Omdlenia i zasłabnięcia o możliwej przyczynie kardiologicznej – przyczyny, diagnostyka i leczenie
Omdlenie to krótkotrwała utrata przytomności wynikająca z przejściowego zmniejszenia dopływu krwi do mózgu. Zwykle rozpoczyna się szybko, trwa krótko, a pacjent samoistnie odzyskuje pełną świadomość. Najczęstszymi przyczynami są omdlenia odruchowe, na przykład wazowagalne, oraz spadki ciśnienia po zmianie pozycji ciała. Znacznie rzadziej przyczyną jest choroba serca, ale właśnie takie przypadki wymagają szczególnej uwagi.
Zasłabnięcie nie zawsze oznacza całkowitą utratę świadomości. Pacjent może odczuwać zawroty głowy, osłabienie, ciemnienie przed oczami, nudności lub wrażenie, że za chwilę zemdleje, ale pozostaje przytomny. Taki stan określa się również jako presyncope – stan przedomdleniowy.
W ocenie kardiologicznej kluczowe jest ustalenie, czy utrata przytomności mogła być spowodowana zaburzeniem rytmu lub strukturalną chorobą serca. Szczególnej uwagi wymagają omdlenia podczas wysiłku, w pozycji leżącej, bez wyraźnych objawów ostrzegawczych albo poprzedzone kołataniem serca, bólem w klatce piersiowej lub dusznością.
Sprawdź konsultacje z zakresu kardiologii w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy.
Czym dokładnie jest omdlenie?
Omdlenie – syncope – jest przejściową utratą przytomności spowodowaną chwilowym zmniejszeniem przepływu krwi przez mózg.
Typowe omdlenie charakteryzuje:
- szybkie pojawienie się utraty przytomności,
- krótki czas trwania,
- utrata kontroli nad postawą ciała,
- samoistny powrót świadomości,
- stosunkowo szybkie odzyskanie wcześniejszego stanu neurologicznego.
Nie każda utrata przytomności jest więc omdleniem.
Podobny obraz może wystąpić między innymi przy:
- napadzie padaczkowym,
- hipoglikemii,
- zatruciu,
- urazie,
- niektórych zaburzeniach psychogennych.
Dlatego pierwsze pytanie diagnostyczne brzmi nie tylko „dlaczego pacjent zemdlał?”, ale również „czy rzeczywiście było to omdlenie?”.
Czym różni się omdlenie od zasłabnięcia?
Przy omdleniu dochodzi do całkowitej, choć krótkotrwałej utraty świadomości. Przy zasłabnięciu pacjent może czuć, że za chwilę zemdleje, ale świadomości całkowicie nie traci.
Objawy poprzedzające omdlenie mogą obejmować:
- osłabienie,
- zawroty głowy,
- ciemnienie lub zwężenie pola widzenia,
- szum w uszach,
- nudności,
- zimny pot,
- uczucie gorąca.
Jeżeli pacjent zdąży usiąść lub położyć się, utrata świadomości może nie nastąpić.
Przyczyną stanów przedomdleniowych mogą być podobne mechanizmy jak przy omdleniach, dlatego nawracających zasłabnięć również nie powinno się ignorować.
Jakie są najczęstsze przyczyny omdleń?
Najczęstsze są omdlenia odruchowe, a następnie omdlenia związane ze spadkiem ciśnienia tętniczego po zmianie pozycji.
Główne grupy przyczyn to:
Omdlenia odruchowe
Najczęściej wazowagalne. Mogą wystąpić między innymi:
- podczas silnych emocji,
- przy bólu,
- po długim staniu,
- w gorącym pomieszczeniu,
- podczas pobierania krwi.
Omdlenia ortostatyczne
Powstają wskutek nadmiernego spadku ciśnienia po przyjęciu pozycji stojącej.
Omdlenia sercowe
Mogą wynikać z:
- zbyt wolnego rytmu,
- bardzo szybkiej arytmii,
- zaburzeń przewodzenia,
- ciężkiej choroby strukturalnej serca.
Ta ostatnia grupa występuje rzadziej, ale ma większe znaczenie prognostyczne.
Co to jest omdlenie wazowagalne?
Jest najczęstszym rodzajem omdlenia i wynika z nadmiernej reakcji autonomicznego układu nerwowego.
Może dojść jednocześnie do:
- rozszerzenia naczyń,
- spadku ciśnienia,
- czasami zwolnienia rytmu serca.
Przepływ krwi do mózgu na krótko się zmniejsza.
Typowe sytuacje wyzwalające to:
- długie stanie,
- gorąco,
- stres,
- silne emocje,
- widok krwi,
- pobieranie krwi,
- ból.
