawić wynik, ale przy wysokim lub bardzo wysokim ryzyku często nie wystarcza do osiągnięcia celu LDL.
Ma to szczególne znaczenie przy:
- FH,
- chorobie wieńcowej,
- przebytym zawale,
- bardzo wysokim LDL.
W takich sytuacjach leczenie farmakologiczne nie oznacza „porażki diety”.
Jest wynikiem poziomu ryzyka i potrzebnego stopnia redukcji LDL.
Jakie leki najczęściej stosuje się do obniżenia LDL?
Podstawową grupą leków pozostają statyny.
Aktualizacja ESC/EAS 2025 nadal wskazuje statyny jako leczenie pierwszego wyboru obniżające LDL i ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych.
Jeżeli cel nie zostaje osiągnięty, można – w zależności od ryzyka – dołączać:
- ezetymib,
- inhibitory PCSK9,
- inne terapie o udowodnionej skuteczności.
W 2025 roku do zaleceń mocniej włączono również kwas bempediowy, szczególnie u pacjentów nietolerujących statyn albo wymagających dalszego obniżenia LDL.
Jak działają statyny?
Statyny zmniejszają produkcję cholesterolu w wątrobie i zwiększają wychwytywanie LDL z krwi.
W efekcie:
- obniżają LDL-C,
- zmniejszają liczbę aterogennych cząstek,
- ograniczają ryzyko zdarzeń miażdżycowych.
Korzyść zależy nie tylko od tego, jaki poziom LDL zostanie osiągnięty, ale również od czasu utrzymywania niskiej ekspozycji.
Dlatego leczenie jest najczęściej długoterminowe.
Czy statyny niszczą wątrobę?
Poważne uszkodzenie wątroby podczas stosowania statyn jest rzadkie.
Przed rozpoczęciem leczenia i w określonych sytuacjach podczas terapii ocenia się odpowiednie badania laboratoryjne.
Niewielkie przejściowe zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych nie oznacza automatycznie ciężkiego uszkodzenia.
Nie należy odstawiać leku na podstawie internetowych informacji albo pojedynczego wyniku bez omówienia go z lekarzem.
Czy statyny powodują bóle mięśni?
Dolegliwości mięśniowe mogą wystąpić, ale nie każdy ból mięśni podczas leczenia jest spowodowany statyną.
Jeśli pojawią się objawy, lekarz może ocenić:
- związek czasowy z rozpoczęciem terapii,
- inne możliwe przyczyny,
- stosowane jednocześnie leki,
- potrzebę wykonania dodatkowych badań.
W zależności od sytuacji możliwe jest:
- zastosowanie innej statyny,
- zmiana schematu,
- wykorzystanie terapii niestatynowej.
Nie powinno się z góry rezygnować ze wszystkich metod obniżających LDL po jednym epizodzie dolegliwości.
Co jeśli nie toleruję statyny?
Istnieją inne możliwości leczenia.
Aktualizacja ESC/EAS 2025 rekomenduje kwas bempediowy u pacjentów, którzy nie mogą stosować statyny w sposób umożliwiający osiągnięcie celu LDL.
W zależności od sytuacji dostępne są również:
- ezetymib,
- inhibitory PCSK9,
- terapie skojarzone.
Najważniejsze jest osiągnięcie odpowiedniej redukcji LDL przy możliwej do tolerowania terapii.
Co zrobić, jeśli statyna obniża LDL, ale nie do celu?
Wysokie ryzyko często wymaga leczenia skojarzonego.
Zamiast zwiększać terapię w nieskończoność jednym lekiem, można połączyć mechanizmy działania.
Przykładowo:
- statyna może być połączona z ezetymibem,
- przy niewystarczającym efekcie mogą być rozważane kolejne leki.
Aktualne wytyczne szczególnie mocno wspierają intensywne leczenie skojarzone u pacjentów wysokiego i bardzo wysokiego ryzyka.
Czy po uzyskaniu prawidłowego LDL można odstawić lek?
Zwykle nie.
Jeżeli LDL jest niskie dzięki leczeniu, jego odstawienie najczęściej powoduje ponowny wzrost.
Leki:
- kontrolują zaburzenie,
- ale nie usuwają genetycznej lub metabolicznej skłonności do wysokiego LDL.
Decyzja o zmianie terapii powinna być podejmowana wspólnie z lekarzem.
Czy suplementy mogą zastąpić statynę?
Nie ma obecnie podstaw do traktowania suplementów lub witamin jako zamiennika terapii o udowodnionym działaniu przeciwmiażdżycowym.
Aktualizacja ESC/EAS 2025 wprost wskazuje, że dostępne dowody nie uzasadniają stosowania suplementów ani witamin w celu obniżania LDL i zmniejszania ryzyka ASCVD.
Dotyczy to szczególnie zastępowania nimi leczenia zaleconego pacjentowi wysokiego ryzyka.
