Co to są dodatkowe pobudzenia serca?

Są to wcześniejsze niż oczekiwano impulsy elektryczne, które pojawiają się poza prawidłowym rytmem zatokowym.

Mogą pochodzić:

• z przedsionków – PAC,
• z komór – PVC.

Po dodatkowym pobudzeniu może pojawić się krótka przerwa, a następne prawidłowe uderzenie bywa odczuwane jako wyjątkowo mocne.

Pacjent może więc mieć wrażenie:

• „zatrzymania” serca,
• opuszczenia jednego uderzenia,
• nagłego mocnego uderzenia.

W rzeczywistości serce zazwyczaj nie przestaje wtedy pracować.

Czy dodatkowe pobudzenia są niebezpieczne?

Pojedyncze pobudzenia dodatkowe mogą występować również u osób bez strukturalnej choroby serca i często nie wymagają leczenia.

Znaczenie zależy jednak od:

• ich liczby,
• rodzaju,
• obrazu EKG,
• objawów,
• budowy i funkcji serca,
• występowania innych arytmii.

Większej uwagi wymagają między innymi bardzo częste pobudzenia komorowe, szczególnie jeżeli współistnieje osłabiona funkcja lewej komory.

Aktualne wytyczne ESC dotyczące arytmii komorowych wskazują, że przy niewyjaśnionej obniżonej frakcji wyrzutowej i udziale PVC wynoszącym około 10% lub więcej wszystkich pobudzeń należy brać pod uwagę kardiomiopatię wywołaną częstymi pobudzeniami komorowymi.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba mająca 10% PVC ma uszkodzone serce.

Czy pojedyncze „przeskoki” serca wymagają Holtera?

Nie zawsze, ale nawracające objawy warto zarejestrować, jeśli ich charakter pozostaje niejasny.

Szczególnie istotna jest diagnostyka, gdy kołataniu towarzyszą:

• zawroty głowy,
• zasłabnięcie,
• omdlenie,
• duszność,
• ból w klatce,
• znaczne ograniczenie wysiłku.

Znaczenie ma również:

• istniejąca choroba serca,
• nieprawidłowe EKG,
• rodzinna historia nagłego zgonu.

Co to jest częstoskurcz nadkomorowy?

To szybki rytm powstający w przedsionkach albo w strukturach związanych z węzłem przedsionkowo-komorowym.

Jedną z typowych cech jest:

• nagłe rozpoczęcie,
• bardzo szybkie, zwykle regularne bicie,
• nagłe zakończenie.

Pacjent może mieć wrażenie, że w jednej chwili serce „wskoczyło na wysokie obroty”.

Napadowi mogą towarzyszyć:

• duszność,
• niepokój,
• zawroty głowy,
• ucisk w klatce.

Do tej grupy należą między innymi AVNRT i AVRT.

Czy częstoskurcz nadkomorowy jest groźny?

U wielu osób bez strukturalnej choroby serca nie stanowi bezpośredniego zagrożenia życia, ale może powodować bardzo nasilone objawy.

Znaczenie zależy od:

• rodzaju arytmii,
• częstości rytmu,
• czasu trwania,
• wieku,
• chorób serca.

Długotrwały bardzo szybki rytm może w określonych sytuacjach wpływać również na funkcję mięśnia sercowego.

Przy nawracających objawowych SVT jedną z możliwych metod leczenia jest ablacja przezcewnikowa.

Co to jest częstoskurcz komorowy?

Jest to szybki rytm powstający w komorach serca.

Częstoskurcze komorowe tworzą bardzo różnorodną grupę.

Niektóre mogą występować u osób bez strukturalnej choroby serca i mieć dobre rokowanie.

Inne pojawiają się na przykład:

• po zawale,
• w kardiomiopatiach,
• przy ciężkiej dysfunkcji lewej komory,
• w dziedzicznych zespołach elektrycznych.

Takie arytmie mogą być potencjalnie niebezpieczne.

Dlatego stwierdzenie częstoskurczu komorowego wymaga właściwej oceny przyczyny i ryzyka.

Co oznacza zbyt wolne bicie serca?

Bradykardia oznacza wolną pracę serca, ale sama liczba uderzeń na minutę nie przesądza jeszcze o chorobie.

Wolny rytm może być fizjologiczny:

• podczas snu,
• u osób regularnie trenujących,
• przy bardzo dobrej wydolności fizycznej.

Problem pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy serce pracuje zbyt wolno w stosunku do potrzeb organizmu.