Przed utratą przytomności pacjent często ma charakterystyczne objawy ostrzegawcze.
Jak wygląda typowe omdlenie wazowagalne?
Zwykle nie występuje całkowicie bez ostrzeżenia.
Pacjent może wcześniej odczuwać:
- nagłe gorąco,
- nudności,
- zimny pot,
- osłabienie,
- ziewanie,
- ciemnienie przed oczami,
- szum w uszach.
Może stać się:
- blady,
- spocony.
Po położeniu się przepływ krwi do mózgu poprawia się i świadomość zwykle szybko wraca.
Taki przebieg jest mniej typowy dla nagłej arytmii serca, która może czasami spowodować utratę przytomności praktycznie bez ostrzeżenia.
Co to jest omdlenie sytuacyjne?
To odmiana omdlenia odruchowego związana z określoną czynnością lub sytuacją.
Może pojawić się między innymi:
- podczas oddawania moczu,
- podczas wypróżnienia,
- przy intensywnym kaszlu,
- czasami po połykaniu.
Charakterystyczny związek z konkretną sytuacją może bardzo pomóc w ustaleniu przyczyny.
Nie oznacza to jednak, że każdy epizod podczas takiej czynności można automatycznie uznać za łagodny bez zebrania wywiadu i podstawowej oceny.
Co to jest niedociśnienie ortostatyczne?
To nieprawidłowy spadek ciśnienia po przyjęciu pozycji stojącej.
Klasyczne kryterium obejmuje spadek w ciągu około 3 minut od wstania o co najmniej:
- 20 mmHg ciśnienia skurczowego
- lub 10 mmHg ciśnienia rozkurczowego.
Pacjent może odczuwać:
- zawroty głowy,
- osłabienie,
- ciemnienie przed oczami,
- niestabilność,
- zasłabnięcie,
- omdlenie.
Objawy zwykle mają wyraźny związek z:
- wstawaniem z łóżka,
- podnoszeniem się z krzesła,
- długotrwałym staniem.
Dlaczego ciśnienie może gwałtownie spadać po wstaniu?
Po przyjęciu pozycji stojącej część krwi przemieszcza się w kierunku nóg i jamy brzusznej. Organizm powinien szybko zwiększyć napięcie naczyń i odpowiednio dostosować pracę serca.
Mechanizm ten może działać gorzej między innymi przy:
- odwodnieniu,
- krwawieniu,
- stosowaniu niektórych leków,
- zaburzeniach autonomicznego układu nerwowego,
- niektórych chorobach neurologicznych,
- zaawansowanym wieku.
Szczególnie ważne jest przejrzenie wszystkich stosowanych leków, ponieważ problem może się pojawić między innymi po zmianie leczenia:
- nadciśnienia,
- niewydolności serca,
- innych chorób.
Nie oznacza to, że takie leki należy samodzielnie odstawić.
Dlaczego omdlenia pochodzenia sercowego są szczególnie ważne?
Mogą być objawem choroby zwiększającej ryzyko groźnej arytmii lub nagłego zatrzymania krążenia.
Możliwe przyczyny to:
- zaawansowany blok przedsionkowo-komorowy,
- choroba węzła zatokowego,
- częstoskurcz komorowy,
- inne szybkie arytmie,
- ciężka stenoza aortalna,
- kardiomiopatia przerostowa,
- inne kardiomiopatie,
- określone dziedziczne zespoły arytmiczne.
Celem diagnostyki nie jest więc wykonywanie możliwie wielu badań każdej osobie, ale szybkie znalezienie pacjentów, u których istnieją cechy zwiększonego ryzyka.
Jak arytmia może spowodować omdlenie?
Jeżeli serce nagle zaczyna bić zbyt szybko lub zbyt wolno, może chwilowo nie pompować wystarczającej ilości krwi do mózgu.
Przyczyną może być:
Bradyarytmia
Na przykład:
- zaawansowany blok serca,
- długa pauza w rytmie,
- zaburzenie pracy węzła zatokowego.
Tachyarytmia
Na przykład:
- szybki częstoskurcz komorowy,
- określony bardzo szybki częstoskurcz nadkomorowy.
Jeżeli rytm samoistnie wróci do normy, pacjent może równie szybko odzyskać świadomość.
Problem polega na tym, że wykonane godzinę później EKG może być już całkowicie prawidłowe.
Jakie cechy sugerują możliwą sercową przyczynę omdlenia?
Szczególnej uwagi wymagają omdlenia pojawiające się w okolicznościach nietypowych dla zwykłego omdlenia wazowagalnego.