Czy czerwony ryż drożdżowy jest „naturalną statyną”?
Nie należy traktować preparatów tego typu jako bezpiecznego i równoważnego zamiennika kontrolowanej farmakoterapii.
Zawartość substancji aktywnych w suplementach może być mniej przewidywalna, a działanie i działania niepożądane nie stają się automatycznie bezpieczne tylko dlatego, że produkt określa się jako naturalny.
Aktualne ESC/EAS nie rekomenduje suplementów lub witamin do zmniejszania LDL i ryzyka sercowo-naczyniowego.
Jak leczy się wysokie trójglicerydy?
Najpierw trzeba ustalić ich nasilenie oraz możliwą przyczynę.
Znaczenie mają:
- kontrola cukrzycy,
- ograniczenie alkoholu,
- redukcja nadmiernej masy ciała,
- sposób odżywiania,
- leczenie innych chorób.
U pacjentów wysokiego i bardzo wysokiego ryzyka statyny pozostają podstawową farmakoterapią zmniejszającą ryzyko sercowo-naczyniowe również przy hipertriglicerydemii.
W wybranych przypadkach utrzymujących się podwyższonych trójglicerydów mimo statyny mogą być rozważane dodatkowe terapie.
Kiedy wysokie trójglicerydy stają się niebezpieczne dla trzustki?
Przy bardzo wysokich stężeniach rośnie ryzyko ostrego zapalenia trzustki.
NICE zaleca pilną ocenę specjalistyczną przy trójglicerydach przekraczających 20 mmol/l, jeżeli wynik nie wynika z nadmiernego alkoholu lub złej kontroli glikemii. Przy wartościach 10–20 mmol/l zaleca powtórzenie badania na czczo, ocenę wtórnych przyczyn i konsultację, jeśli wynik nadal przekracza 10 mmol/l.
Nie należy więc traktować bardzo wysokich trójglicerydów wyłącznie jako problemu długoterminowego ryzyka miażdżycy.
Jakie objawy może dawać zapalenie trzustki?
Typowym objawem jest silny, utrzymujący się ból w górnej części brzucha.
Może promieniować do pleców i współistnieć z:
- nudnościami,
- wymiotami,
- znacznym pogorszeniem samopoczucia.
Osoba z bardzo wysokimi trójglicerydami i takim bólem wymaga pilnej oceny medycznej.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Sama dyslipidemia najczęściej nie jest stanem nagłym.
Pilnej pomocy wymagają natomiast jej możliwe powikłania.
Należy zadzwonić pod 112 lub 999 przy objawach mogących wskazywać na:
- zawał – nagły utrzymujący się ból lub ucisk w klatce piersiowej, duszność, zimny pot,
- udar – nagłe osłabienie jednej strony ciała, opadnięcie kącika ust, zaburzenie mowy,
- inne ostre zdarzenie naczyniowe.
Pilnej oceny wymaga również silny ból brzucha z wymiotami u osoby z bardzo wysokimi trójglicerydami.
Czy cholesterol można obniżyć „za bardzo”?
U pacjentów bardzo wysokiego ryzyka osiąganie bardzo niskich wartości LDL jest częścią współczesnego leczenia.
Nie należy więc automatycznie uznawać LDL 45 czy 50 mg/dl za „niebezpiecznie niski” u pacjenta po zawale.
U osób bardzo wysokiego ryzyka celem jest właśnie LDL poniżej 55 mg/dl.
Każdy wynik należy jednak oceniać w kontekście:
- wskazania do leczenia,
- stosowanych leków,
- tolerancji terapii.
Jak często kontroluje się lipidogram po rozpoczęciu leczenia?
Kontrola służy przede wszystkim ocenie odpowiedzi na terapię i osiągnięcia indywidualnego celu LDL.
Termin zależy od:
- zastosowanego leczenia,
- ryzyka,
- wartości wyjściowych,
- wcześniejszej tolerancji terapii.
Po uzyskaniu stabilnego wyniku kontrole mogą być wykonywane rzadziej.
Nie ma potrzeby wykonywania lipidogramu co kilka dni – zmiany ocenia się w odpowiednich odstępach po rozpoczęciu lub modyfikacji leczenia.
Czy dyslipidemii można zapobiegać?
Można wpływać na część zaburzeń lipidowych, ale nie można zmienić wszystkich predyspozycji genetycznych.
Znaczenie mają:
- prawidłowa masa ciała,
- aktywność fizyczna,
- odpowiedni sposób żywienia,
- ograniczenie alkoholu,
- niepalenie,
- właściwe leczenie cukrzycy i innych chorób metabolicznych.
U osoby z FH nawet bardzo dobry styl życia może jednak nie wystarczyć do uzyskania bezpiecznego LDL.
Jak przygotować się do konsultacji z powodu wysokiego cholesterolu?
Warto zabrać wcześniejsze wyniki:
- LDL,
- HDL,
- cholesterolu całkowitego,
- trójglicerydów,
- non-HDL,
- Lp(a), jeśli było oznaczane.
