Co oznacza ciśnienie skurczowe i rozkurczowe?

Wynik pomiaru składa się z dwóch wartości, na przykład 138/82 mmHg.

Pierwsza liczba to:

ciśnienie skurczowe – najwyższe ciśnienie występujące w tętnicach podczas skurczu serca.

Druga liczba to:

ciśnienie rozkurczowe – ciśnienie występujące podczas rozkurczu serca pomiędzy kolejnymi uderzeniami.

Obie wartości mają znaczenie.

Można mieć:

• podwyższone obie wartości,
• wysokie tylko ciśnienie skurczowe,
• rzadziej dominująco wysokie ciśnienie rozkurczowe.

Szczególnie u starszych osób często występuje izolowane nadciśnienie skurczowe, czyli wysokie ciśnienie skurczowe przy prawidłowej lub względnie niskiej wartości rozkurczowej.

Od jakiego wyniku zaczyna się nadciśnienie?

Według aktualnych wytycznych ESC 2024 nadciśnienie tętnicze w pomiarze gabinetowym oznacza utrzymujące się ciśnienie co najmniej 140/90 mmHg.

Nowa klasyfikacja wyróżnia:

• ciśnienie niepodwyższone – poniżej 120/70 mmHg,
• ciśnienie podwyższone – 120–139 mmHg skurczowego lub 70–89 mmHg rozkurczowego,
• nadciśnienie tętnicze – co najmniej 140/90 mmHg.

Kategoria „podwyższonego ciśnienia” nie oznacza automatycznie choroby wymagającej leków.

Ma zwrócić uwagę na fakt, że ryzyko chorób układu krążenia nie zaczyna się nagle po przekroczeniu jednej konkretnej liczby, lecz stopniowo zwiększa wraz z ekspozycją na coraz wyższe ciśnienie.

Czy wynik 130/80 oznacza nadciśnienie?

Według aktualnej europejskiej klasyfikacji ESC nie jest to jeszcze nadciśnienie tętnicze, ale mieści się w kategorii podwyższonego ciśnienia.

Znaczenie takiego wyniku jest inne u:

• młodej osoby bez dodatkowych czynników ryzyka,
• pacjenta po zawale,
• osoby z cukrzycą,
• pacjenta z przewlekłą chorobą nerek.

Dlatego przy wartościach poniżej 140/90 coraz większe znaczenie ma ocena całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego, a nie tylko samej liczby na ciśnieniomierzu.

Czy pojedynczy wynik 150/95 oznacza nadciśnienie?

Nie zawsze wystarcza do postawienia rozpoznania.

Ciśnienie może przejściowo wzrosnąć między innymi pod wpływem:

• stresu,
• bólu,
• wysiłku,
• pośpiechu,
• kofeiny,
• nikotyny,
• niewłaściwego sposobu wykonania pomiaru.

Jeżeli pierwszy wynik jest wysoki, pomiar powinien zostać powtórzony.

Przy podejrzeniu nadciśnienia często wykorzystuje się następnie:

• domowe pomiary ciśnienia – HBPM,
• całodobowe monitorowanie ciśnienia – ABPM.

Pozwala to sprawdzić, czy wysokie wartości rzeczywiście utrzymują się poza gabinetem.

Czy nadciśnienie daje objawy?

Najczęściej nie.

Można przez wiele lat mieć zbyt wysokie ciśnienie i czuć się całkowicie dobrze.

Dlatego nadciśnienie bywa nazywane chorobą rozwijającą się po cichu.

Przy bardzo wysokich wartościach mogą czasem wystąpić:

• ból głowy,
• zaburzenia widzenia,
• zawroty głowy,
• ból w klatce piersiowej,
• duszność.

Objawy te nie są jednak specyficzne dla nadciśnienia.

Nie należy więc oceniać ciśnienia na podstawie samopoczucia.

Czy ból głowy oznacza wysokie ciśnienie?

Nie zawsze.

Ból głowy ma bardzo wiele możliwych przyczyn.