Niepokojące są między innymi:
- omdlenie podczas wysiłku,
- omdlenie w pozycji leżącej,
- brak lub bardzo krótki okres objawów ostrzegawczych,
- kołatanie bezpośrednio przed utratą przytomności,
- ból w klatce przed omdleniem,
- duszność przed zdarzeniem,
- znana poważna choroba serca,
- niewydolność serca,
- obniżona funkcja lewej komory,
- nieprawidłowe EKG.
Istotny jest również nagły zgon sercowy w młodym wieku w rodzinie.
Dlaczego omdlenie podczas wysiłku jest niepokojące?
Utrata przytomności występująca w trakcie wysiłku może być związana z arytmią lub chorobą utrudniającą zwiększenie przepływu krwi przez serce.
Może występować między innymi przy:
- ciężkim zwężeniu zastawki aortalnej,
- kardiomiopatii przerostowej,
- groźnej arytmii,
- określonych chorobach elektrycznych serca.
Istotna jest różnica pomiędzy:
- omdleniem w trakcie wysiłku,
- omdleniem dopiero po jego zakończeniu.
To drugie częściej może mieć mechanizm odruchowy.
Omdlenie podczas aktywności powinno jednak zostać dokładnie ocenione przed powrotem do intensywnego sportu.
Czy omdlenie w pozycji leżącej jest nietypowe?
Tak. Typowe omdlenie ortostatyczne z definicji występuje po przyjęciu pozycji pionowej, a wazowagalne częściej przy staniu.
Nagła utrata przytomności:
- podczas leżenia,
- w czasie snu
powinna zwiększać czujność w kierunku możliwej przyczyny sercowej lub innego mechanizmu wymagającego diagnostyki.
Nie oznacza to automatycznie groźnej arytmii, ale jest to ważna informacja dla lekarza.
Czy kołatanie tuż przed omdleniem jest niepokojące?
Może zwiększać prawdopodobieństwo arytmicznej przyczyny.
Szczególnie ważne jest, jeśli pacjent opisuje:
- nagłe bardzo szybkie bicie,
- kołatanie,
- a kilka sekund później utratę przytomności.
W takiej sytuacji jednym z głównych celów diagnostyki staje się zarejestrowanie rytmu podczas następnego epizodu.
Samo kołatanie nie oznacza jednak, że to arytmia była przyczyną utraty świadomości.
Czy omdlenie po zobaczeniu krwi jest groźne?
Typowy przebieg związany z widokiem krwi, bólem lub pobieraniem krwi bardzo często odpowiada omdleniu wazowagalnemu.
Dodatkowo przemawiają za nim:
- nudności,
- zimny pot,
- bladość,
- uczucie gorąca,
- stopniowe pogorszenie samopoczucia przed omdleniem.
Jeżeli przebieg jest charakterystyczny, badania mogą być znacznie mniej rozbudowane niż przy nagłym niewyjaśnionym omdleniu podczas wysiłku.
Czy omdlenie może wyglądać jak napad padaczkowy?
Tak. Podczas omdlenia mogą wystąpić krótkie ruchy kończyn i nie oznacza to automatycznie padaczki.
Przy głębszym przejściowym niedokrwieniu mózgu mogą pojawić się:
- pojedyncze drgnięcia,
- krótkie ruchy toniczno-kloniczne.
Dlatego informacja świadka zdarzenia jest bardzo cenna.
Na napad padaczkowy mogą bardziej wskazywać między innymi:
- dłuższy okres dezorientacji po odzyskaniu świadomości,
- określony przebieg ruchów,
- niektóre inne charakterystyczne cechy.
Rozróżnienie czasami wymaga współpracy kardiologa i neurologa.
Czy nietrzymanie moczu oznacza padaczkę?
Nie jest cechą wystarczającą do rozpoznania padaczki.
Może wystąpić również podczas innych utrat przytomności.
Dlatego nie powinno się rozpoznawać napadu padaczkowego na podstawie jednego objawu.
Znacznie ważniejsza jest pełna rekonstrukcja zdarzenia:
- co działo się przed utratą przytomności,
- jak wyglądał pacjent podczas niej,
- jak szybko odzyskał orientację.
Czy udar zwykle powoduje zwykłe krótkie omdlenie?
Izolowana krótkotrwała utrata przytomności z szybkim pełnym powrotem świadomości nie jest typową prezentacją większości udarów.
Jeżeli jednak razem z utratą przytomności występują:
- osłabienie jednej strony,
- zaburzenie mowy,
- asymetria twarzy,
- zaburzenia widzenia,
- utrzymujące się zaburzenia neurologiczne,
potrzebna jest natychmiastowa diagnostyka w kierunku udaru lub innego ostrego problemu neurologicznego.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Nie każde typowe omdlenie wymaga wezwania pogotowia, ale istnieją sytuacje wysokiego ryzyka.
