Jakie są rodzaje migotania przedsionków?

AF może pojawiać się okresowo albo utrzymywać się przez dłuższy czas.

Najczęściej wyróżnia się między innymi:

Migotanie napadowe

Arytmia pojawia się w epizodach i samoistnie lub po leczeniu ustępuje.

Pacjent może przez większość czasu mieć prawidłowy rytm, dlatego zwykłe EKG wykonane pomiędzy napadami może być prawidłowe.

Migotanie przetrwałe

Arytmia utrzymuje się i nie ustępuje samoistnie w typowym krótkim okresie. W zależności od sytuacji można rozważać przywrócenie rytmu zatokowego.

Migotanie utrwalone

AF zostaje zaakceptowane jako stały rytm i nie podejmuje się dalszych prób jego długotrwałego przywracania.

Określenie „utrwalone” jest więc także elementem przyjętej strategii leczenia, a nie wyłącznie opisem długości trwania arytmii.

Dlaczego powstaje migotanie przedsionków?

Najczęściej AF rozwija się w wyniku współdziałania wieku, chorób serca i innych czynników wpływających na strukturę oraz elektryczną aktywność przedsionków.

Ryzyko zwiększają między innymi:

• nadciśnienie tętnicze,
• niewydolność serca,
• choroba wieńcowa,
• choroby zastawek,
• kardiomiopatie,
• otyłość,
• cukrzyca,
• przewlekła choroba nerek,
• obturacyjny bezdech senny,
• nadczynność tarczycy,
• spożywanie dużych ilości alkoholu.

Ryzyko wyraźnie zwiększa się również wraz z wiekiem.

Czasami AF występuje mimo braku jednej oczywistej choroby wywołującej.

Czy nadciśnienie może prowadzić do AF?

Tak. Nadciśnienie tętnicze jest jednym z najważniejszych czynników związanych z rozwojem migotania przedsionków.

Wieloletnie zwiększone obciążenie serca może prowadzić do:

• przerostu mięśnia sercowego,
• powiększenia lewego przedsionka,
• zmian strukturalnych sprzyjających arytmii.

Prawidłowa kontrola ciśnienia jest dlatego elementem nie tylko profilaktyki udaru czy zawału, ale również kompleksowego leczenia AF.

Jaki związek ma AF z niewydolnością serca?

Migotanie przedsionków i niewydolność serca często współistnieją i mogą wzajemnie pogarszać swój przebieg.

Niewydolność serca może sprzyjać powiększaniu przedsionków i rozwojowi arytmii.

Z kolei bardzo szybkie, utrzymujące się AF może u części pacjentów prowadzić do pogorszenia funkcji serca.

Dlatego przy nowo rozpoznanym migotaniu przedsionków ocenia się między innymi funkcję lewej komory w echokardiografii.

Czy alkohol może wywoływać migotanie przedsionków?

Tak. Alkohol może zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia i nawrotów AF.

U niektórych osób napad pojawia się po jednorazowym większym spożyciu alkoholu.

Aktualne wytyczne ESC 2024 zwracają szczególną uwagę na ograniczenie alkoholu jako element leczenia pacjentów z AF.

Nie oznacza to jednak, że alkohol jest przyczyną każdego przypadku migotania przedsionków.

Czy bezdech senny ma związek z migotaniem przedsionków?

Tak. Obturacyjny bezdech senny często współistnieje z AF i może sprzyjać jego nawrotom.

Podejrzenie mogą nasuwać między innymi:

• głośne chrapanie,
• obserwowane przerwy w oddychaniu podczas snu,
• nadmierna senność w dzień,
• otyłość,
• trudne do kontrolowania nadciśnienie.

Właściwa ocena i leczenie chorób współistniejących jest jednym z podstawowych elementów współczesnej strategii leczenia AF.

Jak rozpoznaje się migotanie przedsionków?

Rozpoznanie klinicznego AF wymaga potwierdzenia zaburzenia rytmu w zapisie EKG.

Jeżeli arytmia trwa podczas wizyty, można wykonać standardowe:

• 12-odprowadzeniowe EKG.

Charakterystyczny jest:

• całkowicie nieregularny rytm komór,
• brak prawidłowych załamków P odpowiadających regularnej aktywności przedsionków.

Jeżeli napad zdążył ustąpić przed wykonaniem EKG, konieczne może być dłuższe monitorowanie.

Czy zwykłe EKG może nie wykazać AF?

Tak, szczególnie w migotaniu napadowym.

Jeżeli pacjent odczuwa kołatanie tylko raz na kilka dni lub tygodni, kilkusekundowy zapis EKG wykonany podczas wizyty może być prawidłowy.

W zależności od częstości dolegliwości można stosować:

• Holter EKG,
• dłuższe monitorowanie ambulatoryjne,
• rejestratory zdarzeń,
• inne technologie zapisujące rytm.

NICE zaleca dobór długości monitorowania do częstotliwości występowania objawów.

Czy zegarek lub smartwatch może wykryć migotanie przedsionków?

Może wykryć sygnał sugerujący AF, ale alarm urządzenia nie powinien być automatycznie traktowany jako ostateczne rozpoznanie.

Urządzenia mogą analizować:

• regularność pulsu,
• w niektórych modelach również pojedynczy zapis EKG.

Mogą pomóc uchwycić napad występujący poza gabinetem.

Wynik powinien jednak zostać oceniony medycznie, a kliniczne AF wymaga potwierdzenia odpowiednim zapisem rytmu.

Po co wykonuje się echo serca przy AF?

Echokardiografia pomaga znaleźć choroby współistniejące oraz ocenić wpływ arytmii na serce.