Przydatne są również:
- glukoza lub HbA1c,
- TSH,
- kreatynina i eGFR,
- wyniki badań wątroby,
- wcześniejsze wypisy kardiologiczne.
Warto przygotować informacje o:
- przebytym zawale lub udarze,
- chorobie wieńcowej,
- miażdżycy innych tętnic,
- chorobach sercowo-naczyniowych w rodzinie,
- wieku, w którym wystąpiły u krewnych.
Należy podać wszystkie aktualnie stosowane:
- leki,
- suplementy,
- wcześniejsze leki lipidowe, które zostały odstawione,
- objawy, które pacjent wiązał z leczeniem.
Najczęstsze pytania o cholesterol i trójglicerydy
Czy cholesterol całkowity 200 mg/dl jest dobry?
Nie da się tego określić bez pełnego lipidogramu i oceny ryzyka. Znacznie ważniejsze są między innymi LDL i non-HDL, a cel LDL zależy od tego, czy pacjent jest w grupie małego, wysokiego czy bardzo wysokiego ryzyka.
Czy LDL 100 mg/dl jest prawidłowe?
Dla osoby umiarkowanego ryzyka może być wartością docelową, ale dla pacjenta po zawale jest zdecydowanie zbyt wysokie. W bardzo wysokim ryzyku ESC/EAS zaleca LDL poniżej 55 mg/dl i co najmniej 50% redukcji od wartości wyjściowej.
Czy wysoki HDL chroni przed wysokim LDL?
Nie w wystarczającym stopniu. Wysokie HDL nie oznacza, że można pozostawić wysokie LDL bez leczenia, jeśli pacjent przekracza swój indywidualny cel.
Czy przy wysokim cholesterolu zawsze trzeba brać statynę?
Nie zawsze. Decyzja zależy od wysokości LDL i całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego. U pacjentów z potwierdzoną miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową farmakoterapia obniżająca LDL jest jednak podstawą profilaktyki wtórnej.
Czy statynę można odstawić, kiedy cholesterol się poprawi?
Zwykle nie. Niski wynik jest najczęściej efektem działania leku. Po odstawieniu LDL może ponownie wzrosnąć.
Czy warto zbadać Lp(a)?
Tak, aktualne ESC/EAS zaleca rozważenie oznaczenia Lp(a) przynajmniej raz w życiu dorosłego człowieka. Wynik jest w dużej mierze genetycznie uwarunkowany i może pomóc dokładniej ocenić ryzyko.
Czy wysokie trójglicerydy są mniej ważne niż cholesterol?
Nie można ich ignorować. Przy umiarkowanym wzroście są markerem ryzyka metabolicznego i sercowo-naczyniowego, a przy bardzo wysokich wartościach zwiększają dodatkowo ryzyko ostrego zapalenia trzustki.
Czy suplementy mogą wystarczyć zamiast leków na cholesterol?
Nie ma dowodów pozwalających traktować suplementy lub witaminy jako równoważny zamiennik terapii o potwierdzonym wpływie na ryzyko sercowo-naczyniowe. ESC/EAS 2025 nie rekomenduje ich do redukcji LDL i ryzyka ASCVD.
Dyslipidemia — konsultacja kardiologiczna w Bydgoszczy
Dyslipidemia jest bardzo częstym i najczęściej bezobjawowym czynnikiem prowadzącym do rozwoju miażdżycy. Najważniejszym parametrem terapeutycznym pozostaje LDL-C, ale przy ocenie pacjenta znaczenie mają również trójglicerydy, non-HDL-C, a w określonych sytuacjach apoB i Lp(a).
Nie istnieje jeden uniwersalny „prawidłowy cholesterol”. Cel LDL zależy od całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego. Aktualne ESC/EAS utrzymuje cele poniżej 70 mg/dl u osób wysokiego ryzyka oraz poniżej 55 mg/dl u pacjentów bardzo wysokiego ryzyka, wraz z odpowiednią procentową redukcją wartości wyjściowej.
Podstawą farmakoterapii pozostają statyny, a gdy efekt jest niewystarczający lub występuje nietolerancja, możliwe jest stosowanie leczenia skojarzonego i terapii niestatynowych. Aktualizacja z 2025 roku rozszerzyła rolę między innymi kwasu bempediowego i potwierdziła znaczenie oznaczania Lp(a).
Bardzo wysokie trójglicerydy wymagają dodatkowej uwagi ze względu na ryzyko ostrego zapalenia trzustki.
Jeżeli występują u Ciebie niepokojące wyniki lipidogramu lub potrzebujesz konsultacji, sprawdź informacje o konsultacjach kardiologicznych w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy i potwierdź dostępność w rejestracji.
Sprawdź dostępność konsultacji
Choroby kardiologiczne — wszystkie choroby · Choroby i dolegliwości — baza wiedzy