Należy zadzwonić pod 112 lub 999, jeżeli osoba:
- nie odzyskuje szybko świadomości,
- nie oddycha prawidłowo,
- po odzyskaniu świadomości pozostaje splątana lub ma zaburzenia mowy i ruchu,
- ma silny ból w klatce piersiowej,
- ma ciężką duszność,
- ma utrzymujące się bardzo szybkie lub wyraźnie nieprawidłowe kołatanie,
- doznała poważnego urazu podczas upadku.
Pilnej oceny wymaga również omdlenie:
- podczas wysiłku,
- w pozycji leżącej,
- u osoby z poważną rozpoznaną chorobą serca.
Jeżeli pacjent po omdleniu nie oddycha prawidłowo, należy natychmiast rozpocząć resuscytację i użyć AED, jeśli jest dostępne.
Co zrobić, gdy ktoś właśnie zemdlał?
Najpierw trzeba sprawdzić reakcję i oddychanie.
Jeżeli osoba:
- oddycha prawidłowo,
- szybko odzyskuje świadomość,
należy bezpiecznie ułożyć ją w pozycji, która ograniczy ryzyko kolejnego upadku.
Przy typowym omdleniu położenie na plecach i uniesienie nóg może ułatwić powrót krwi do serca i mózgu.
Jeżeli osoba nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, sytuację należy traktować jako potencjalne zatrzymanie krążenia, a nie „zwykłe omdlenie”. Należy wezwać pomoc pod 112 lub 999, rozpocząć resuscytację i użyć AED, jeśli jest dostępne.
Jeżeli osoba pozostaje nieprzytomna, ale oddycha prawidłowo, należy wezwać pomoc, stale kontrolować oddychanie i — jeśli nie ma urazu uniemożliwiającego poruszanie — ułożyć ją w pozycji bezpiecznej.
Czy każde pierwsze omdlenie powinno zostać ocenione?
Tak, szczególnie jeśli jego przyczyna nie jest całkowicie oczywista.
Podstawowa ocena pozwala często odróżnić:
- typowe omdlenie wazowagalne,
- niedociśnienie ortostatyczne,
- przypadek wymagający diagnostyki kardiologicznej.
Szczególnie ważne jest pierwsze niewyjaśnione omdlenie:
- u osoby z chorobą serca,
- podczas wysiłku,
- bez prodromu,
- poprzedzone kołataniem.
Jak diagnozuje się przyczynę omdlenia?
Najważniejszym „badaniem” jest często bardzo dokładna rozmowa o samym zdarzeniu.
Lekarz powinien ustalić:
- co pacjent robił przed omdleniem,
- czy stał, siedział czy leżał,
- czy wykonywał wysiłek,
- czy wystąpiły objawy ostrzegawcze,
- jak długo trwała utrata świadomości,
- jak szybko wróciła pełna orientacja.
Istotne jest również:
- wcześniejsze omdlenie,
- choroby serca,
- stosowane leki,
- wywiad rodzinny.
Informacja świadka często jest równie wartościowa jak relacja samego pacjenta.
Dlaczego relacja świadka jest tak ważna?
Pacjent nie może dokładnie opisać okresu, w którym był nieprzytomny.
Świadek może powiedzieć:
- czy upadek był nagły,
- jak długo pacjent był nieprzytomny,
- czy występowały ruchy kończyn,
- jak wyglądała skóra,
- jak szybko wrócił kontakt.
Jeżeli zdarzenie zostało przypadkowo nagrane telefonem lub kamerą, zapis może również dostarczać pomocnych informacji.
Jakie badania powinny być wykonane na początku?
Podstawowa ocena obejmuje wywiad, badanie fizykalne, ciśnienie tętnicze oraz EKG.
Przy podejrzeniu hipotensji ortostatycznej wykonuje się:
- pomiar w pozycji leżącej,
- następnie pomiary po wstaniu.
W zależności od sytuacji dalsze badania dobiera się celowo.
Nie każdy pacjent po omdleniu potrzebuje automatycznie:
- rezonansu mózgu,
- tomografii głowy,
- Holtera,
- echo,
- EEG.
Nadmiernie szeroka diagnostyka bez wskazań nie zawsze zwiększa szansę znalezienia przyczyny.
Dlaczego EKG jest tak ważne?
12-odprowadzeniowe EKG może ujawnić zaburzenia zwiększające prawdopodobieństwo arytmicznej przyczyny omdlenia.
Można wykryć między innymi:
- znaczne zaburzenia przewodzenia,
- bloki odnóg,
- bradykardię,
- wydłużenie QT,
- cechy zespołu preekscytacji,
- określony obraz zespołu Brugadów,
- arytmię.
