Zapalenie gruczołu krokowego – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Zapalenie gruczołu krokowego – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Zapalenie gruczołu krokowego, czyli prostaty, nie jest jednym schorzeniem o jednakowym przebiegu. Ostre bakteryjne zapalenie prostaty może rozpocząć się nagle, z gorączką, bólem i zaburzeniami oddawania moczu. Przewlekłe bakteryjne zapalenie prostaty ma zwykle mniej gwałtowny przebieg i może wiązać się z nawracającymi zakażeniami dróg moczowych.
Osobnym problemem jest przewlekły zespół bólowy miednicy, który przez pacjentów często również określany jest jako „przewlekłe zapalenie prostaty”. W tym przypadku mogą występować ból krocza, podbrzusza lub narządów płciowych oraz objawy ze strony układu moczowego, mimo że nie udaje się potwierdzić zakażenia bakteryjnego.
Diagnostyką chorób gruczołu krokowego zajmuje się urolog. Rozróżnienie zakażenia bakteryjnego od przewlekłego zespołu bólowego jest szczególnie ważne, ponieważ postępowanie w tych sytuacjach jest inne.
Sprawdź konsultacje z zakresu urologii w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy.
Czym jest zapalenie gruczołu krokowego?
Gruczoł krokowy, czyli prostata, znajduje się poniżej pęcherza moczowego i otacza początkowy fragment cewki moczowej.
Pod potocznym określeniem „zapalenie prostaty” może kryć się kilka różnych problemów.
Klasyfikacja stosowana w urologii wyróżnia między innymi:
- ostre bakteryjne zapalenie gruczołu krokowego,
- przewlekłe bakteryjne zapalenie gruczołu krokowego,
- przewlekły zespół bólowy miednicy,
- bezobjawowe zapalenie wykrywane przypadkowo w badaniach.
Najważniejsze dla pacjenta jest rozróżnienie między chorobą związaną z zakażeniem bakteryjnym a przewlekłym bólem, którego nie można wyjaśnić aktywną infekcją.
Czym jest ostre bakteryjne zapalenie prostaty?
Ostre bakteryjne zapalenie gruczołu krokowego jest zakażeniem prostaty wywołanym przez bakterie.
Choroba zwykle zaczyna się gwałtownie. Mogą występować zarówno objawy ze strony układu moczowego, jak i objawy ogólne.
Bakterie najczęściej przedostają się do prostaty z dróg moczowych. Do zakażenia może również dojść po niektórych procedurach dotyczących układu moczowego.
Ostre bakteryjne zapalenie prostaty wymaga leczenia antybiotykiem. Cięższy przebieg może wymagać leczenia szpitalnego.
Czym jest przewlekłe bakteryjne zapalenie prostaty?
Przewlekłe bakteryjne zapalenie prostaty oznacza długotrwałe lub nawracające zakażenie gruczołu krokowego.
Objawy utrzymują się znacznie dłużej niż w ostrym zakażeniu i zwykle nie mają tak gwałtownego charakteru.
Mogą występować:
- ból lub dyskomfort w obrębie miednicy,
- pieczenie podczas oddawania moczu,
- częstomocz,
- problemy z oddawaniem moczu,
- ból podczas lub po wytrysku,
- nawracające zakażenia dróg moczowych.
Do rozpoznania potrzebna jest odpowiednia diagnostyka. Sam przewlekły ból w okolicy prostaty nie potwierdza zakażenia bakteryjnego.
Czym jest przewlekły zespół bólowy miednicy?
Przewlekły zespół bólowy miednicy u mężczyzn może powodować nawracający lub utrzymujący się ból bez potwierdzonego zakażenia, które wyjaśniałoby objawy.
Ból może być odczuwany między innymi:
- w kroczu,
- w podbrzuszu,
- w penisie,
- w mosznie,
- w okolicy odbytu,
- w innych częściach miednicy.
Mogą mu towarzyszyć problemy z oddawaniem moczu oraz zaburzenia funkcji seksualnych.