U części osób podczas bólu ciśnienie wzrasta dlatego, że:

• organizm reaguje na ból,
• pacjent jest zestresowany.

Nie oznacza to automatycznie, że nadciśnienie było przyczyną bólu.

Z drugiej strony bardzo wysokiemu ciśnieniu z ostrym uszkodzeniem narządów mogą towarzyszyć nasilone objawy neurologiczne.

Dlaczego nadciśnienie jest niebezpieczne, skoro często go nie czuć?

Długotrwałe zwiększone ciśnienie stopniowo obciąża tętnice i narządy.

Może zwiększać ryzyko:

• udaru mózgu,
• zawału serca,
• choroby wieńcowej,
• niewydolności serca,
• migotania przedsionków,
• chorób aorty,
• przewlekłej choroby nerek,
• zaburzeń poznawczych.

Szczególnie istotne jest wieloletnie narażenie na podwyższone wartości.

Dlatego leczenie ma zapobiegać powikłaniom, które mogą wystąpić wiele lat później – nawet u pacjenta, który obecnie czuje się dobrze.

Jak nadciśnienie uszkadza serce?

Serce musi pompować krew przeciwko większemu ciśnieniu w tętnicach.

W odpowiedzi mięsień lewej komory może stopniowo grubieć.

Rozwija się przerost lewej komory.

Z czasem może dochodzić do:

• zaburzenia rozkurczu,
• powiększenia lewego przedsionka,
• niewydolności serca,
• zwiększonego ryzyka arytmii.

Długotrwałe nadciśnienie jest dlatego jednym z najważniejszych czynników prowadzących do niewydolności serca.

Czy nadciśnienie może powodować migotanie przedsionków?

Tak.

Wieloletnie przeciążenie ciśnieniowe może prowadzić między innymi do:

• przerostu lewej komory,
• zaburzeń jej napełniania,
• zwiększenia ciśnienia w lewym przedsionku,
• powiększenia przedsionka.

Takie zmiany mogą sprzyjać rozwojowi migotania przedsionków.

Dlatego kontrola ciśnienia jest ważnym elementem również u pacjentów leczonych z powodu AF.

Czy nadciśnienie może uszkadzać nerki?

Tak. Zależność działa w obu kierunkach.

Przewlekłe nadciśnienie może uszkadzać drobne naczynia nerek.

Z kolei choroba nerek może:

• powodować,
• nasilać,
• utrudniać leczenie nadciśnienia.

Dlatego przy rozpoznaniu choroby ocenia się między innymi:

• kreatyninę,
• funkcję nerek,
• obecność albuminy lub białka w moczu.

Co powoduje nadciśnienie?

U większości dorosłych nie można wskazać jednej konkretnej przyczyny.

Taką postać określa się jako nadciśnienie pierwotne.

Do jego rozwoju przyczyniają się między innymi:

• predyspozycje genetyczne,
• wiek,
• nadmierna masa ciała,
• duże spożycie soli,
• mała aktywność fizyczna,
• nadmierne spożycie alkoholu,
• zaburzenia metaboliczne.

Nie oznacza to, że nadciśnienie jest „winą” pacjenta.

Wiele czynników działa wspólnie przez wiele lat.

Co to jest nadciśnienie wtórne?

Jest to nadciśnienie spowodowane konkretną chorobą lub innym możliwym do zidentyfikowania czynnikiem.

Przyczyną mogą być między innymi:

• choroby nerek,
• zwężenie tętnicy nerkowej,
• pierwotny hiperaldosteronizm,
• obturacyjny bezdech senny,
• choroby tarczycy,
• guz chromochłonny,
• inne zaburzenia hormonalne.

Ciśnienie mogą również podwyższać określone:

• leki,
• preparaty,
• substancje pobudzające.

Rozpoznanie przyczyny wtórnej ma znaczenie, ponieważ jej leczenie może znacznie poprawić kontrolę ciśnienia.

Kiedy szczególnie podejrzewa się wtórną przyczynę?

Aktualne ESC zaleca zwrócenie szczególnej uwagi na nadciśnienie rozpoznane przed 40. rokiem życia.