Może również zawierać informacje wskazujące na:
- przebyty zawał,
- kardiomiopatię.
Prawidłowe EKG nie wyklucza jednak napadowej arytmii.
Czy prawidłowe EKG wyklucza sercową przyczynę omdlenia?
Nie.
Jeżeli arytmia trwała tylko kilkanaście sekund i zakończyła się przed przyjazdem pacjenta do lekarza, spoczynkowe EKG może być prawidłowe.
Dlatego przy podejrzeniu arytmicznego omdlenia ważne staje się:
- dłuższe monitorowanie rytmu,
- dobrane do częstości epizodów.
Czy Holter 24-godzinny jest dobrym badaniem po omdleniu?
Może być przydatny, jeśli objawy lub podejrzane zaburzenia rytmu występują odpowiednio często.
Problem pojawia się, gdy pacjent mdleje:
- raz na kilka miesięcy.
Szansa, że 24 godziny monitorowania przypadkowo obejmie kolejny epizod, jest wtedy niewielka.
Dlatego rodzaj monitorowania powinien zależeć od:
- częstotliwości objawów,
- stopnia ryzyka,
- podejrzewanej arytmii.
Czy dłuższe monitorowanie EKG ma większą wartość?
Przy rzadszych epizodach tak – zwiększa szansę uchwycenia zaburzenia rytmu.
Możliwe są:
- kilkudniowe lub kilkunastodniowe monitory,
- rejestratory zdarzeń,
- inne formy ambulatoryjnego EKG.
Kluczowe znaczenie ma korelacja:
objaw – rytm serca dokładnie w tym momencie.
Zarejestrowanie podczas omdlenia prawidłowego rytmu może być równie informacyjne jak wykrycie arytmii, ponieważ pozwala oddalić jedną z potencjalnych przyczyn.
Co pokazują najnowsze badania dotyczące dłuższego monitorowania?
Najnowsze dane wzmacniają znaczenie wczesnego przedłużonego monitorowania po niewyjaśnionym omdleniu.
W badaniu ASPIRED z 2026 roku pacjentów z niewyjaśnionym omdleniem po ocenie w oddziale ratunkowym losowo przydzielano między innymi do 14-dniowego ambulatoryjnego monitorowania EKG.
Monitoring nie zmniejszył istotnie liczby kolejnych omdleń w ciągu roku.
Pozwolił jednak częściej rozpoznawać zaburzenia rytmu i prowadził do zmian leczenia u większej liczby pacjentów.
Nie oznacza to, że każda osoba po jednym typowym omdleniu wazowagalnym potrzebuje 14-dniowego monitorowania. Badanie dotyczyło pacjentów, u których przyczyna pozostała niewyjaśniona po początkowej ocenie.
Co to jest wszczepialny rejestrator rytmu – ILR?
To niewielkie urządzenie umieszczane pod skórą, które może monitorować rytm serca przez długi czas.
Jest szczególnie przydatne, kiedy:
- omdlenia są rzadkie,
- nie udało się ustalić ich przyczyny,
- podejrzewa się arytmię,
- krótkie monitorowanie jej nie wykazało.
Urządzenie może automatycznie zapisywać niektóre zaburzenia i zachowywać rytm związany ze zdarzeniem.
Nie jest potrzebne każdej osobie z omdleniem.
Czy ILR często znajduje przyczynę?
U odpowiednio dobranych pacjentów może mieć dużą wartość diagnostyczną.
Największy sens ma sytuacja, gdy omdlenie:
- nawraca,
- pozostaje niewyjaśnione,
- istnieje prawdopodobieństwo kolejnego epizodu w czasie działania urządzenia.
U części pacjentów rejestrator wykrywa między innymi:
- długie pauzy,
- zaburzenia przewodzenia,
- inne arytmie.
Wtedy zapis może bezpośrednio wpłynąć na dalsze leczenie.
Kiedy potrzebne jest echo serca?
Echokardiografia jest szczególnie wskazana, jeżeli podejrzewa się strukturalną chorobę serca.
Może być potrzebna przy:
- szmerze nad sercem,
- nieprawidłowym EKG,
- znanej chorobie zastawkowej,
- niewydolności serca,
- podejrzeniu kardiomiopatii,
- omdleniu podczas wysiłku.
Echo może wykazać między innymi:
- ciężkie zwężenie zastawki aortalnej,
- kardiomiopatię przerostową,
- istotnie obniżoną funkcję lewej komory.
Nie ma potrzeby wykonywania echo każdemu pacjentowi z jednoznacznym typowym omdleniem wazowagalnym i prawidłową oceną początkową.