W aktualnych wytycznych stosuje się między innymi określenie pierwotnego zespołu bólowego prostaty. Oznacza ono przewlekły ból odczuwany w okolicy prostaty, którego nie można wyjaśnić zakażeniem ani inną oczywistą chorobą miejscową.
To istotne rozróżnienie, ponieważ taki problem nie powinien być automatycznie traktowany jako przewlekła infekcja wymagająca kolejnych kuracji antybiotykiem.
Jakie objawy powoduje ostre zapalenie prostaty?
Ostre zakażenie może rozpocząć się szybko.
Możliwe objawy to:
- gorączka,
- dreszcze,
- osłabienie i złe samopoczucie,
- ból lub pieczenie podczas oddawania moczu,
- częste oddawanie moczu,
- naglące parcia,
- trudność z rozpoczęciem mikcji,
- osłabiony strumień moczu,
- ból krocza,
- ból w podbrzuszu,
- ból w okolicy odbytu lub narządów płciowych.
W niektórych przypadkach może dojść do zatrzymania moczu.
Podobne objawy mogą występować również w innych zakażeniach układu moczowego. Dlatego rozpoznanie wymaga oceny lekarskiej.
Jak objawia się przewlekły problem z prostatą?
Przewlekłe dolegliwości często są mniej charakterystyczne.
Pacjent może zgłaszać:
- tępy ból lub dyskomfort w kroczu,
- ból w podbrzuszu,
- ból penisa lub moszny,
- dyskomfort w okolicy odbytu,
- ból podczas lub po wytrysku,
- pieczenie podczas oddawania moczu,
- częstomocz,
- naglące parcia,
- osłabienie strumienia moczu.
Objawy mogą utrzymywać się stale albo okresowo nasilać i zmniejszać.
Przewlekły ból może również wpływać na aktywność seksualną, sen i codzienne funkcjonowanie.
Czy ból po wytrysku może być związany z prostatą?
Tak.
Ból podczas lub po wytrysku występuje u części mężczyzn z przewlekłym zapaleniem prostaty lub przewlekłym zespołem bólowym miednicy.
Nie jest jednak objawem charakterystycznym wyłącznie dla prostaty.
Podobne dolegliwości mogą mieć inne przyczyny urologiczne, neurologiczne albo być związane z mięśniami dna miednicy.
Jeżeli problem powtarza się, warto ustalić jego przyczynę.
Jak dochodzi do bakteryjnego zapalenia prostaty?
Ostre zapalenie jest zwykle wywoływane przez bakterie związane z zakażeniami układu moczowego.
Najczęściej są to drobnoustroje pochodzące z przewodu pokarmowego, które przedostają się do dróg moczowych.
Ryzyko może wzrastać w określonych sytuacjach związanych z zaburzeniami odpływu moczu albo procedurami wykonywanymi w obrębie układu moczowego.
W przewlekłym bakteryjnym zapaleniu drobnoustroje mogą utrzymywać się w obrębie gruczołu krokowego i powodować kolejne epizody dolegliwości.
Czy przewlekłe zapalenie prostaty zawsze jest infekcją?
Nie.
To jedna z najważniejszych informacji dotyczących przewlekłych dolegliwości określanych przez pacjentów jako „zapalenie prostaty”.
U wielu mężczyzn z przewlekłym bólem miednicy nie udaje się potwierdzić aktywnego zakażenia bakteryjnego.
W powstawaniu przewlekłego zespołu bólowego mogą uczestniczyć różne mechanizmy, między innymi:
- nieprawidłowa funkcja lub napięcie mięśni dna miednicy,
- zmiany w przetwarzaniu bodźców bólowych przez układ nerwowy,
- mechanizmy zapalne,
- zaburzenia urologiczne,
- czynniki psychospołeczne,
- inne współistniejące zespoły bólowe.
Z tego powodu leczenie przewlekłego bólu miednicy może wymagać kilku uzupełniających się metod.
Kiedy zgłosić się do urologa?