Dokładniejsza diagnostyka może być również wskazana, gdy:

• ciśnienie nagle staje się bardzo wysokie,
• wcześniej dobrze kontrolowane nadciśnienie gwałtownie się pogarsza,
• ciśnienie pozostaje wysokie mimo stosowania kilku odpowiednio dobranych leków,
• występuje niewyjaśnione obniżenie potasu,
• objawy sugerują konkretną chorobę hormonalną,
• pojawia się podejrzenie bezdechu sennego.

U młodych osób z otyłością jednym z pierwszych problemów wymagających oceny może być właśnie obturacyjny bezdech senny.

Czy chrapanie może mieć związek z nadciśnieniem?

Tak, jeżeli jest związane z obturacyjnym bezdechem sennym.

Podejrzenie OSA mogą zwiększać:

• głośne chrapanie,
• obserwowane przerwy w oddychaniu,
• nocne wybudzenia,
• poranne bóle głowy,
• nadmierna senność w ciągu dnia.

Bezdech senny jest szczególnie ważny u pacjentów z:

• otyłością,
• nadciśnieniem trudnym do kontrolowania.

Jakie leki mogą zwiększać ciśnienie?

Niektóre powszechnie stosowane preparaty mogą pogarszać kontrolę ciśnienia.

Znaczenie mogą mieć między innymi:

• niektóre leki przeciwzapalne,
• glikokortykosteroidy,
• część preparatów stosowanych na katar zawierających substancje obkurczające naczynia,
• niektóre leki hormonalne,
• leki i substancje pobudzające.

Dlatego podczas konsultacji warto podać lekarzowi nie tylko leki „na serce”, ale wszystkie:

• leki na receptę,
• preparaty dostępne bez recepty,
• suplementy.

Jakie jest obecnie docelowe ciśnienie podczas leczenia?

Aktualne ESC 2024 rekomenduje u większości dorosłych leczonych farmakologicznie dążenie do ciśnienia około 120–129/70–79 mmHg, jeśli jest ono dobrze tolerowane.

Jest to istotna zmiana w porównaniu ze starszym podejściem, w którym początkowym celem było często jedynie zejście poniżej 140/90.

Nie należy jednak obniżać ciśnienia za wszelką cenę.

Cel może wymagać indywidualizacji między innymi u osób:

• mających objawy niedociśnienia ortostatycznego,
• bardzo starszych,
• z istotną kruchością,
• z ograniczoną przewidywaną długością życia,
• źle tolerujących intensywniejsze leczenie.

Najlepsza wartość to taka, która zmniejsza ryzyko i jednocześnie jest bezpiecznie tolerowana.

Czy ciśnienie 115/65 podczas leczenia jest za niskie?

Nie można odpowiedzieć wyłącznie na podstawie jednej liczby.

U jednej osoby taki wynik może być dobrze tolerowany.

U innej może powodować:

• zawroty głowy,
• osłabienie,
• uczucie „ciemności przed oczami” przy wstawaniu,
• upadki.

Znaczenie mają więc zarówno liczby, jak i objawy.

Nie należy samodzielnie odstawiać leku po pojedynczym niższym pomiarze.

Co to jest niedociśnienie ortostatyczne?

Jest to istotny spadek ciśnienia po zmianie pozycji na stojącą.

Pacjent może wtedy odczuwać:

• zawroty głowy,
• osłabienie,
• niepewność,
• zaburzenia widzenia,
• stan bliski omdleniu.

Ocena ciśnienia na stojąco jest szczególnie ważna u:

• starszych pacjentów,
• osób z upadkami,
• pacjentów mających takie objawy,
• osób z cukrzycą.

Przy występowaniu objawowej hipotensji cel leczenia należy odpowiednio dostosować.

Czy leki na nadciśnienie trzeba brać całe życie?

U wielu osób leczenie jest długoterminowe.

Nie oznacza to, że schemat nigdy się nie zmieni.