Kiedy potrzebna jest próba wysiłkowa?
Szczególnie wtedy, gdy omdlenie wystąpiło podczas lub bezpośrednio po wysiłku.
Badanie może pomóc ocenić:
- rytm podczas wysiłku,
- zaburzenia przewodzenia,
- reakcję ciśnienia,
- objawy.
Omdlenie podczas wysiłku wymaga dokładniejszego wykluczenia przyczyn sercowych przed uznaniem zdarzenia za łagodne.
Co to jest test pochyleniowy – tilt test?
Test pochyleniowy pomaga ocenić reakcję ciśnienia i rytmu serca na dłuższe przebywanie w pozycji zbliżonej do pionowej.
Pacjent znajduje się na specjalnym stole zmieniającym położenie ciała.
Monitorowane są:
- ciśnienie,
- rytm serca,
- objawy.
Badanie może być pomocne przy podejrzeniu:
- omdlenia odruchowego,
- hipotensji ortostatycznej,
- niektórych zaburzeń autonomicznych,
gdy rozpoznanie pozostaje niejasne.
Nie jest konieczne przy każdym typowym omdleniu wazowagalnym.
Co to jest masaż zatoki szyjnej?
Jest specjalistycznym testem używanym w odpowiednio dobranych przypadkach podejrzenia zespołu zatoki szyjnej.
Problem polega na nadmiernej reakcji organizmu na ucisk okolicy receptorów znajdujących się w tętnicy szyjnej.
Omdlenie może być prowokowane między innymi przez:
- skręcanie głowy,
- nacisk ciasnego kołnierzyka,
- określone ruchy szyi.
Badanie wykonuje się według określonych zasad bezpieczeństwa i nie powinno być wykonywane samodzielnie przez pacjenta.
Kiedy potrzebne jest badanie elektrofizjologiczne serca?
EPS ma zastosowanie w wybranych przypadkach, kiedy istnieje istotne podejrzenie arytmicznej przyczyny omdlenia.
Może być rozważane między innymi przy:
- określonych zaburzeniach przewodzenia,
- podejrzeniu niektórych częstoskurczów,
- chorobie strukturalnej serca.
Nie jest standardowym pierwszym badaniem po każdym omdleniu.
Czy tomografia głowy jest potrzebna po każdym omdleniu?
Nie.
Rutynowe obrazowanie mózgu u pacjenta z typowym omdleniem i prawidłowym badaniem neurologicznym zwykle nie pomaga znaleźć przyczyny wynikającej z krótkotrwałego spadku przepływu krwi.
TK lub MRI mogą być potrzebne, jeśli istnieją odrębne wskazania, na przykład:
- uraz głowy podczas upadku,
- utrzymujące się objawy neurologiczne,
- podejrzenie innej choroby neurologicznej.
Czy EEG trzeba wykonać po każdym omdleniu?
Nie.
EEG jest przede wszystkim badaniem stosowanym w diagnostyce podejrzenia padaczki.
Jeżeli historia zdarzenia jednoznacznie odpowiada omdleniu, rutynowe EEG nie musi dostarczyć przydatnych informacji.
Jeśli natomiast charakter epizodu pozostaje niejasny i podejrzewa się napad padaczkowy, może być potrzebna konsultacja neurologiczna.
Jak leczy się omdlenia?
Leczenie zależy całkowicie od przyczyny.
Nie istnieje jeden lek na wszystkie omdlenia.
Możliwe postępowanie obejmuje:
- edukację i zmianę zachowania przy omdleniach odruchowych,
- korektę czynników powodujących spadki ciśnienia,
- modyfikację określonych leków,
- leczenie arytmii,
- leczenie strukturalnej choroby serca.
Najważniejsze jest więc uzyskanie możliwie wiarygodnego rozpoznania.
Jak można ograniczyć omdlenia wazowagalne?
Podstawą jest rozpoznawanie sytuacji wyzwalających i objawów ostrzegawczych.
Jeżeli pacjent czuje, że za chwilę zemdleje, powinien przede wszystkim:
- usiąść,
- a najlepiej położyć się w bezpiecznym miejscu.
U odpowiednio dobranych osób pomocne mogą być manewry zwiększające ciśnienie, takie jak:
- mocne napinanie mięśni nóg,
- skrzyżowanie nóg i napięcie mięśni,
- zaciskanie dłoni.
Mają największy sens wtedy, gdy przed omdleniem występuje wystarczająco długi okres ostrzegawczy.
Czy trzeba pić więcej wody?
Odpowiednie nawodnienie może być ważne przy części omdleń odruchowych i ortostatycznych, ale zalecenie musi uwzględniać choroby pacjenta.