Można ocenić między innymi:

• wielkość przedsionków,
• funkcję lewej komory,
• frakcję wyrzutową,
• zastawki serca,
• przerost mięśnia sercowego.

Aktualne ESC wskazuje echokardiografię przezklatkową jako ważny element oceny pacjenta z nowo rozpoznanym AF.

Wynik może również wpływać na wybór dalszej terapii.

Jakie badania krwi mogą być potrzebne?

Celem jest między innymi znalezienie chorób mogących wywoływać lub nasilać arytmię oraz bezpieczne zaplanowanie leczenia.

W zależności od sytuacji oceniane mogą być:

• morfologia,
• elektrolity,
• funkcja nerek,
• funkcja wątroby,
• TSH,
• glikemia.

Szczególnie istotne jest rozpoznanie nadczynności tarczycy, która może być jedną z przyczyn AF.

Jak leczy się migotanie przedsionków?

Współczesne leczenie obejmuje znacznie więcej niż samo zwolnienie rytmu serca.

Wytyczne ESC 2024 wprowadzają schemat AF-CARE:

C – Comorbidity and risk-factor management

Leczenie chorób współistniejących i czynników ryzyka, takich jak:

• nadciśnienie,
• niewydolność serca,
• otyłość,
• cukrzyca,
• bezdech senny,
• nadmierne spożywanie alkoholu.

A – Avoid stroke and thromboembolism

Ocena ryzyka udaru oraz odpowiednia antykoagulacja.

R – Reduce symptoms by rate and rhythm control

Zmniejszanie objawów poprzez:

• kontrolę częstości rytmu,
• przywracanie i utrzymywanie rytmu zatokowego u odpowiednich pacjentów.

E – Evaluation and dynamic reassessment

Regularną ponowną ocenę, ponieważ AF, choroby współistniejące i ryzyko udaru mogą zmieniać się wraz z upływem czasu.

Co oznacza kontrola częstości rytmu?

Celem jest ograniczenie zbyt szybkiej pracy komór podczas AF.

Pacjent nadal może pozostawać w migotaniu przedsionków, ale serce pracuje z bardziej odpowiednią częstością.

Stosowane mogą być między innymi:

• beta-adrenolityki,
• określone leki blokujące kanały wapniowe,
• digoksyna.

Wybór zależy między innymi od:

• funkcji serca,
• ciśnienia,
• obecności niewydolności serca,
• innych chorób.

Nie wszystkie leki można stosować u każdego pacjenta.

Co oznacza kontrola rytmu?

Celem jest przywrócenie i możliwie długie utrzymanie rytmu zatokowego.

Można wykorzystywać:

• kardiowersję elektryczną,
• wybrane leki antyarytmiczne,
• ablację przezcewnikową.

Współczesne podejście większą wagę niż dawniej przywiązuje do odpowiednio wczesnego rozważania strategii kontroli rytmu u właściwie dobranych pacjentów.

Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent powinien być poddany kardiowersji lub ablacji.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Sam fakt rozpoznania AF nie oznacza zawsze stanu nagłego, ale niektóre objawy wymagają natychmiastowej pomocy.

Jeżeli szybki lub nieregularny rytm serca występuje razem z:

• silnym bólem lub uciskiem w klatce piersiowej,
• znaczną dusznością,
• omdleniem,
• bardzo silnym osłabieniem,
• zaburzeniem świadomości,

należy zadzwonić pod 112 lub 999.

Natychmiastowej pomocy wymagają również objawy mogące świadczyć o udarze:

• nagłe opadnięcie kącika ust,
• nagłe osłabienie lub drętwienie ręki albo nogi,
• zaburzenia mowy,
• nagła utrata lub zaburzenia widzenia,
• nagłe poważne zaburzenia równowagi.

Nawet jeśli objawy neurologiczne ustąpią po kilku minutach, mogą oznaczać TIA i wymagają pilnej diagnostyki.

Czy migotanie przedsionków może prowadzić do niewydolności serca?

Tak, szczególnie gdy częstość rytmu przez długi czas pozostaje zbyt wysoka.

U części pacjentów może rozwinąć się tzw. kardiomiopatia związana z tachykardią.

Po odpowiednim opanowaniu rytmu lub częstości pracy serca funkcja lewej komory może w takich przypadkach ulec poprawie.

Zależność działa również w drugą stronę – istniejąca niewydolność serca zwiększa ryzyko AF.

Czy z migotaniem przedsionków można normalnie funkcjonować?

Wiele osób po odpowiednim leczeniu prowadzi aktywne życie.

Zakres aktywności zależy jednak od:

• nasilenia arytmii,
• kontroli częstości rytmu,
• chorób współistniejących,
• funkcji serca.

Nowych, nasilonych objawów nie należy próbować „rozchodzić” intensywnym wysiłkiem bez wcześniejszej oceny.

Jak przygotować się do konsultacji kardiologicznej?

Warto przygotować informacje:

• kiedy pojawiło się kołatanie,
• jak długo trwa,
• jak często występuje,
• czy rytm wydaje się regularny czy nierówny,
• czy pojawia się duszność,
• czy występuje ból w klatce,
• czy zdarzały się omdlenia lub zasłabnięcia.

Warto zabrać wcześniejsze:

• EKG,
• Holtery,
• echo serca,
• wypisy ze szpitala,
• dokumentację po kardiowersji lub ablacji.

Jeśli smartwatch lub inne urządzenie zarejestrowało epizod, warto zachować zapis do pokazania lekarzowi.

Potrzebna jest również aktualna lista:

• wszystkich leków,
• suplementów,
• chorób współistniejących.

Szczególnie ważna jest informacja o stosowanych lekach przeciwkrzepliwych i ewentualnych wcześniejszych krwawieniach.