Konsultacja jest wskazana, gdy występują:
- nawracający lub przewlekły ból krocza,
- ból przy oddawaniu moczu,
- nawracające zakażenia dróg moczowych u mężczyzny,
- ból podczas lub po wytrysku,
- częstomocz lub parcia utrzymujące się mimo wcześniejszego leczenia,
- problemy z opróżnianiem pęcherza,
- nawracające dolegliwości przypisywane prostacie.
Urolog może ocenić, czy problem ma charakter zakaźny, wynika z przewlekłego zespołu bólowego czy ma inne podłoże.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Ostre bakteryjne zapalenie prostaty może prowadzić do poważnego zakażenia.
Pilnej oceny wymagają szczególnie:
- wysoka gorączka i dreszcze,
- wyraźne pogorszenie stanu ogólnego,
- niemożność oddania moczu,
- szybko nasilający się ból,
- uporczywe wymioty,
- znaczne osłabienie,
- zaburzenia świadomości.
Powikłaniami ostrego zakażenia mogą być między innymi ostre zatrzymanie moczu, ropień prostaty lub uogólnione zakażenie.
Jeżeli objawy nasilają się mimo rozpoczętego leczenia albo nie pojawia się spodziewana poprawa, konieczna jest ponowna ocena medyczna.
W przypadku nagłego zagrożenia zdrowia lub życia należy zadzwonić pod numer 112 lub 999 albo zgłosić się do Szpitalnego Oddziału Ratunkowego.
Jak rozpoznaje się zapalenie prostaty?
Diagnostyka zależy przede wszystkim od przebiegu objawów.
Lekarz może zapytać:
- kiedy rozpoczęły się dolegliwości,
- czy występuje gorączka,
- gdzie odczuwany jest ból,
- czy są problemy z oddawaniem moczu,
- czy wcześniej występowały zakażenia dróg moczowych,
- czy objawy powracają,
- czy ból jest związany z wytryskiem,
- czy wykonywano wcześniej zabiegi urologiczne.
Ważne jest rozróżnienie ostrego zakażenia od przewlekłego zespołu dolegliwości.
Jakie badania wykonuje się przy ostrym zapaleniu prostaty?
Jednym z podstawowych badań jest badanie moczu.
Przy podejrzeniu ostrego bakteryjnego zapalenia prostaty pobiera się również mocz do posiewu, najlepiej przed rozpoczęciem antybiotykoterapii, jeżeli stan pacjenta na to pozwala.
Posiew umożliwia:
- wykrycie bakterii,
- określenie ich wrażliwości na antybiotyki,
- dopasowanie leczenia po uzyskaniu wyniku.
Przy cięższym przebiegu potrzebne mogą być również badania krwi.
Lekarz może także zbadać prostatę przez odbytnicę. W ostrym zapaleniu gruczoł może być bolesny i obrzęknięty.
Czy podczas ostrego zapalenia można wykonywać masaż prostaty?
Nie.
W ostrym bakteryjnym zapaleniu prostaty nie wykonuje się masażu gruczołu w celu pozyskania wydzieliny do badania.
Manipulowanie silnie zmienioną zapalnie prostatą może zwiększać ryzyko przedostania się bakterii do krwi.
Dlatego przy podejrzeniu ostrego bakteryjnego zapalenia prostaty stosuje się inne metody diagnostyczne.
Jak rozpoznaje się przewlekłe bakteryjne zapalenie prostaty?
Przy przewlekłych objawach diagnostyka wygląda inaczej.
W określonych sytuacjach można porównywać próbki moczu pobrane przed i po masażu gruczołu krokowego.
Stosowany jest między innymi test Mearesa-Stameya w wersji dwu- lub czteroszklankowej.
Pozwala on ocenić, czy bakterie lub komórki zapalne są związane z prostatą.
W zależności od objawów lekarz może również rozważyć diagnostykę określonych zakażeń przenoszonych drogą płciową.
Czy badanie nasienia rozpoznaje przewlekłe zapalenie prostaty?