Zwiększanie podaży płynów nie jest uniwersalnym rozwiązaniem dla osoby z:
- zaawansowaną niewydolnością serca,
- określonymi chorobami nerek.
Podobnie zwiększenie spożycia soli może być odpowiednie tylko w wybranych sytuacjach i nie powinno być zalecane automatycznie każdemu pacjentowi z omdleniami.
Jak leczy się hipotonię ortostatyczną?
Najpierw szuka się możliwej przyczyny.
Może być potrzebne:
- poprawienie nawodnienia,
- wolniejsze wstawanie,
- modyfikacja leków sprzyjających spadkom ciśnienia,
- leczenie choroby autonomicznego układu nerwowego,
- zastosowanie metod mechanicznych.
W wybranych przypadkach stosuje się również farmakoterapię.
Nie należy jednak samodzielnie odstawiać leków na ciśnienie po jednym zasłabnięciu.
Jak leczy się omdlenia spowodowane zbyt wolnym rytmem?
Jeżeli udowodniono związek omdlenia z istotną bradyarytmią lub określonym zaburzeniem przewodzenia, potrzebne może być wszczepienie stymulatora.
Dotyczy to na przykład wybranych przypadków:
- zaawansowanego bloku AV,
- choroby węzła zatokowego.
O kwalifikacji nie decyduje sam fakt omdlenia.
Potrzebna jest odpowiednia dokumentacja zaburzenia lub sytuacja kliniczna o wystarczająco wysokim prawdopodobieństwie mechanizmu.
Jak leczy się omdlenia spowodowane szybką arytmią?
Leczy się konkretny rodzaj zaburzenia rytmu.
Możliwe są:
- ablacja,
- farmakoterapia,
- inne metody.
Przy groźnych arytmiach komorowych i odpowiednim ryzyku nagłego zgonu może być potrzebny ICD.
Szczegółowe postępowanie zależy między innymi od obecności:
- choroby wieńcowej,
- kardiomiopatii,
- chorób genetycznych.
Czy leczenie zastawki może zlikwidować omdlenia?
Jeżeli rzeczywistą przyczyną jest ciężka wada powodująca ograniczenie przepływu, leczenie samej choroby strukturalnej jest kluczowe.
Przykładem jest ciężkie zwężenie zastawki aortalnej.
Omdlenie podczas wysiłku u pacjenta z ciężką stenozą jest jednym z ważnych objawów wskazujących na konieczność oceny pod kątem leczenia wady.
Czy jedno omdlenie oznacza, że nie wolno prowadzić samochodu?
Zasady dotyczące prowadzenia pojazdów zależą od przyczyny omdlenia, ryzyka nawrotu i kategorii prawa jazdy.
Nie powinno się stosować jednej zasady do:
- typowego jednorazowego omdlenia wazowagalnego,
- niewyjaśnionego omdlenia bez ostrzeżenia,
- utraty przytomności spowodowanej groźną arytmią.
Przy niewyjaśnionych lub nawracających utratach przytomności kwestię bezpieczeństwa prowadzenia pojazdów należy omówić z lekarzem zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Czy omdlenie może się już nigdy nie powtórzyć?
Tak.
Jednorazowe omdlenie wazowagalne może się nigdy nie powtórzyć.
U innych pacjentów występują nawroty przez wiele lat.
W przypadku omdleń sercowych ryzyko nawrotu zależy przede wszystkim od:
- przyczyny,
- skuteczności jej leczenia.
Dlatego samo to, że po pierwszym omdleniu przez kilka miesięcy „nic się nie dzieje”, nie zawsze wystarcza do zakończenia diagnostyki pacjenta wysokiego ryzyka.
Jak przygotować się do konsultacji kardiologicznej po omdleniu?
Przed wizytą warto możliwie dokładnie odtworzyć zdarzenie.
Należy ustalić:
- co pacjent robił przed utratą przytomności,
- czy stał, siedział czy leżał,
- czy wykonywał wysiłek,
- czy było gorąco,
- czy występował ból lub silna emocja.
Warto zanotować objawy bezpośrednio przed zdarzeniem:
- kołatanie,
- ból w klatce,
- duszność,
- nudności,
- zimny pot,
- ciemnienie przed oczami.
Trzeba również ustalić:
- jak długo trwała utrata świadomości,
- czy pojawiły się ruchy kończyn,
- jak szybko wróciła pełna orientacja,
- czy podczas upadku doszło do urazu.
Jeśli zdarzenie widziała inna osoba, warto poprosić ją o dokładny opis.
Na konsultację warto zabrać:
- EKG,
- wcześniejsze Holtery,
- wyniki echo,
- wypisy ze szpitala,
- dokumentację wcześniejszych omdleń.