Może wtedy wystąpić:

• osłabienie,
• zawroty głowy,
• duszność,
• mała tolerancja wysiłku,
• zasłabnięcie,
• omdlenie.

Co może powodować zbyt wolny rytm?

Przyczyną mogą być zaburzenia powstawania impulsu lub jego przewodzenia przez serce.

Należą do nich między innymi:

• dysfunkcja węzła zatokowego,
• blok przedsionkowo-komorowy.

Wolny rytm może również wynikać z:

• działania leków,
• zaburzeń elektrolitowych,
• niedoczynności tarczycy,
• niektórych chorób serca.

Dlatego przed decyzją o wszczepieniu stymulatora trzeba ustalić, czy istnieje możliwa do odwrócenia przyczyna.

Czy każdy wolny puls wymaga rozrusznika?

Nie.

O kwalifikacji nie decyduje wyłącznie jedna wartość pulsu.

Znaczenie mają:

• rodzaj zaburzenia,
• objawy,
• czas trwania,
• zależność objawów od bradykardii,
• stopień bloku przewodzenia.

U bezobjawowego sportowca puls poniżej 60/min może być całkowicie prawidłowy.

Inaczej interpretuje się natomiast udokumentowany zaawansowany blok przewodzenia z omdleniami.

Jak diagnozuje się kołatanie serca?

Najważniejszym celem jest ustalenie, jaki rytm występuje dokładnie w momencie objawów.

Diagnostyka zaczyna się od szczegółowego wywiadu.

Istotne są pytania:

• czy napad zaczyna się nagle czy stopniowo,
• czy kończy się nagle,
• jak długo trwa,
• jak często występuje,
• czy rytm wydaje się regularny,
• czy pojawia się podczas wysiłku,
• czy występuje omdlenie.

Lekarz analizuje również:

• choroby serca,
• stosowane leki,
• choroby tarczycy,
• historię rodzinną.

Dlaczego sposób rozpoczęcia kołatania jest ważny?

Nagły początek i nagłe zakończenie bardzo szybkiego, regularnego rytmu może sugerować napadowy częstoskurcz.

Z kolei stopniowe przyspieszanie podczas:

• stresu,
• wysiłku,
• gorączki

częściej odpowiada przyspieszonemu rytmowi zatokowemu.

Nie jest to jednak reguła pozwalająca samodzielnie rozpoznać arytmię.

Ostateczne znaczenie ma zapis EKG.

Dlaczego lekarz pyta o kołatanie podczas wysiłku?

Objawy pojawiające się przy wysiłku mogą mieć inne znaczenie niż pojedyncze dodatkowe pobudzenia odczuwane podczas odpoczynku.

Szczególnie ważne jest, jeśli kołataniu podczas wysiłku towarzyszy:

• omdlenie,
• ból w klatce,
• istotna duszność.

W takiej sytuacji mogą być potrzebne:

• próba wysiłkowa,
• dokładniejsza ocena struktury serca,
• dalsza diagnostyka arytmologiczna.

Po co wykonuje się EKG?

12-odprowadzeniowe EKG jest podstawowym badaniem elektrycznej aktywności serca.

Może wykazać:

• aktualną arytmię,
• dodatkowe pobudzenia,
• migotanie przedsionków,
• zaburzenia przewodzenia,
• wydłużenie QT,
• cechy przebytego zawału,
• inne nieprawidłowości sugerujące chorobę serca.

Jeżeli pacjent ma objawy podczas wykonywania EKG, istnieje szansa bezpośredniego ustalenia przyczyny.

Problem polega na tym, że wiele arytmii ma charakter napadowy.

Czy prawidłowe EKG wyklucza arytmię?

Nie.

Standardowe EKG pokazuje tylko kilka sekund pracy serca.

Jeżeli napad występuje:

• raz dziennie,
• raz na tydzień,
• raz na miesiąc,

zwykłe EKG pomiędzy epizodami może być całkowicie prawidłowe.

Dlatego przy nawracających objawach trzeba dobrać czas monitorowania do częstości ich występowania.

Co pokazuje Holter EKG?

Holter rejestruje pracę serca przez dłuższy czas podczas codziennych aktywności.

Pozwala ocenić między innymi:

• minimalną i maksymalną częstość rytmu,
• dodatkowe pobudzenia,
• epizody tachykardii,
• bradykardię,
• przerwy w rytmie,
• wybrane zaburzenia przewodzenia.

Najważniejsza jest możliwość zestawienia zapisu z godziną wystąpienia objawu.

Jeżeli pacjent zapisze, że o 15:20 poczuł silne kołatanie, można sprawdzić, jaki rytm występował dokładnie w tym momencie.