Nie powinno być jedynym badaniem wykorzystywanym do tego celu.
Posiew ejakulatu może w pewnych sytuacjach dostarczyć dodatkowych informacji, ale jego czułość w diagnostyce przewlekłego bakteryjnego zapalenia prostaty jest ograniczona.
Dlatego aktualne wytyczne nie zalecają rutynowego opierania rozpoznania wyłącznie na badaniu nasienia.
Czy przy zapaleniu prostaty bada się PSA?
PSA może wzrosnąć podczas aktywnego zapalenia gruczołu krokowego.
Z tego względu wynik uzyskany w okresie infekcji może być trudny do interpretacji.
PSA nie jest badaniem służącym do potwierdzania zapalenia prostaty.
Jeżeli istnieją niezależne wskazania do oceny PSA, lekarz może ustalić właściwy moment wykonania badania po uwzględnieniu przebiegu zapalenia.
Czy potrzebne jest USG prostaty?
Nie każdy pacjent z zapaleniem prostaty wymaga obrazowania.
W typowym przypadku rozpoznanie ostrego zakażenia opiera się przede wszystkim na objawach, badaniu i diagnostyce mikrobiologicznej.
Badanie obrazowe może być potrzebne w określonych sytuacjach, na przykład przy podejrzeniu ropnia prostaty lub innego powikłania.
Samo przezodbytnicze USG prostaty nie jest badaniem pozwalającym wiarygodnie potwierdzić lub wykluczyć zapalenie prostaty.
Jak leczy się ostre bakteryjne zapalenie prostaty?
Ostre bakteryjne zapalenie prostaty wymaga antybiotykoterapii.
Jeżeli jest to możliwe, przed rozpoczęciem leczenia pobiera się mocz do posiewu.
Po otrzymaniu wyniku lekarz może zmienić antybiotyk, jeśli wykryte bakterie są oporne na początkowo zastosowany preparat.
Wybór leczenia zależy między innymi od:
- nasilenia zakażenia,
- wyników posiewu,
- wcześniejszego stosowania antybiotyków,
- lokalnej oporności bakterii,
- chorób współistniejących,
- możliwych działań niepożądanych.
Pacjenci w ciężkim stanie mogą wymagać hospitalizacji i początkowego leczenia dożylnego.
Ostre zapalenie prostaty wymaga dłuższego leczenia niż typowe niepowikłane zapalenie pęcherza.
Jak leczy się przewlekłe bakteryjne zapalenie prostaty?
Jeżeli badania potwierdzają przewlekłe zakażenie, leczenie obejmuje odpowiednio dobrany antybiotyk.
Przy wyborze uwzględnia się:
- rodzaj wykrytego drobnoustroju,
- jego wrażliwość,
- zdolność leku do osiągania odpowiedniego stężenia w prostacie,
- wcześniejsze leczenie.
Terapia przewlekłego zakażenia prostaty jest zwykle dłuższa niż leczenie prostego zakażenia dolnych dróg moczowych.
Nie oznacza to jednak, że każdy mężczyzna z wielomiesięcznym bólem powinien otrzymywać wielokrotnie antybiotyk.
Najpierw należy ustalić, czy istnieją podstawy do rozpoznania zakażenia.
Jak leczy się przewlekły zespół bólowy miednicy?
Leczenie różni się od postępowania przy potwierdzonym zakażeniu bakteryjnym.
Nie istnieje jedna metoda skuteczna u każdego pacjenta.
Aktualne podejście zakłada dobieranie terapii do dominujących objawów i możliwych mechanizmów choroby.
Postępowanie może obejmować między innymi:
- leczenie bólu,
- wybrane leki wpływające na objawy ze strony dróg moczowych,
- fizjoterapię dna miednicy,
- metody ukierunkowane na przewlekły ból,
- postępowanie dotyczące czynników nasilających objawy,
- wybrane formy pomocy psychologicznej.
U niektórych pacjentów najlepsze efekty może dawać połączenie kilku metod.
Czy przewlekły ból prostaty leczy się antybiotykiem?