Potrzebna jest również pełna lista leków wraz z przyjmowanymi dawkami.
Ważny jest wywiad rodzinny dotyczący:
- nagłego zgonu,
- ciężkich arytmii,
- kardiomiopatii,
- wszczepionych ICD w młodym wieku.
Najczęstsze pytania o omdlenia i zasłabnięcia
Czy każde omdlenie oznacza chorobę serca?
Nie. Najczęstszymi przyczynami są omdlenia odruchowe i ortostatyczne. Chorobę serca trzeba jednak szczególnie brać pod uwagę, gdy utrata przytomności nastąpiła podczas wysiłku, w pozycji leżącej, bez ostrzeżenia albo była poprzedzona kołataniem.
Czy omdlenie wazowagalne jest niebezpieczne?
Samo w sobie najczęściej ma dobre rokowanie, ale niebezpieczeństwem może być uraz podczas upadku. Bardzo ważne jest nauczenie się rozpoznawania objawów ostrzegawczych i przyjmowania bezpiecznej pozycji.
Czy pojedyncze drgnięcia podczas omdlenia oznaczają padaczkę?
Nie. Krótkie ruchy mogą wystąpić również podczas omdlenia. Przy rozróżnianiu znaczenie ma cały przebieg zdarzenia, szczególnie zachowanie pacjenta przed epizodem i szybkość odzyskania orientacji.
Czy prawidłowy Holter wyklucza arytmiczną przyczynę?
Nie, jeżeli podczas monitorowania nie wystąpił typowy epizod. Szczególnie przy rzadkich omdleniach jednodniowy zapis może mieć małą szansę uchwycenia arytmii.
Czy omdlenie podczas ćwiczeń wymaga kontroli serca?
Tak. Utrata przytomności w trakcie wysiłku jest jedną z cech zwiększających podejrzenie przyczyny sercowej i wymaga odpowiedniej oceny przed powrotem do intensywnej aktywności.
Czy przy omdleniu trzeba zrobić echo serca?
Nie każdemu. Echo ma szczególne znaczenie, gdy występują cechy strukturalnej choroby serca, nieprawidłowe EKG, szmer, omdlenie wysiłkowe lub już wcześniej rozpoznana choroba kardiologiczna.
Czy wszczepialny rejestrator oznacza, że lekarz podejrzewa bardzo groźną chorobę?
Nie zawsze. ILR jest przede wszystkim sposobem długotrwałego rejestrowania rytmu u osób, u których epizody są zbyt rzadkie, aby uchwycić je standardowym Holterem. Jego zastosowanie nie jest równoznaczne z rozpoznaniem groźnej arytmii.
Czy wysokie lub niskie ciśnienie może powodować zasłabnięcia?
Nagły spadek ciśnienia zdecydowanie może powodować stan przedomdleniowy lub omdlenie. Samo przewlekłe nadciśnienie bez gwałtownej zmiany znacznie rzadziej wyjaśnia typową krótką utratę przytomności.
Omdlenia i zasłabnięcia — konsultacja kardiologiczna w Bydgoszczy
Omdlenie jest krótkotrwałą utratą przytomności spowodowaną przejściowym zmniejszeniem przepływu krwi przez mózg. Najczęściej ma mechanizm odruchowy lub wiąże się ze spadkiem ciśnienia po przyjęciu pozycji stojącej.
Znacznie rzadsze, ale szczególnie ważne są omdlenia o przyczynie sercowej. Mogą wynikać z bradyarytmii, szybkich zaburzeń rytmu lub istotnych chorób strukturalnych serca.
Podstawą diagnostyki jest dokładna rekonstrukcja zdarzenia, badanie pacjenta, ocena ciśnienia w odpowiednich pozycjach i EKG. Dalsze badania dobiera się do podejrzewanej przyczyny. Mogą obejmować przedłużone monitorowanie EKG, echo serca, próbę wysiłkową, test pochyleniowy lub wszczepialny rejestrator rytmu.
Szczególnie niepokojące są omdlenia występujące podczas wysiłku, w pozycji leżącej, bez objawów ostrzegawczych albo poprzedzone kołataniem, bólem w klatce lub dusznością. W takich sytuacjach trzeba dokładniej wykluczyć przyczynę kardiologiczną.
Jeżeli występują u Ciebie niepokojące objawy lub potrzebujesz konsultacji, sprawdź informacje o konsultacjach kardiologicznych w OMEGA Medical Clinics w Bydgoszczy i potwierdź dostępność w rejestracji.
Sprawdź dostępność konsultacji
Choroby kardiologiczne — wszystkie choroby · Choroby i dolegliwości — baza wiedzy