Wraz z:

• redukcją masy ciała,
• zmianą stylu życia,
• wiekiem,
• pojawieniem się innych chorób

może być potrzebna modyfikacja terapii.

Ciśnienie może być prawidłowe właśnie dlatego, że leki działają.

Dlatego wynik 125/75 podczas leczenia nie jest zwykle powodem do samodzielnego odstawienia tabletek.

Co się stanie, jeśli czasem zapomnę tabletki?

Nieregularne stosowanie leków jest jedną z częstych przyczyn pozornie trudnego do leczenia nadciśnienia.

Warto dążyć do schematu, który jest możliwie prosty i łatwy do stosowania.

Jeżeli pacjent często zapomina o lekach, powinien powiedzieć o tym lekarzowi.

Nie jest to informacja do ukrywania – może pomóc uniknąć niepotrzebnego zwiększania liczby leków.

Czy leczenie nadciśnienia może być zbyt intensywne?

Tak.

Nadmierne obniżenie ciśnienia może prowadzić między innymi do:

• zawrotów głowy,
• osłabienia,
• upadków,
• pogorszenia tolerancji wysiłku.

Dlatego aktualne wytyczne łączą bardziej intensywny cel leczenia z warunkiem dobrej tolerancji.

Szczególnie ważna jest indywidualizacja terapii u osób starszych i z wieloma chorobami.

Czy ćwiczenia pomagają obniżyć ciśnienie?

Tak. Regularna aktywność jest jednym z podstawowych elementów leczenia niefarmakologicznego.

Korzystne mogą być między innymi:

• szybki marsz,
• jazda na rowerze,
• pływanie,
• inne regularne ćwiczenia aerobowe,
• odpowiednio dobrane ćwiczenia oporowe.

Rodzaj aktywności powinien uwzględniać:

• wiek,
• wydolność,
• choroby serca,
• choroby stawów i inne ograniczenia.

Przy bardzo wysokim niekontrolowanym ciśnieniu intensywny wysiłek powinien zostać wcześniej omówiony z lekarzem.

Czy sól naprawdę podnosi ciśnienie?

Nadmierne spożycie sodu może podnosić ciśnienie, choć wrażliwość na sól różni się między osobami.

Duża część spożywanej soli nie pochodzi z solniczki, lecz z:

• pieczywa,
• wędlin,
• gotowych dań,
• serów,
• przekąsek,
• przetworzonej żywności.

Ograniczenie produktów silnie przetworzonych może więc mieć większe znaczenie niż samo zaprzestanie dosalania posiłku.

Czy kawa jest zakazana przy nadciśnieniu?

Nie ma uniwersalnego zakazu picia kawy przez każdą osobę z nadciśnieniem.

Kofeina może przejściowo zwiększać ciśnienie, szczególnie u osób, które:

• piją ją rzadko,
• są szczególnie wrażliwe.

Jeżeli po kawie regularnie pojawia się wyraźny wzrost ciśnienia lub kołatanie, warto omówić to podczas konsultacji.

Nie należy jednak automatycznie traktować umiarkowanego spożycia kawy jako głównej przyczyny przewlekłego nadciśnienia.

Czy alkohol ma wpływ na ciśnienie?

Tak. Nadmierne spożywanie alkoholu może zwiększać ciśnienie i utrudniać jego kontrolę.

Może również zwiększać ryzyko:

• zaburzeń rytmu,
• chorób serca,
• innych problemów zdrowotnych.

Ograniczenie alkoholu jest jednym z zalecanych elementów postępowania niefarmakologicznego.

Czy palenie podnosi ryzyko przy nadciśnieniu?

Tak. Nawet jeśli wpływ papierosa na samą średnią wartość ciśnienia jest złożony, palenie zdecydowanie zwiększa całkowite ryzyko sercowo-naczyniowe.

Połączenie nadciśnienia i palenia znacznie zwiększa obciążenie naczyń.

Zaprzestanie palenia jest dlatego jednym z najważniejszych działań zmniejszających ryzyko:

• zawału,
• udaru,
• choroby tętnic obwodowych.