Nie każdy przypadek.
Przewlekły zespół bólowy miednicy nie jest równoznaczny z przewlekłym zakażeniem.
U części wcześniej nieleczonych pacjentów lekarz może w określonych sytuacjach rozważyć próbę leczenia przeciwbakteryjnego, jednak wielokrotne powtarzanie antybiotykoterapii bez potwierdzonej infekcji nie powinno być automatycznym sposobem postępowania.
Brak efektu wcześniejszych kuracji jest jednym z powodów do ponownego przeanalizowania przyczyny objawów.
Czy fizjoterapia może pomóc przy bólu prostaty?
U części pacjentów tak.
Przewlekły ból miednicy może współistnieć z nadmiernym napięciem, bolesnością lub nieprawidłową funkcją mięśni dna miednicy.
W takim przypadku postępowanie może obejmować między innymi:
- terapię manualną,
- naukę rozluźniania mięśni,
- pracę nad prawidłowym funkcjonowaniem dna miednicy,
- techniki ograniczające nasilenie bólu.
Nie każdy pacjent potrzebuje typowych ćwiczeń wzmacniających.
Jeżeli mięśnie są nadmiernie napięte, wielokrotne ich zaciskanie może nie być właściwym sposobem terapii.
Czy stres może nasilać przewlekłe objawy?
Tak.
Nie oznacza to, że ból jest „wymyślony” lub ma wyłącznie psychiczne podłoże.
Przewlekły ból jest związany ze złożonym działaniem układu nerwowego, mięśni, narządów oraz czynników emocjonalnych i behawioralnych.
Stres, lęk związany z objawami, problemy ze snem czy obawa przed bólem mogą zwiększać jego odczuwanie.
Dlatego u części pacjentów jednym z elementów postępowania może być terapia psychologiczna lub poznawczo-behawioralna.
Jakie powikłania może powodować ostre zapalenie prostaty?
Nie występują one u każdego pacjenta.
Możliwe powikłania obejmują:
- ostre zatrzymanie moczu,
- ropień gruczołu krokowego,
- przedostanie się bakterii do krwi,
- urosepsę,
- nawracające zakażenia,
- rozwój przewlekłego bakteryjnego zapalenia prostaty.
Ryzyko zależy od nasilenia infekcji, stanu zdrowia pacjenta oraz skuteczności zastosowanego leczenia.
Jeżeli mimo leczenia stan się pogarsza, potrzebna jest ponowna ocena.
Czy zapaleniu prostaty można zapobiegać?
Nie istnieje jedna metoda pozwalająca zapobiec wszystkim postaciom zapalenia prostaty.
W przypadku zakażeń znaczenie ma właściwe rozpoznawanie i leczenie infekcji układu moczowego oraz ustalanie przyczyny zakażeń nawracających.
Jeżeli istnieje konkretna nieprawidłowość sprzyjająca zakażeniom, lekarz może zaproponować postępowanie dotyczące również tej przyczyny.
Nie ma natomiast jednej potwierdzonej metody zapobiegania przewlekłemu zespołowi bólowemu miednicy.
Jak przygotować się do konsultacji?
Przed wizytą warto ustalić:
- od jak dawna występują dolegliwości,
- gdzie dokładnie odczuwany jest ból,
- czy pojawia się gorączka,
- czy ból ma związek z oddawaniem moczu,
- czy występuje podczas lub po wytrysku,
- czy objawy mają charakter stały czy nawracający,
- czy wcześniej występowały zakażenia układu moczowego.
Jeżeli wcześniej stosowano antybiotyki, warto przygotować informacje:
- jakie leki były stosowane,
- kiedy,
- czy wykonano wcześniej posiew,
- czy leczenie spowodowało poprawę,
- jak szybko objawy powróciły.
Warto zabrać wcześniejsze wyniki badań moczu, posiewów i inne dostępne wyniki urologiczne.
Przygotuj również listę przyjmowanych leków i suplementów.