Czy Holter 24-godzinny wystarczy?

Zależy od częstości objawów.

Jeżeli kołatanie występuje:

• codziennie lub bardzo często,

krótszy monitoring może mieć dużą szansę uchwycenia napadu.

Jeżeli objawy pojawiają się:

• raz na kilka dni,
• raz na kilka tygodni,

bardziej przydatny może być dłuższy rejestrator.

NICE w diagnostyce napadowego AF stosuje tę samą zasadę: przy częstych epizodach można użyć 24-godzinnego monitorowania, a przy rzadszych należy dobrać dłuższą metodę rejestracji.

Co jeśli kołatanie występuje tylko raz na miesiąc?

Wtedy jednodniowy Holter może nie zarejestrować żadnego napadu mimo rzeczywistej arytmii.

Można rozważać:

• dłuższy Holter,
• rejestrator zdarzeń,
• urządzenie uruchamiane przez pacjenta,
• inne formy długoterminowego monitorowania.

Przy bardzo rzadkich, ale poważnych objawach – szczególnie niewyjaśnionych omdleniach – u wybranych pacjentów stosuje się implantowany rejestrator pętlowy.

Szczegóły diagnostyki utrat przytomności omawia strona „Omdlenia i zasłabnięcia”.

Czy smartwatch może pomóc?

Tak, szczególnie jeśli urządzenie umożliwia wykonanie zapisu EKG dokładnie podczas objawów.

Może pomóc uchwycić:

• nagły szybki rytm,
• nieregularność,
• potencjalne migotanie przedsionków.

Nie każdy alarm zegarka oznacza jednak arytmię.

Możliwe są:

• artefakty,
• błędne odczyty,
• nieprawidłowa interpretacja pojedynczego zapisu.

Zapis może być bardzo cenną informacją dla lekarza, ale nie powinien sam zastępować oceny medycznej.

Kiedy potrzebny jest rozrusznik serca?

Stymulator stosuje się przede wszystkim wtedy, gdy udokumentowany zbyt wolny rytm lub zaburzenie przewodzenia powoduje objawy albo spełnia określone kryteria ryzyka.

Może dotyczyć między innymi:

• choroby węzła zatokowego,
• określonych bloków przedsionkowo-komorowych.

Urządzenie monitoruje naturalny rytm i w razie potrzeby dostarcza impulsy elektryczne.

Nie służy natomiast do leczenia każdego rodzaju kołatania.

Co to jest ICD?

Kardiowerter-defibrylator jest urządzeniem stosowanym u pacjentów zagrożonych niebezpiecznymi arytmiami komorowymi i nagłym zatrzymaniem krążenia.

Może:

• rozpoznać groźną tachyarytmię,
• przerwać ją odpowiednim pobudzeniem lub wyładowaniem.

Stosuje się go tylko po dokładnej kwalifikacji.

Pojedyncze PVC ani zwykłe kołatanie nie są same w sobie wskazaniem do ICD.

Czy można zapobiegać kołataniu serca?

Nie wszystkim arytmiom można zapobiec, ale można ograniczyć część czynników sprzyjających.

Znaczenie mają:

• odpowiedni sen,
• nawodnienie,
• niepalenie,
• ograniczenie alkoholu,
• obserwacja indywidualnej reakcji na kofeinę i energetyki,
• właściwe leczenie nadciśnienia,
• leczenie zaburzeń tarczycy,
• kontrola chorób serca.

Nie należy jednak koncentrować się wyłącznie na „wyzwalaczach”, jeśli pacjent ma rzeczywistą arytmię wymagającą diagnostyki lub leczenia.

Jak przygotować się do konsultacji z powodu kołatania?

Przed wizytą warto zanotować:

• kiedy występują napady,
• jak długo trwają,
• jak często się powtarzają,
• czy zaczynają i kończą się nagle,
• czy rytm wydaje się regularny,
• jaki puls udało się zmierzyć,
• co pacjent robił w momencie rozpoczęcia objawów.

Trzeba również zwrócić uwagę, czy pojawiają się:

• duszność,
• ból w klatce,
• zawroty głowy,
• zasłabnięcia,
• omdlenia.

Warto zabrać:

• wcześniejsze EKG,
• Holtery,
• echo serca,
• dokumentację wcześniejszych arytmii.

Jeśli urządzenie elektroniczne zarejestrowało rytm podczas napadu, warto zachować zapis.

Przydatna jest również pełna lista:

• leków,
• suplementów,
• napojów energetycznych lub substancji pobudzających stosowanych regularnie.