Najczęściej zadawane pytania
1. Czy zapalenie prostaty zawsze jest bakteryjne?
Nie. Ostre i przewlekłe bakteryjne zapalenie prostaty są związane z zakażeniem, ale duża część przewlekłych dolegliwości bólowych określanych potocznie jako „przewlekłe zapalenie prostaty” występuje bez potwierdzonej infekcji. Wtedy rozważa się przewlekły zespół bólowy miednicy.
2. Czy zapalenie prostaty powoduje gorączkę?
Ostre bakteryjne zapalenie często powoduje gorączkę, dreszcze i złe samopoczucie. W przewlekłym bakteryjnym zapaleniu oraz przewlekłym zespole bólowym gorączka zwykle nie jest dominującym objawem. Jej pojawienie się wraz z nasileniem dolegliwości wymaga oceny w kierunku aktywnego zakażenia.
3. Czy zapalenie prostaty może powodować ból jąder?
Ból związany z przewlekłymi problemami prostaty może być odczuwany również w mosznie. Nie należy jednak automatycznie przypisywać bólu jądra prostacie, ponieważ może mieć on wiele innych przyczyn. Nagły i silny ból jądra wymaga pilnej diagnostyki.
4. Czy zapalenie prostaty może wpływać na erekcję?
Przewlekły ból miednicy może współistnieć z zaburzeniami funkcji seksualnych, w tym problemami z erekcją, wytryskiem i bólem związanym z aktywnością seksualną. Zaburzenia erekcji mają jednak wiele możliwych przyczyn i wymagają odrębnej oceny.
5. Czy zapalenie prostaty można rozpoznać na podstawie PSA?
Nie. PSA nie służy do rozpoznawania zapalenia prostaty. W trakcie aktywnej infekcji jego stężenie może być przejściowo zwiększone, dlatego wynik wykonany w tym okresie może być trudny do interpretacji.
6. Czy przy ostrym zapaleniu można masować prostatę?
Nie. Masaż prostaty jest przeciwwskazany przy ostrym bakteryjnym zapaleniu ze względu na możliwość rozsiewu zakażenia. W diagnostyce przewlekłego bakteryjnego zapalenia sytuacja jest inna i u odpowiednio dobranych pacjentów można stosować badania próbek uzyskanych przed i po masażu.
7. Dlaczego objawy mogą wracać po antybiotyku?
Możliwe przyczyny obejmują utrzymywanie się zakażenia, oporność bakterii, obecność czynnika sprzyjającego kolejnym infekcjom albo niebakteryjne podłoże dolegliwości. Przy nawracających objawach szczególnie ważne jest ponowne zweryfikowanie rozpoznania.
8. Czy przewlekły zespół bólowy miednicy można leczyć?
Tak. Dostępnych jest kilka sposobów zmniejszania objawów, ale nie istnieje jedna metoda odpowiednia dla każdego pacjenta. Postępowanie może łączyć leczenie urologiczne, przeciwbólowe, fizjoterapię oraz – w odpowiednich sytuacjach – pomoc psychologiczną.
Zapalenie gruczołu krokowego – konsultacja w Bydgoszczy
Pod określeniem „zapalenie prostaty” mogą kryć się różne problemy. Ostre bakteryjne zapalenie jest zakażeniem wymagającym szybkiego rozpoznania i leczenia, natomiast przewlekłe dolegliwości bólowe nie zawsze są spowodowane przez bakterie.
Przy utrzymującym się bólu, problemach z oddawaniem moczu albo nawracających zakażeniach ważne jest ustalenie rzeczywistego charakteru choroby. Pozwala to zarówno właściwie leczyć zakażenie, jak i uniknąć niepotrzebnego powtarzania antybiotykoterapii w przypadku problemu o innym podłożu.
Jeżeli występują u Ciebie niepokojące objawy lub potrzebujesz konsultacji, sprawdź dostępne wizyty u urologa w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy.
Sprawdź także: urolog Bydgoszcz, łagodny przerost prostaty, zaburzenia erekcji oraz ból jądra i moszny.
